Blog Full

Mobil telefonlar və mPOS xidməti

Son günlər mobil telefonlardan POS-terminal olaraq istifadə edilməsi məsələsi müzakirə mövzularından birinə çevrilib. Bank mütəxəssisi Bəxtiyar Məmmədov mövzu ilə bağlı şərh verib.

“Cəmiyyətin inkişafı boyunca müxtəlif ödəniş üsulları mövcud olmuşdur. Hər bir ödəniş üsulu tədricən inkişaf etmiş, yeni ödəniş üsulları meydana gəlmişdir. Cəmiyyət barter üsulundan cari elektron ödənişlərədək uzun bir inkişaf yolu keçmişdir. Son dövrlərdə aktuallaşan məsələlərdən biri də mobil qurğular vasitəsilə ödənişlərin qəbul edilməsidir.

Yəqin ki, bir çoxumuz gündəlik həyatda marketlərdə və yaxud digər hər hansı alışlarımızda ödəniş kartlarımızı POS terminala yaxınlaşdırmaqla ödənişlər etmişik. Bu kifayət qədər rahatdır, əlavə nağd vəsait sayımı və sair narahatlıqlardan həm alıcını həm da satıcını azad edir. Amma məsələyə bir qədər fərqli aspektdən baxsaq görərik ki, bu infrastrukturun qurulması üçün satıcı hər hansı bankdan POS terminal əldə etməli (bəzi hallarda bu ödənişli, yaxud müəyyən depozit yatırmaq şərti ilə verilir), daha sonra bu POS terminalı istifadəyə verməlidir. Elə hallar da vardır ki, orada bu tip yanaşma özünü doğrultmur.

Məsələn, taksilərdə POS terminalların quraşdırılması bank və taksi xidməti göstərən şəxs üçün sərfəli deyil, çünki çox sayda taksidə ödənişsiz POS terminal quraşdırmaq xərci banka sərfəli deyildir, həmçinin taksi xidməti göstərən tərəf üçün hər taksiyə POS terminal almaq sərfəli həll deyildir. Bu tip çətinliyin aradan qaldırılması üçün müxtəlif həllər vardır ki, onlardan biri də mobil POS terminal yaxud qısa desək mPOS xidmətinin təşkilidir.

Praktiki “Bəyannamə və Hesabatların Hazırlanması” Kursu

mPOS xidməti əslində mobil telefonlara əlavə qurğu qoşmaq və proqram təminatı yazmaqla onların POS terminal kimi istifadə olunmasını ehtiva edir, lakin NFC texnologiyasının istifadə edildiyi hallarda heç bir əlavə qurğuya ehtiyac olmur, mobil telefon və ya planşet POS terminal kimi istifadə edilə bilir. Bu tip qurğunun tətbiqinin əsas üstünlüyü kompaktlıq, aşağı qiymət və internet şəbəkəsinin olduğu istənilən yerdə ödənişlərin qəbul edilə bilməsidir. mPOS xidmətini əldə edən satıcı müxtəlif qeydiyyat prosedurlarını keçdikdən sonra öz mobil telefonunu POS terminal kimi müştərilərinin istifadəsinə təqdim edə bilər.

Dünyada mPOS xidməti

Juniper Research tərəfindən aparılmış hesablamalarla müəyyən edilmişdir ki, 2019-ci ildə dünyada mPOS vasitəsilə aparılmış ödənişlərin həcmi 850 milyrad ABŞ dolları həcmində olmuşdur. Həmçinin 2024-cü ildə bu ödənişlərin həcminin 1.9 trilyon dollara çatacağı ehtimal edilir. Hal-hazırda Avropa, Amerika və digər qitələrin inkişaf etmiş ölkələrində mPOS xidməti kifayət qədər populyarlıq qazanmışdır.

Azərbaycanda mPOS xidməti

Hal hazırda ölkəmizdə mPOS xidməti təqdim olunmamışdır. Bu məsələ ilə bağlı bəzi banklar tərəfindən bir neçə dəfə cəhdlər olsa da, proses müxtəlif səbəblərdən (bəzən səmərəlilik, təhlükəsizlik riskləri, müxtəlif sertifikasiyalar, hüquqi risklər və sair) ləngimə baş vermişdir. Lakin dövlət tərəfindən nağdsız ödənişlərin inkişafının təşviqi, qanunvericilik və normativ aktlara mütəmadi olaraq düzəliş və əlavələrin edilməsi yaxın vaxtlarda bu xidmətin ölkəmizdə də uğurla tətbiq ediləcəyini deməyə imkan verir.

Hesab edirəm ki, mPOS xidmətinin təşkili ilə POS terminalların daha sərfəli formada əldə edilməsi nağdsız ödənişlərin daha da inkişafına, “kölgə iqtisadiyyatı”nın həcminin daha da azalmasına doğru atılmış növbəti addım olacaqdır.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Böyük Çin çöküşü: O yeni dünya böhranının başlanğıcı ola bilərmi (1-ci hissə)

Çin Kommunist partiyası yerli oliqarxlardan öz pullarını xalqla bölüşməyi xahiş edib və bu birjalarda panikaya səbəb olub.

Çin şirkətlərinin səhmlərinin dəyəri artıq neçə aydır ki, eniş yaşayır. Son günlərdə isə qiymətlərin düşüşü daha da sürətlənib. Çində nə baş verir? Bu, dünyada yeni iqtisadi böhranın başlanğıcı deyil ki?

Böyük yoldaşlara inam

Enişin bir neçə səbəbi var. Birincisi, çin Xalq bankı, ilk olaraq, pandemiya ilə əlaqəli iqtisadiyyata ayrılan maliyyəni ixtisara salıb və əsas faiz dərəcəsini qaldırıb. Bu isə həmişə səhm qiymətlərində əks olunur. İnvestorların nə qədər az pulu varsa və kreditləri nə qədər bahalı olarsa, böyük şirkətlərin səhmlərinin dəyəri o qədər aşağı olar.

İkincisi, Çin hakimiyyəti yerli böyük biznesə təzyiq göstərməyə başlayıb. Əvvəlcə Alibaba korporasiyasının sahibi, yerli milyarder Jack Ma zərbə altına düşdü. Onun törəmə şirkəti ötən ilin sonunda ABŞ dond bazarına buraxılmadı və onu yerli tənzimləyiciyə tabe olmağa məcbur etdilər. Həmçinin ona rekord məbləğdə cərimə – demək olar ki, 3 milyard dollar – təyin etdilər.

Cari ilin yayında isə Çində ən böyük taksi aqreqatoru – Didi üçün problemlər ortaya çıxdı. O, yüksək çinli yoldaşların sözünə qulaq asmadı və öz səhmlərini Nyu-York fond birjasında yerləşdirdi. Bundan sonra şirkətdə genişmiqyaslı yoxlamalar başladıldı. Və indi aqreqatorun gələcəyi ilə bağlı nəsə demək çox çətindir.

Nəhayət, son kədərli xəbərlər daha iki texnologiya sənayesi – onlayn  təhsil və çatdırılma bazarı ilə bağlıdır. Birinci sahədən olan şirkətlərə xarici investorlardan pul götürmək və istirahət günlərində və bayramlarda dərs demək qadağan edilmişdi. İkinciyə isə kuryerlərin maaşlarını artırmaq, onlara sifarişlərin başa çatdırılmasına daha çox vaxt vermək və pensiya ödənişləri ilə təmin etmək tapşırılmışdı.

Onlar niyə belə edirlər?

Bunun da bir neçə izahı var. Hakimiyyətin rəsmi mövqeyi belədir – yerli şirkətlər ABŞ-da deyil, çin birjalarında yerləşdirilməlidir. Məlum olduğu kimi, Pekin və Vaşinqton arasında münasibətlər heç də yaxşı deyil. O səbəbdən potensial geosiyasi düşməni yemləmək nəyə lazımdır.

Məmurların irəli sürdüyü başqa bir arqument isə şəxsi məlumatların qorunması ilə əlaqəlidir. Əgər böyük çin şirkəti ABŞ birjalarında səhmlərini yerləşdirirsə və xarici investorları cəlb edirsə, onlar milyonlarla çinlinin şəxsi məlumatlarına çıxış əldə edə bilərlər. Çin rəhbərliyi bundan ehtiyat edir. Həmin səbəbdən bütün texnoloji şirkətlərdən bu işi dayandırmağı xahiş ediblər. Ən azından, fərdi məlumatlarla necə münasibət qurmaq barədə qaydalar işlənib hazırlanana kimi.

Üçüncü versiya belədir – Çində artan bərabərsizlik ilə mübarizə aparırlar. Ölkədə milyarderlərin sayı getdikcə çoxalır. Əsas kütlə isə öz mövcudluğunu az-çox layiqli şəkildə təmin etmək üçün bütün günü işləməyə məcburdur. Məsələn, valideynlər uşaqların əlavə təhsilinə nəhəng pullar xərcləyirlər ki, onlar aparıcı universitetlərə daxil ola bilsinlər. Ümumiyyətlə, iri biznesmenləri öz üzərlərinə əlavə sosial öhdəliklər götürməyə məcbur edirlər. Çünki Çində hər halda kapitalizm yox, sosializm hökm sürür.

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Daha kiçik, daha güclü daha ağıllı. Süni intellekt nələri bacarır? (1-ci hissə)

İlk elektron hesablama maşınının (EHM) yaradılmasından bəri süni intellektin (Sİ) iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrində və gündəlik həyatda istifadəsinə başlanılmasından 75 il keçir. Bu yolun əsas mərhələləri hansılardır?

Hər şey nədən başladı?

İngiltərə, Almaniya və ABŞ alimləri hələ də ilk elektron hesablama maşınının harada yaradılması ilə bağlı mübahisə edirlər. Məsələ ondadır ki, başlanğıc mərhələdə bu kimi işlər daha çox klassik anlamda EHM-ə nisbətən mexaniki differensial logaritmik kalkulyatorlara aid edilirdi.

Ciddi yanaşsaq, ilk elektron kompüterin yaradıcıları kimi amerikalılar hesab olunmalıdır: mühəndis-fizik Con Uilyam Mokli və mühəndis-elektronçu Con Presper Ekert. Onların ENIAC adlandırılan EHM-nin layihələşdirilməsi və hazırlanması üzərində işləri 1943-cü ildən, 1945-ci ilə kimi çəkdi.

Bundan az bir müddət sonra hesablama texnikasının inkişafı ilə qırılmaz surətdə bağlı olan süni intellekt (Sİ) sahəsində tədqiqatlar başlandı. 1950-ci ildə ingilis riyaziyyatçısı və kriptoqrafı Alan Metison Tyuring insan düşüncəsinə bənzər süni təfəkkürün imkanlarını müəyyənləşdirmək üçün test təklif etmişdi: tədqiqatçı insana və kompüter proqramına sual verərək, onlara kimin cavab verdiyini müəyyən etməli idi. Kompüterin vəzifəsi – tədqiqatçını çaşdırmaqdan ibarət olmalı idi. Əgər maşın buna nail olurdusa, belədə süni intellektin əlamətləri barədə danışmaq olardı.

1956-cı ildə Dartmut seminarında “süni intellekt” termininin müəllifi olan amerikalı kompüter alimi Con Makkarti, 10 görkəmli alim qarşısında tapşırıq qoymuşdu: “təbii dillərdən istifadə etməklə, abstraksiyalar və konsepsiyalar yaratmaqla, indi yalnız insanlara tabe olan tapşırıqları həll etmək və öz-özlərini inkişaf etdirmək üçün maşınların necə hazırlandığını öyrənmək”. İki aylıq beyin fırtınası süni intellektin, o cümlədən neyroşəbəkələrin yaradılması üzrə elmi laboratoriyaların formalaşmasına təkan verdi. 1971-ci ildə Intel şirkəti tərəfindən dünyanın ilk kommersiya birkristallı elektron tranzistor sxemindən 4 bitlik Intel 4004 mikroprosessorunun yaradılması ilə bu sahədə yeni imkanlar açıldı. Yarım ildən sonra şirkət yeni 8-bitlik İntel 8008 prosessorunu təqdim etdi.

Neyroşəbəkələrin öyrənilməsi

Süni neyroşəbəkə, bioloji neyroşəbəkələrin fəaliyyəti prinsipi əsasında qurulmuş proqram təminatlı riyazi modeldir. O, ən azı üç təbəqədən ibarətdir. Onlardan biri giriş şəklindədir və bir çox piksellərə bölünür. Digəri –  giriş təbəqədə seçilmiş bütün piksellərin analiz edildiyi və obyekt siniflərinə təyin olunduğu gizli bir təbəqədir. Üçüncü təbəqə – çıxışdır, orada neyroşəbəkə təsvirdə nəyin olduğunu müəyyən edir.

Neyroşəbəkənin təlimi uşağın öyrədilməsini xatırladır: hansısa əşyaları bir neçə dəfə gördükdən sonra, onları bir-birindən fərqləndirməyi bacarır. İlk baxışda zahirən bir-birinə bənzəyən obyektlərin, məsələn, it cinslərinin – çixuaxua və toy-teryerin dərk olunması zamanı neyroşəbəkə böyük ehtimalla başlanğıcda səhvə yol verəcək. Ancaq, elm adamları neyroşəbəkələrin öyrənilməsinin daha sürətli və daha keyfiyyətli olmasını təmin etmək üçün onların üzərində davamlı işləyirlər.

Belə ki, fransız informatika alimi Yan Lekun 1989-cu ildə ABŞ – da poçt indeksi sistemlərinin – əlyazmalı ZİP-kodların neyroşəbəkə tərəfindən tanınması məsələsini həll etmək üçün səhvin əks yayılması alqoritmindən istifadə edib. Elə o, bir il ondan əvvəl obrazların effektiv tanınmasından ötrü xüsusi arxitektura – korrektəedici neyroşəbəkə işləyib hazırlamışdı. Bu maşın təlim metodlarından biridir və maşın görmə texnologiyasının əsasıdır. 2007-ci ildə çoxtəbəqəli neyroşəbəkələr üçün dərin öyrənmə alqoritmləri yaratmış ingilis informatika alimi Cefri Hintonun da böyük töhfəsini də qeyd etmək lazımdır.

Məqalənin 2-ci hissəsini buradan oxuya bilərsiniz

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Vergi Məcəlləsinin 37.1-ci maddəsinə əsasən, kameral vergi yoxlaması vergi orqanı tərəfindən yerlərə getmədən vergi orqanında olan, vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilən vergi hesabatları, habelə vergilərin hesablanmasını və ödənilməsini özündə əks etdirən və vergi ödəyicisinin fəaliyyəti haqqında vergi orqanında olan digər sənədlər və mənbəyi məlum olan məlumatlar əsasında keçirilir.

Vergi yoxlamaları zamanı üzə çıxan uyğunsuzluqlara aydınlıq gətirən vergi məsləhətçisi Teymur İslamlı qeyd edib ki, bu yoxlamalar “Bəyannamələrin, hesabatların və arayışların kameral vergi yoxlamalarının aparılmasına dair” Qaydalarla tənzimlənir. Həmin qaydaların 1.5-ci bəndinə əsasən, kameral vergi yoxlamaları 2 istiqamətdə həyata keçirilir: elektron və AVİS-dən kənar.

Vergi orqanı tərəfindən riyazi və məntiqi əsaslarla müəyyən edilən müvafiq risk meyarlarına uyğun olaraq AVİS proqram təminatı vasitəsilə aparılan yoxlamalar elektron, müxtəlif risk meyarları nəzərə alınmaqla fərdi qaydada aparılmış təhlillər və əldə edilmiş məlumatlar əsasında AVİS-dən kənar qaydada aparılan kameral yoxlamalardır. Yəni, bəyannamədə aşkar edilmiş elektron uyğunsuzluqlar insan faktoru olmadan yaranırsa, AVİS-dən kənar uyğunsuzluqlar isə vergi orqanı əməkdaşlarının apardıqları təhlillərə əsaslanır. Müəssisənin vergi uçotunda olan çatışmazlıqların aradan qaldırılması baxımından bəyannamə uyğunsuzluqları mühüm əhəmiyyət daşıyır. Əsaslı kameral uyğunsuzluq vergi ödəyicisini gələcəkdə maliyyə sanksiyası riskindən qoruyur.

Mövzunun praktiki əhəmiyyətini və aktuallığını nəzərə alaraq, ayrı-ayrı bəyannamələr üzrə daha çox qarşılaşılan uyğunsuzluqlar haqqında oxucularımıza ardıcıl yazılar təqdim edəcəyik.

ƏDV bəyannamələri üzrə ən çox rast gəlinən uyğunsuzluqlar qarşılıqlı əlaqələrin təhlili nəticəsinə “minimum dövriyyə” və elektron qaimə-faktura (EQF) üzrə əvəzləşdirmə məbləğinin ödənilmiş ƏDV məbləğindən çox olmasına görə yaranan uyğunsuzluqlardır. Bu uyğunsuzluqların oxşar cəhəti hər iki uyğunsuzluqda ƏDV üzrə kənarlaşma məbləğinin artan yekunla nəzərə alınmasıdır.

“Minimum dövriyyə”yə görə ƏDV bəyannaməsində yaranan uyğunsuzluğun mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Vergi Məcəlləsinin 166-cı maddəsinin 01.01.2020-ci il tarixdən qüvvəyə minən redaksiyasına əsasən, nağdsız ödənişlər zamanı vergi tutulan əməliyyatın vaxtı pul vəsaitinin bank hesabına daxil olduğu vaxt hesab edilir. Uyğunsuzluğun “alqoritmi” ƏDV-nin depozit hesabına daxil olmuş məbləği bank hesabına daxilolmaya mütənasib hesab etməklə 01.01.2020-ci il tarixindən (həmin tarixədək debitor borclar bu barədə müvafiq qaydada məlumat verildikdə nəzərə alınmaqla) hesabat dövrünün sonunadək bəyan edilmiş daxilolmadan ƏDV məbləği ilə müqayisə edir.

Misal 1: “AA” MMC-nin ƏDV depozit hesabına 01.01.2020-ci il tarixdən 30.09.2021-ci il tarixədək 10 000 manat ƏDV daxil olub. Cəmiyyətin 01.09.2021-ci ilədək olan dövrdə təqdim etdiyi ƏDV bəyannamələrində vergi tutulan əməliyyatlar üzrə 5 000 manat ƏDV bəyan edilib. Daxil olmuş məbləğdən 2 000 manatı 01.01.2020-ci il tarixədək olan debitor borclar üzrə olub və “Debitor borclar barədə Məlumat Forması”nda bu barədə məlumat vergi orqanına təqdim edilib. MMC-nin sentyabr ayı üzrə ƏDV bəyannaməsində isə daxil olmuş məbləğdən 2 500 manat ƏDV bəyan edilib. Bu bəyannamə üzrə, nəticədə, 500 manat ƏDV-nin büdcəyə az hesablanması haqqında uyğunsuzluq yaranacaq.

Praktikada qeyd edilən uyğunsuzluğun hansı hallarla bağlı yaranmasına və həlli yollarına baxaq:

Vergi Məcəlləsinin 166.1.1-ci maddəsinə əsasən, nağd pul vəsaitini aldığı, nağdsız ödəmədə isə pul vəsaitinin bankda onun hesabına və ya sərəncamçısı ola biləcəyi hesaba, yaxud göstərilən vəsaiti almaq hüququna malik olacağı hesaba daxil olduğu vaxt vergi tutulan əməliyyatın vaxtıdır.

Məcəllənin 166.7-ci maddəsində isə göstərilib ki, bu maddənin məqsədləri üçün ödəmə dedikdə, təqdim edilmiş malların (işlərin, xidmətlərin) ƏDV-siz dəyərinin ödənilməsi nəzərdə tutulur. Bir sıra hallarda ay ərzində ƏDV depozit hesabında ƏDV məbləği ay ərzində daxil olduğu halda həmin əməliyyat üzrə bank ödənişi növbəti ayda və ya aylarda daxil ola bilər. Bu halda müvafiq sənədlər və izahat məktubu vergi orqanına təqdim edildikdə kameral hesablama aparılmamalıdır.

Bu misal üzrə uyğunsuzluğun yaranmaması, bir sıra hallarda kameral hesablamaların aparılmaması baxımından tövsiyə olunur ki, müştərilərlə iş elə qurulsun ki, ƏDV depozit hesabına və bank hesabına daxilolma eyni ayda baş tutmuş olsun.

Başqa bir hal isə əməliyyatın baş tutmaması və digər səbəblərdən depozit hesabdan vəsaitin qaytarılması və ya artıq (səhv) ödənilmiş ƏDV-nin depozit hesabına geri qaytarılmasıdır.

Misal 2: Qarşılıqlı əlaqələrin təhlili nəticəsində vergi ödəyicisinin sentyabr ayı üzrə 600 manat ƏDV məbləğini az hesabladığı baradə uyğunsuzluq məktubu daxil olub. Araşdırma zamanı məlum olub ki, uyğunsuzluğun səbəbi vergi ödəyicisinin avqust ayında alınmış mallara görə ƏDV depozit hesabından ödədiyi 600 manatın malların qaytarılması səbəbindən malgöndərən tərəfindən depozit hesaba geri ödənilməsi olub.

Misal 3: Qarşılıqlı əlaqələrin təhlili nəticəsində vergi ödəyicisinin sentyabr ayı üzrə 700 manat ƏDV məbləğini az hesabladığı baradə uyğunsuzluq məktubu daxil olub. Araşdırma zamanı məlum olub ki, uyğunsuzluğun səbəbi vergi ödəyicisinin avqust ayında təqdim etdiyi mallara görə ƏDV depozit hesabına daxil olan 700 manat ƏDV məbləği artıq ödənildiyindən qarşı tərəfə geri qaytarılıb.

2-ci və 3-cü misallarda qeyd edilən uyğunsuzluqlar üzrə geri qaytarılan məbləğlər, qaytarmanın səbəbləri və tarixləri barədə təsdiqedici sənədlər (əgər mövcuddursa) əlavə olunmaqla izahat məktubunun yazılması tövsiyə olunur.