Blog Full

Vergi Məcəlləsinin 218.5.10-cu maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisi kimi vergi orqanında uçotda olmayan şəxslərə (əhaliyə) göstərilən xidmətlərdən başqa xidmətlərin göstərilməsini həyata keçirən şəxslərin sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olmaq hüququ yoxdur və bu sahədə xidmət göstərənlər gəlir vergisi ödəyiciləridir.

Qanunvericiliyin tələbini şərh edən mühasibat mütəxəssisi Emin Salamov bildirib ki, Vergi Məcəlləsinin 101.3-cü maddəsinə əsasən, hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirən fiziki şəxslərin vergiyə cəlb edilən gəlirlərindən 20 faiz dərəcə ilə gəlir vergisi tutulur. Bununla yanaşı Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-cu maddəsinə əsasən, mikro sahibkarlıq subyekti olan fərdi sahibkarların sahibkarlıq fəaliyyətindən gəlirinin 75 faizinə güzəşt tətbiq olunur.

Misal: 01.07.2021-ci il tarixində vergi orqanında (VÖEN olduğu halda)uçotda olan fiziki şəxslə büdcə təşkilatı arasında aylıq olaraq 1000 manat dəyərində mülki-hüquqi xidmət müqaviləsi bağlanılarsa, bu zaman fiziki şəxsin vergi və sosial tutulmaları belə hesablanacaq:

Yuxarıda qeyd edilənlərə əsasən gəlir vergisi 46,37 manat olur:

1000 – 62,50 – 10 = 927, 50 manat

927,50 x 20% = 185,50 manat

185,50 x 75%=139,12 manat

185,50-139,12= 46,37 manat.

Bununla yanaşı Vergi Məcəlləsinin 108-ci maddəsində əldə olunan gəlirdən gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı olan bütün xərclər, həmçinin qanunla nəzərdə tutulmuş icbari ödənişlər gəlirdən çıxıldıqdan sonra vergiyə cəlb olunması nəzərdə tutulub.

Eyni zamanda, əldə olunmuş aylıq gəlirdən məcburi dövlət sosial sığorta haqqı tutulur ki, buda “Sosial Sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 14.5.1-ci maddəsinə uyğun olaraq minimum aylıq əməkhaqqının 25%-i həcmində (250*25%) müəyyənləşib.

Bununla yanaşı göstərilmiş xidmətlərə görə əldə olunmuş aylıq gəlirdən icbari tibbi sığorta üzrə sığorta haqları tutulur ki, buda “Tibbi sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunun 15-10.1.3-cü maddəsinə uyğun olaraq minimum aylıq əməkhaqqının 4 faizi həcmində müəyyənləşdirilib.

Əlavə olaraq qeyd edək ki, Vergi Məcəlləsinin 151.1-ci maddəsinə əsasən, hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar rüb qurtardıqdan sonra 15 gündən gec olmayaraq cari ödəmələri dövlət büdcəsinə ödəməlidirlər. Bununla yanaşı, Vergi Məcəlləsinin 151.3-cü maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisi il ərzində cari vergi ödəmələrinin məbləğini müəyyənləşdirmək üçün iki mümkün metodundan birini seçir və hər il aprel ayının 15-dək bu barədə vergi orqanına məlumat verir.

Vergi ödəyicisi cari vergi ödəmələrinin məbləğini müəyyənləşdirmək üçün bu Məcəllənin 151.2-ci maddəsində nəzərdə tutulan metodu seçdiyi halda, hər rüb başa çatdıqdan sonra 15 gün ərzində mənfəətdən və ya gəlirdən hesablanmış cari vergi məbləği barədə vergi orqanına arayış təqdim etməlidir. Əks halda, vergi orqanı bu Məcəllənin 151.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan (əvvəlki vergi ilində hesablanmış vergi məbləğinin 1/4 hissəsi) metodu tətbiq edir. Vergi ödəyicisi cari vergi ödəmələrinin məbləğini müəyyənləşdirmək üçün tətbiq etdiyi metod barədə məlumat vermədiyi halda vergi orqanı birinci metodu tətbiq edir və həmin metod vergi ilinin sonunadək dəyişdirilmir.

Həmçinin, vergisi bəyannaməsi illikdir. İl bitdikdən sonra növbəti ayın 20-dək gəlir haqqında arayış isə rüblükdür. Məcburi dövlət sosial soğorta hesabatları üzrə vahid bəyannamə isə rüblükdür.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Mühasibin top-9 bacarığı (4-cü hissə)

Bu bacarıqlara malik mühasiblər dərhal işə qəbul ediləcək

Rəqabətə davamlı və tələbat duyulan biri olaraq qalmaq üçün vergilər, sənəd dövriyyəsi və provodkalardan başqa maliyyə mütəxəssisi daha nələri bilməlidir və nələri bacarmalıdır? Bu yazıda biz istənilən müəssisə rəhbəri tərəfindən dərhal işə qəbul olunmağı haqq edən mühasibin top-9 bacarığını qeyd etmişik.

7. Məhsuldarlığı artırmaq üçün İT texnologiyalarından istifadə

21-ci əsrdə hər bir mütəxəssisin kompüter bilgisi olmalıdır, amma baş mühasiblər və mühasiblər üçün bu sadəcə bir şərtdir, çünki peşə fəaliyyətlərinin təbiəti ilə çoxlu sayda məlumatla işləməyə məcbur olurlar. Bu məlumatları təhlil, emal etmək və qərar qəbul edərkən, onlardan səmərəli istifadə etmək lazımdır.

Məqalənin 3-cü hissəsini buradan oxuya bilərsiniz

Mütəxəssislərin fikrincə, rəqəmsal texnologiyalar sahəsində biliklər maliyyə mütəxəssislərinin uğurlu inkişafı üçün vacib şərtdir. Əksər direktorlar gələcəkdə bir çox standart mühasibat əməliyyatları və tapşırıqlarının avtomatlaşdırılacağına əmindirlər. Texniki savad olmadan avtomatik məlumatların toplanması və emalı prosesləri çox mürəkkəb və dolaşıq olacaq, nəticədə resursların israfına təkan verəcək və işin məhsuldarlığına mənfi təsir göstərəcəkdir.

8. Xarici dəyişikliklərə sürətli adaptasiya

Dəyişikliklərin və risklərin idarə edilməsi – bu, keyfiyyətdir, hansı ki, hələ bu yaxınlaradək tələb olunmurdu və işəgötürənlər tərəfindən qiymətləndirilmirdi. Lakin, dinamik dəyişən iqtisadiyyat və qanunvericiliyin daimi yenilikləri şəraitində direktorların “dəyişikliklərin mühərrikinə” çevrilən və şirkətin uçot siyasətində istənilən dəyişiklikləri və ya islahatları asanlıqla tətbiq edə biləcək mütəxəssislərə ehtiyacı getdikcə daha çox olur. Bu gün mühasiblər üçün xarici mühitdəki köklü dəyişikliklərə daim hazır olmaq o qədər də vacib deyil, həm də davamlı bir keçid vəziyyətində yaşamaq, davamlı inkişafa uyğunlaşmaq və qeyri-sabitliyə sakit reaksiya vermək, daha mühümdür. Bəli, həqiqətən, bazar dəyişiklikləri mühasiblərə yenə meydan oxuyur, lakin bu zaman həm də onlara inkişaf üçün yeni imkanlar yaradır.

9. Beynəlxalq standartlar (MHBS) sahəsində bilik

Maliyyə uçotunun beynəlxalq standartları – bu, istənilən mütəxəssis üçün ali liqaya biletdir. MHBS sahəsində biliyi olan mühasibdə direktor şirkətə hərtərəfli etimad səviyyəsini yüksəldə bilən bir insanı görür. O, həmin mütəxəssisin beynəlxalq formata uyğun maliyyə hesabatlarının gəlirli maliyyələşdirmə və xarici sərmayələrin cəlb edilməsi üçün bir maqnit rolunu oynaya biləcəyini yaxşı bilir. Nəticədə həmin şirkət dünya bazarına uğurla çıxa bilər, rəqabətə girər və hətta liderliyə belə yüksələ bilər.

MHBS praktikasına yiyələnmək bütün dünyada maliyyəçilərin universal dilini öyrənmək kimi bir şeydir. Ekspertlərin proqnozlarına görə, yaxın 2-3 ildə beynəlxalq standartları öyrənməyən mühasiblər işəgötürənlərin gözündə dəyərləndirilməyəcək. Bu biliklər olmadan onlar nə xarici, nə də yerli şirkətlər üçün səmərəli işləyə bilməzlər.

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) İdarə Heyəti (İH) uçot dərəcəsinin 0,5 faiz bəndi artırılaraq 6,5%-dən 7%-ə çatdırılması barədə qərar qəbul edib.

Bu barədə qurumun sədri Elman Rüstəmov keçirdiyi mətbuat konfrasında məlumat verib.

Onun sözlərinə görə, faiz dəhlizinin aşağı həddi 6% saxlanılıb, yuxarı həddi isə 7%-dən 8%-ə çatdırılıb.

Bu qərar bu gündən qüvvəyə minir. AMB-nin İH-nin faiz dəhlizinin parametrləri barədə növbəti qərarı dekabrın 17-də ictimaiyyətə açıqlanacaq.

Mənbə: report.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Vergi Məcəlləsinin 13.2.40-cı maddəsinə əsasən, ƏDV-nin depozit hesabı – ƏDV-nin mədaxili, uçotu, hərəkəti və dövlət büdcəsinə məxarici ilə bağlı əməliyyatlar aparılan vahid xəzinə hesabıdır.

İqtisadçı ekspert Radil Fətullayev bildirib ki, bu hesaba əsasən satış zamanı istehlakçıların ödədikləri ƏDV məbləğləri daxil olur. Ödəyici bu hesabdan qarşı tərəflərdən aldıqları mal və xidmətlərin ƏDV-sini, idxala görə ƏDV məbləğlərini və büdcəyə olan sair vergi borclarını ödəyə bilər. Hazırda Kommersiya təşkilatları üçün hesablar planında bu hesaba daha çox 224 saylı hesab uyğun gəlir.

ƏDV öhdəliyi – mal və xidmətlərin satışı və Vergi Məcəlləsində nəzərdə tutulan sair hallarda yaranan büdcəyə ödənilməli məbləğdir.

Məcəllənin 175.1-ci maddəsində göstərilir ki, bu maddədə başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, ƏDV tutulan əməliyyatlar üçün malların (işlərin, xidmətlərin) alışı zamanı ödənilmiş ƏDV məbləği əməliyyatın dəyəri bank hesabına, ƏDV məbləği ƏDV-nin depozit hesabına ödənildikdə əvəzləşdirilir.

ƏDV-yə 0 (sıfır) dərəcə ilə cəlb edilən əməliyyatlar – Vergi Məcəlləsinin 165-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş bəzi əməliyyatlara görə (məsələn, mal və xidmətlərin ixracı) ƏDV-nin hesablanmamasıdır. ƏDV-yə 0 dərəcə ilə cəlb olunan əməliyyatları olan müəssisələr ƏDV-nin əvəzləşdirilməsi hüququndan tam şəkildə istifadə edə bilirlər.

ƏDV-dən azad olunan əməliyyatlar – VM-nin 164-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş bəzi əməliyyatlara görə (məsələn, kənd təsərrüfatı mallarının satışı, buğda və çörəyin satışı və s.) ƏDV-nin hesablanmamasıdır. ƏDV-dən azad olunan əməliyyatları olan müəssisələr ümumi satışının həcmində azad olunan əməliyyatların xüsusi çəkisi nisbətində ƏDV-nin əvəzləşdirilməsi hüququndan məhrum olurlar.

Beləliklə, yuxarıda da qeyd olunduğu kimi ƏDV aşağıdakı iki şəkildə ortaya çıxa bilər:

1. Mal və xidmətlərin alışı və idxalı zamanı əvəzləşdirilən ƏDV kimi;

2. Mal və ya xidmətlərin satışı zamanı isə ƏDV öhdəliyi kimi.

Hər hansı bir müəssisə üçün mal alışı zamanı ortaya çıxan ƏDV “Əvəzləşdirilən ƏDV”, satışı zamanı yaranan ƏDV isə “vergi öhdəliyi” olur. Əvəzləşdirilən ƏDV qısamüddətli alacaq xarakterli aktiv hesabdır.

Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinə görə ƏDV-nin əvəzləşdirilməsi, yəni Əvəzləşdirilən ƏDV-nin yaranması yalnız aşağıdakı hallarda mümkün ola bilər:

1. Alğı-satqını və ya işin görülməsini və xidmətlərin göstərilməsini həyata keçirən tərəflərin hər ikisi (alıcı və satıcı) də ƏDV ödəyicisi olmalıdır. Yəni əgər bir tərəf ƏDV ödəyicisi, digər tərəf isə sadələşdirilmiş və ya mənfəət (gəlir) vergisi ödəyicisi olarsa, əvəzləşdirmə mümkün olmayacaqdır;

2. Alıcı mal və xidmətləri elektron qaimə-faktura əsasında qəbul etməli və dəyərini də ƏDV ilə birlikdə ödəməlidir. Təhvil-qəbul baş verib, lakin ödəniş baş verməzsə, əvəzləşdirmə hüququ yenə də olmayacaqdır. Bu zaman malgöndərən (xidmət göstərən və ya iş görən) tərəfindən göndərilən elektron qaimə-faktura və alıcının onun depozit hesabına ƏDV-nin köçürülməsini təsdiq edən sənəd əsas götürülməlidir;

3. Elektron qaimə-faktura əsasında alınan mal və xidmətin dəyəri nağdsız qaydada qarşı tərəfin, yəni satıcının bank hesabına, ƏDV məbləği isə onun depozit (vahid xəzinə) hesabına köçürülməlidir. Əks halda, əvəzləşdirmə hüququ olmur. Yəni, əgər ödəyici malın dəyəri ilə birgə ƏDV məbləğini qarşı tərəfin bank hesabına, yaxud kassasına ödəyərsə, bu zaman əvəzləşdirmə hüququndan məhrum olur. Həmçinin, malın dəyərini də satıcının bank hesabına ödəmək əvəzinə nağd qaydada kassasına ödəyərsə, əvəzləşdirmə baş tutmayacaq.

4. Mal və xidmətlərin dəyəri ilə bağlı qabaqcadan avans ödənişi edib, lakin elektron qaimə-faktura əsasında həmin malları və xidmətləri təhvil almazsa, yenə də əvəzləşdirmə hüququ olmayacaqdır. Həmçinin onu da qeyd etmək lazımdır ki, istər elektron qaimə əsasında, istərsə də qaiməsiz avans ödənişləri zamanı mal və xidmətin dəyəri ilə ƏDV eyni gündə ödənilməlidir. Əgər malın dəyəri ilə onun ƏDV məbləği eyni gündə ödənilməzsə, müəssisəni ödənilməyən ƏDV məbləğinin 50%-i məbləğində sanksiya gözləyir.

5. Malların idxalı zamanı gömrükdə ödənilən ƏDV məbləği, istər nağd şəkildə, istərsə də köçürmə yolu ilə baş verərsə, əvəzləşdirmə hüququ yaranır. Əgər mallar gömrükdə qəbul edilərək ƏDV məbləği ödənilməzsə, ödənişin baş tutma tarixinə qədər əvəzləşdirmə mümkün olmayacaq. Bu zaman malların idxalı ilə bağlı gömrük orqanları tərəfindən verilən Yük Gömrük Bəyənnaməsi və ƏDV-nin büdcəyə ödənilməsini təsdiq edən sənəd əsas götürülməlidir.

6. Xidmətlərin idxalı zamanı, yəni qeyri-rezident şəxslərdən hər hansı bir xidmətin alınması ilə əlaqədar ödənilən ƏDV məbləğinin də nağd və ya köçürmə yolu ilə ödənilməsindən asılı olmayaraq əvəzləşdirmə hüququ yaranacaqdır. Bu zaman büdcəyə ödənilən ƏDV məbləğini təsdiq edən sənəd ödəmə qaydasından asılı olmayaraq (nağd və ya köçürmə yolu ilə) əsas götürüləcəkdir.

7. Sahibkarlıq fəaliyyəti ilə bağlı olmayan xərclər çəkiləndə ƏDV-nin əvəzləşdirilməsinə yol verilmir. Həmçinin, ƏDV-dən azad olunan, yaxud ƏDV-ə cəlb edilməyən əməliyyatlar aparan şəxslər tərəfindən mallar (işlər, xidmətlər) alınarkən ödənilmiş ƏDV məbləği əvəzləşdirilmir. Sıfır (0) dərəcəsi ilə ƏDV tutulan əməliyyatlar ƏDV-yə cəlb olunan əməliyyatlar hesab edilir və belə əməliyyatlar aparan şəxslər tərəfindən mallar (işlər, xidmətlər) alınarkən nağdsız qaydada (mal, iş və xidmət təqdim edənin bank hesabına birbaşa nağd qaydada ödənişlər istisna edilməklə) ƏDV-nin depozit hesabı vasitəsilə ödənilmiş məbləği əvəzləşdirilir;

8. Sahibkarlıq fəaliyyəti əyləncə və ya sosial xarakterli olan vergi ödəyicisinin xərcləri bu istiqamətdə çəkilərsə, müvafiq olaraq bu xərclər onun gəlirindən çıxılır və eyni zamanda da əvəzləşdirilməsinə yol verilir.

Nümunə üzərində ƏDV-nin izahı:

Tutaq ki, “Aslan” MMC ticarətlə məşğul olan bir şirkətdir. Şirkətin bank hesabında 3000 manat vəsait var və bu məbləğin hamısı onun nizamnamə kapitalıdır. Bu şirkət “Helium” ASC istehsal müəssisəsindən pulunu 1 ay sonra ödəmək şərti ilə 1000 manat dəyərində mal alıb. Qeyd edək ki, “Aslan” və “Helium” şirkətləri ƏDV ödəyiciləridir. Bu halda “Aslan” MMC-nin alışla bağlı muhasibat yazılışı aşağıdakı kimi olmalıdır.

Əməliyyatın T-hesablarda əksi aşağıdakı kimi görünəcək:

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun