Müasir mühasibat uçotunun 5 mühüm prinsipi
Müasir mühasibat uçotunun 5 mühüm prinsipi
1.Gəlir prinsipi
Bu prinsip mühasiblərin əməliyyatı kitablarda gəlir kimi yaza biləcəyi anı müəyyənləşdirir. Gəlir prinsipi, istənilən bir müəssisə üçün gəlirin satış nöqtəsində əldə edildiyini və qeyd olunduğunu bildirir. Bu, o deməkdir ki, gəlir satıcının sövdələşmə üçün nağd pul qəbul etdiyi anda deyil, alıcı satılmış mala və ya göstərilən xidmətə qanuni sahibliyə daxil olduğu zaman yaranır. Bu konsepsiyanı bəzi hallarda “gəlirin tanınması prinsipi” də adlandırırlar.
2.Xərclər prinsipi
Bu prinsip mühasibin əməliyyatı mühasibat kitablarında xərc kimi qeydiyyatdan keçirə biləcəyi zaman anını müəyyənləşdirir. Xərclər prinsipi və ya xərclərin tanınması prinsipi, xərclərin bir müəssisənin başqa bir müəssisədən mal və ya xidmətlər qəbul etdiyi anda meydana gəldiyini bildirir. Əslində bu, müəssisənin əməliyyatı nə vaxt hesaba qoymasından və ya ödəməsindən asılı olmayaraq, bir məhsulun alınması və ya xidmət göstərilməsində məsrəflərin meydana çıxması deməkdir.
3.Uyğunluq prinsipi
Uyğunluq prinsipi, hər bir gəlir maddəsini, xərc maddəsi ilə müqayisə etməli olduğunuzu bildirir. Məsələn, əgər siz tako (ənənəvi Meksika mətbəxi yeməyi) satırsınızsa, müştərinin həmin yeməyi aldığı anda onun qabığının, içinə qoyulan ət və digər inqrediyentlərin doldurulma xərclərini hesablaya bilərsiniz. Başqa sözlə desək, siz takoya çəkilən xərcləri belə bir satışdan əldə edilən gəlirlə müqayisə edirsiniz. Müəssisə gəlirin, xərclərin və uyğunluğun uçotu prinsiplərini praktikada tətbiq etdikdə, hesablama metodu ilə işləyir.
4.Məsrəflər prinsipi
Məsrəflər prinsipi deyir ki, siz mühasibat kitablarında məhsulun satış dəyərindən deyil, tarixi dəyərindən istifadə etməlisiniz. Məsələn, əgər sizin biznesiniz daşınmaz əmlak və ya nəqliyyat vasitələri kimi mülkiyyətdən ibarətdirsə, onlar daşınmaz əmlakın cari ədalətli bazar dəyəri kimi deyil, tarixi daşınmaz əmlak xərcləri kimi siyahıya alınmalıdırlar.
5.Obyektivlik prinsipi
Obyektivlik prinsipi deyir ki, yalnız dəyərlərin subyektiv ölçüsündən deyil, kitablarda faktiki, yoxlanıla bilən məlumatlardan istifadə etməlisiniz. Hətta, əgər subyektiv məlumatların yoxlanıla bilən məlumatlardan daha yaxşı olduğu görünsə belə, siz hər zaman təsdiq edilə bilən məlumatlardan istifadə etməlisiniz.
Teleqram qrupumuza üzv olun
Bazarda rəqabətin xarakterindəki fərqlər bu sahədə fəaliyyət göstərən firmaların ölçülərinə və sayına görə bir-birindən fərqlənən müxtəlif bazar strukturlarının mövcudluğuna, yeni firmaların bazara daxil olma və çıxma imkanlarına, həmin firmaların istehsal etdiyi məhsulların xarakterinə, həmçinin düzgün iqtisadi qərarların qəbul edilməsi üçün zəruri olan informasiyaların əlçatanlığına bağlıdır.
Qədim dövrlərdə pul hələ mövcud olmadığı dövrdə cəmiyyət “mal-əmtəə” formulu ilə baş verən mübadilə yolu ilə fəaliyyət göstərmiş və qarşılıqlı əlaqə yaratmışdı. Tədricən, bu mübadilənin özü inkişaf etdikcə, cəmiyyətin bütün qruplarına çatdırılacaq ümumi ekvivalentdə əmtəə-vasitəçiyə tələbat yarandı. Müxtəlif xalqlarda bu cür ümumi ekvivalent, xüsusilə əhəmiyyətli və eyni zamanda ən likvid əmtəədir, yəni, öz dəyərini qoruyub saxlaya bilən, nisbətən asanlıqla nəql edilə bilən, digər mallara tez dəyişdirilə bilən əmtəədir. Mübadilə sərhədlərinin gələcək inkişafı qızılın universal və geniş yayılmış ekvivalent – pul kimi təsdiq edilməsinə gətirib çıxardı. Tədricən pul materialının standartlaşdırılmasına ehtiyac yarandı. Beləliklə, sikkələr ortaya çıxdı. Sikkələrin zərb edilməsinə ilk dəfə nə vaxt başlanılması dəqiq deyil. Arxeoloji qazıntılar nəticəsində ən müxtəlif vaxt dövrlərinə aid sikkələr tapılır. Lakin, birincilərdən birinin Lidiya çarı Krezin olması barədə məlumatlar və dəlillər var. Bu e.ə. VI əsrdə baş verib. Mübadilə nəticəsində onlar qonşu ölkələrə gəlib çatdıqda, bu sikkələr Krezin qeyri-məhdud sərvətləri haqqında fikir formalaşdırdı. Daha sonralar farslar, yunanlar, romalılar sikkələr zərb etməyə başladılar. Roma imperatoru Konstantin, dövriyyəyə qızıl soliduslar buraxdı və həmin pullarla romalıların xidmətində olan alman muzdlularına maaş verirdi. Həmin vaxtdan hərbiçiləri soldatlar (əsgərlər) adlandırmağa başladılar.
Vergi ödəyiciləri ilə vergi orqanları arasında sual yaradan məsələlərdən biri də yalnız kassa çeki və ya mədaxil qəbzləri ilə təsdiqlənmiş xərcləri gəlirdən çıxarmağın hansı hallarda mümkün olmasıdır. Suala maliyyə mütəxəssisi Vüqar Mirheydərli aydınlıq gətirir.