Blog Full

Oxunma sayı: 126. 393

3 Fev 2022

Əmək qabiliyyətinin itirilməsi zamanı müavinət necə hesablanır?

by Audit.Az | posted in: Xəbər | 0

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi sosial sığorta hadisəsi hesab olunur və əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət sosial sığorta ödəmələrinin bir növdür. Bəs kimlərin bu müavinəti almaq hüququ vardır? Müavinətin məbləği necə hesablanır? Əmək qanunvericiliyi eksperti Nüsrət Xəlilov aydınlıq gətirir.

Qanunvericiliyə əsasən, məcburi dövlət sosial sığortasına cəlb olunan şəxslərin əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət almaq hüququ vardır. Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət almaq hüququ ən azı 6 ay sosial sığorta stajı olan şəxslərə şamil edilir.

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə sığorta olunana müavinət aşağıdakı hallarda verilir:

xəstəlik və zədə nəticəsində əmək qabiliyyəti müvəqqəti itirildikdə;

sanatoriya-kurort müalicəsi zamanı;

xəstəlik və zədə nəticəsində əmək qabiliyyəti müvəqqəti itirildikdə;

xəstələnmiş ailə üzvlərinin qulluğa ehtiyacı olduqda;

epidemioloji hallarda karantin zamanı;

vərəm və peşə xəstəlikləri ilə əlaqədar müvəqqəti olaraq başqa işə keçirildiyi zaman;

protez hazırlandığı müddətdə protez-ortopedik müəssisənin stasionarına yerləşdirildikdə;

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən müəyyən edilən əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət almaq hüququ verən postvaksinal fəsadların siyahısına daxil olan postvaksinal fəsadla əlaqədar əmək qabiliyyəti müvəqqəti itirildikdə.

Müavinət aylıq tarif (vəzifə) maaşını, əlavə ödənişləri və mükafatları özündə birləşdirən əməkhaqqı hesabına ödənilir.

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət, əmək qabiliyyətinin itirildiyi birinci gündən başlayaraq xəstə sağalanadək və ya ona tibbi sosial ekspert komissiyası (TSEK) tərəfindən əlillik müəyyən edilənədək, lakin qanunvericiliklə müəyyən olunmuş müddətdən çox olmayan dövr üçün verilir.

Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət ilk 14 təqvim günü üçün işəgötürənin vəsaiti, qalan günlər üçün isə məcburi dövlət sosial sığorta haqları hesabına ödənilir.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 15 sentyabr 1998-ci il tarixli 189 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “Məcburi dövlət sosial sığortası üzrə ödəmələrin və əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirmiş işçilərə sığortaedənin vəsaiti hesabına ödənilən müavinətin hesablanması və ödənilməsi haqqında” Əsasnamənin 28-ci bəndinə əsasən, əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət işçinin qazancından hesablanır.

Bank əməliyyatları zamanı ödəniş tapşırıqlarına qoyulan tələblər

Müavinətin məbləği işçinin əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirdiyi aydan etibarən əvvəlki son 12 tam təqvim ayındakı qazancın məbləğindən asılı olaraq müəyyənləşdirilir. Bu zaman bir iş gününə düşən orta gündəlik qazanc işçinin əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirdiyi aydan əvvəlki son 12 tam təqvim ayı ərzində əldə etdiyi qazancı həmin dövrdəki iş günlərinin sayına bölməklə tapılır. Məcburi dövlət sosial sığorta haqqı hesablanmayan gəlirlərin məbləği müavinət hesablandıqda qazanc məbləğinə daxil edilmir.

Misal: Fərz edək ki, işçi 22 dekabr 2020-ci il tarixdə əmək qabiliyyətini itirib. Və 21 fevral 2021-ci il tarixdə tibb məntəqəsindən müvafiq sənəd (bülleten) təqdim edib. İşçinin əmək stajının 12 il, son 12 aylıq əməkhaqqı məbləğinin aylar üzrə aşağıdakı şəkildə olduğunu nəzərə alaq:

Aylar	Aydakı iş günləri	İşlədiyi iş günləri	Əməkhaqqı (manat)
Yanvar	23	23	1.100
Fevral	21	21	1.100
Mart	20	20	1.100
Aprel	21	21	1.100
May	20	20	1.100
İyun	15	15	1.100
İyul	22	22	1.100
Avqust	21	21	1.100
Sentyabr	16	16	1.100
Oktyabr	23	23	1.100
Noyabr	20	20	1.100
Dekabr	21	21	1.100
	240	240	13.200

Qeyd etdiyimiz kimi müavinətin ilk 14 günü üçün ödəniş işəgötürənin hesabına, qalan günlər üçün isə sosial sığorta haqqları hesabına DSMF tərəfindən olunur.

İşçinin əmək stajı 12 il olduğu üçün ona qazancın 100 faizi miqdarında müavinət veriləcək.

Əvvəlki 12 aylıq dövrdə neçə iş gününün olduğunu tapaq. Fərz edək ki, bu dövrdə olan iş günlərinin sayı 240 gündür. Son 12 ayın qazancını 12 aydakı iş günlərinin sayına bölərək bir iş gününə düşən gündəlik qazancı hesablayaq:

13.200 : 240 = 55 manat

Daha sonra ilk 14 gündə neçə iş günü olduğunu müəyyənləşdirək. Fərz edək ki, qeyd edilən müddətdə 10 iş günü var. Deməli, işəgötürən tərəfindən ödənilən müavinətin miqdarı 10 x 55 = 550 manat olacaq.

Sosial sığorta ödənişləri hesabına olan ödəniş, qalan 16 gündə 12 iş günü olduğunu qəbul etsək, 12 x 55 = 660 manat.

Misalımızda işçinin əmək stajı 12 il olduğu üçün ona hesablanmış qazancın 100 faizi ödənilib. Əgər əmək stajı 6 il olsaydı, hesablanmış qazancın 60 faizi miqdarında ödəniş olmalı idi.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

3 Fev 2022

Mühasibat uçotunun inkişaf mərhələləri (17-ci hissə)

by Audit.Az | posted in: Mühasibat, mühasibat uçotu, Xəbər | 0

4-cü mövzu. Fransada uçotun inkişafı

XVII-XVIII əsrlərdə mühasibat uçotunun fransız məktəbinin formalaşması

XVII əsrin ikinci yarısında Avropada fransız mühasibatlıq məktəbi dominantlıq edirdi. J. Savari (1622-1690) uçotun fərdi vahid müəssisənin idarə edilməsi elminin tərkib hissəsi olduğunu iddia edirdi. Fransız mühasiblər üçün hesabların balans üzərində üstünlüyü xarakterik idi, ikili qeydiyyatı onlar balansdan deyil, hesablardan çıxarırdılar. Onlar ikili qeydiyyatı belə izah edirdilər: “sahibkarın sərəncamına daxil olan hər şeyi debet etmək və sahibkarın sərəncamından çıxan hər şeyi kreditləşdirmək lazımdır”.

B.F. Barrem ikili qeydiyyat üçün dörd qayda irəli sürürdü:

1) təsərrüfat dəyərlərinin alınması bunun üzərində qeyd olunursa, hesab debetləşdirilir;

2) əgər ona təsərrüfatdan dəyərlərin çıxılması qeyd edilirsə hesab kreditləşdirilir;

3) əgər dəyərlərin çıxması digər dəyərlərin daxil olması ilə müşayiət olunmursa, haqq-hesab yerinə yetirilən şəxsin hesabı debet edilir;

4) əgər dəyərlərin daxil olması digər dəyərlərin çıxması ilə müşayiət olunmursa, haqq-hesab yerinə yetirilən şəxsin hesabı kreditləşdirilir.

Beləliklə, Barrem debetlə girişi, kreditlə çıxış ilə yeniləşdirirdi və ikili qeydiyyatın izahı zamanı ardıcıl olaraq hüquqi prinsipi irəli sürürdü.

S.Rikard mühasiblərə xüsusi yoxlama hesabının aparılmasını tövsiyə etdi, bunun üçün hesabların debetində və kreditində qeydə alınan bütün əməliyyatları qeyd etmək lazım idi. Bu aralıq hesabın məqsədi günün sonunda nəticələri hesablamaqdan ibarət idi və əgər nəticələr debet və kredit üzrə bərabər olardısa, Əsas kitabın hesabları üzrə fərq düzgün idi. Surətçıxarma kağızının ortaya çıxması Rikardın bu üsulu yeni tətbiqini tapdı: mədaxil edilən material sənədlərindən kartoçkalara məlumat yerləşdirildikdə, məlumatlar xüsusi vərəqlərdə çoxaldılırdı. Bütün kartları doldurduqdan sonra vərəqdəki məlumatlar hesablanırdı və yekun sənədlərin cəmi ilə müqayisə edilirdi, onların üst-üstə düşməsi yazıda etibarlılıq əlaməti hesab edilirdi. Bu üsul mühasibatlıqda və bu günlərdə istifadə olunur.

Savari hesablarını sintetik və analitik hissələrə ayırmış və sonradan hesabların kollasiyası adlandırılmış iki mərhələli məlumat qeydiyyatı sistemi yaratmışdır. Hesabların təsnifatı De la Port və Barrem tərəfindən inkişaf etdirildi, hesabların təkamülü altı mərhələdən keçdi:

əvvəlcə maddi dəyərlər hesabları ortaya çıxdı;
pul vəsaitlərinin hesabları;
ödəniş hesabları;
maliyyə yatırımlarının hesabları;
şəxsi vəsaitlərin hesabları;
nəticə hesabları.

Fransız müəlliflərinin əksəriyyəti balansı maliyyə nəticəsini müəyyən edən sənəd kimi şərh ediblər. Savari, balansın inventar ilə əlaqəsi ilə bağlı üç yeni ideya təqdim etdi:

inventarın daimi və ciddi mütəmadi tərtib edilməsinə ehtiyac;
balansın inventardan qaynaqlandığını dərk etmək;
inventarlaşdırma və balans əmlakın, tələblərin və öhdəliklərin yenidən qiymətləndirilməsi üçün bir vasitə kimi xidmət etməlidir.

Fransız müəllifləri mühasibat uçotu registrlərinin tərkibini və quruluşunu, onların məlumat əlaqələrini, texnikasını və üç uçot formasının yaradılmasına öz töhfələrini vermişlər: fransız, amerikan, belçika.

Fransız məktəbi italyan formasında ideyalarla, onun üç kitabı ilə başlayıb: Yaddaş və jurnal və Əsas kitab, lakin bir qədər sonra Yaddaş kitabından imtina ediblər. Mühasiblər arasında hansı kitab daha mühümdür sualı ətrafında mübahisələr baş alıb gedirdi.

De la Porte tərəfindən izah edilən fransız hesabdarlıq forması, kassa aparatına və Memoriala əlavə olaraq hər bir əsas əməliyyat növü üçün hazırlanan digər jurnallardan istifadə edirdi. Mühasibat uçotunun bu formasında eyni hesablarda olan yazılara bir neçə dəfə rast gəlmək olardı və hər hansı bir özəl jurnalın bazasında edilən qeydlər, başqa bir şəxsi jurnalda yoxlamalar tərtib edilərkən, artıq nəzərə alınmırdı.

M.Battayl tərəfindən təsvir edilən Belçikanın hesablama forması jurnalın dörd müstəqil registrə bölünməsini nəzərdə tuturdu: 1) alışlar; 2) satışlar; 3) kassa; 4) həm alış, həm də satış zamanı maliyyə nəticələri. Onların dövriyyələri ayın sonunda Əsas kitaba qeyd olunurdu.

E.Deqranj tərəfindən yazılmış amerikan hesabdarlıq forması mühasibat uçotunu tam şəkildə əhatə edən nəzəriyyəni qəbul etmişdi. E. Deqranj həm xronoloji, həm də sistematik qeydlərin mühasibat uçotu üçün eyni dərəcədə vacib olduğuna və onları bir reyestrdə – Jurnal-Əsas kitab-da birləşdirilə biləcəyinə inanırdı. Bu kitabdakı qeydlər mühasibat uçotunun iki mühüm məqsədinə nail olmağa imkan verirdi: hər hansı bir zamanda hesablamaların vəziyyətini və mülkiyyətçinin kapitalının məbləğini müəyyənləşdirmək. Bundan ötrü o, beş hesabdan istifadə etməyi təklif edirdi: 1) kassa; 2) mallar; 3) alış üçün sənədlər; 4) ödəniş üçün sənədlər; 5) itkilər və gəlirlər.

Kassanın, malların, zərərin və mənfəətlərin hesabları ümumi idi və müəssisənin daxili dövriyyələrini, sənədlərin alınması üçün hesablarını və ödəniş üçün sənədləri xüsusi hesab kimi qiymətləndirirdi və xarici dövriyyələrin qeydə alınması üçün nəzərdə tutulmuşdu. Həmçinin üç əlavə hesabların aparılması nəzərdə tutulurdu: kapital, daxil olmaq üçün balans və yekun balans. Bütün adı çəkilən hesablar yalnız cari əməliyyatları qeydə almaqdan ötrü nəzərdə tutulmuşdu. İstehsalın, ehtiyatların və əsas vəsaitlərin uçotu nəzərdə tutulmamışdı.

Beləliklə, amerikan formasının üstünlüyü bunlar idi: mühasibat qeydlərinin sayının 3/1 qədər ixtisarı; bir baxışla təsərrüfat vəziyyətinin tam nəzərdən keçirilməsi təmin edilmişdir; əlavə iş olmadan gündəlik balansın tərtib edilməsinə nail olunmuşdur; səhvlərin axtarışı və aşkarlanması asanlaşdırıldı; səhifələrin nömrələnməsi sadələşdirildi. Bu üstünlüklər hesabdarlığın bu formasının günümüzə qədər yaşamasına imkan verib, lakin o, yalnız kiçik müəssisələrdə tətbiq olunub.

Beləliklə, XVIII əsrdə Fransada iqtisadi istiqamətli fransız milli uçot məktəbi formalaşmağa başladı. Ondan ötrü uçot işlərinin rasionallaşdırılmasına kəskin maraq xarakterik idi: uçot registrlərinin yeni növ kartoçkaları təklif edilmişdi. Barrem bəzi vəsaitlərin alış dəyərinin digərlərinə ötürülməsini asanlaşdırmaq üçün cədvəllərdən istifadə etməyi təklif etdi. Fransız mühasibat uçotu forması böyük müəssisələrin inkişafı ilə əlaqələndirildi.

Savari, Ordonansın (1673), iqtisadiyyatın tənzimlənməsi üçün qanunların hazırlanmasında iştirak etdi və sonradan bu, Savari məcəlləsi adlandırıldı.

Daha ətraflı oxumaq üçün aşağıdakı keçidlərə daxil ola bilərsiniz

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

3 Fev 2022

Bank əməliyyatları zamanı ödəniş tapşırıqlarına qoyulan tələblər

by Audit.Az | posted in: Xəbər | 0

Mühasiblər təcrübədə bank əməliyyatlarını həyata keçirən zaman ödəniş tapşırıqları ilə bağlı müəyyən suallarla qarşılaşırlar. Mövzunu mühasib İlkin Lələyev şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 16.11-ci maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisi olan şəxslər arasında ödəniş əməliyyatı aparılarkən əməliyyatı həyata keçirən banka və ya bank əməliyyatlarını həyata keçirən digər şəxslərə təqdim edilən ödəniş tapşırığında aşağıdakı məlumatlar göstərilir:

– bu Məcəllənin 71-1.5-ci maddəsində göstərilən əməliyyatlar üzrə – elektron qaimə-fakturanın seriya və nömrəsi. Təqvim ayı ərzində eyni vergi ödəyicisindən müntəzəm və daimi əsaslarda alınan və elektron qaimə-fakturalar ilə rəsmiləşdirilən mallara (işlərə, xidmətlərə) görə ödəniş aparılarkən belə əməliyyatlar üzrə – tərəflər arasında bağlanmış müqavilə və ya həmin müqaviləyə əlavənin tarixi və nömrəsi;

– xarici ticarət fəaliyyəti üzrə – yük gömrük bəyannaməsinin seriya və nömrəsi, işlərin və xidmətlərin alışı ilə bağlı hesab-faktura (invoys) sənədinin tarixi və nömrəsi;

– borc ödənişləri üzrə – təyinatında borc ödənişi olduğu göstərilməklə tərəflər arasında bağlanmış borc müqaviləsinin və ya borcun ödənilməsinə dair tələbnamənin tarixi və nömrəsi;

– avans ödənişləri üzrə – təyinatında avans ödənişi olduğu göstərilməklə tələbnamənin, yaxud tərəflər arasında bağlanmış müqavilə və ya həmin müqaviləyə əlavənin tarixi və nömrəsi.

Əgər vergi ödəyicisi elektron qaimə-faktura əldə edibsə, həmin elektron qaimə-faktura üzrə (o cümlədən mütəmadi xarakterli əməliyyatlarda, ay ərzində bir neçə dəfə elektron qaimə-faktura əldə edilmiş ödəyicilərə münasibətdə) ödəniş zamanı – elektron qaimənin seriya və nömrəsini (istəyə uyğun tarixi, əsaslandığı müqavilənin nömrəsi) göstərməlidir. ƏDV depozit hesabından (həmçinin bank hesabından) qarşı tərəfin ƏDV depozit hesabına ödəmə zamanı da bu qayda tətbiq edilir. Qeyd edək ki, faktiki elektron qaimə-faktura üzrə ödəniş edilirsə, müqavilə üzrə məlumatların qeyd edilməsi məcburi deyil.

Ofşor ölkə ilə güzəştli vergi tutulan ölkənin eyniləşdirilməsi düzgündürmü?

Avans ödənişi zamanı ödəniş tapşırığında təyinatda avans ödənişi olduğunu qeyd etməklə, tələbnamənin və ya əsaslandığı müqavilənin (varsa, əlavəsinin) tarixi və nömrəsi göstərilməlidir.

Büdcəyə vergi (sosial sığorta, işsizlikdən sığorta, icbari tibbi sığorta və ya gömrük ödəmələri) ödənişləri edərkən müvafiq büdcə ödəməsinin növü, dövrü barədə məlumatların qeyd edilməsi tövsiyə olunur.

Bəs vergi ödəyicisi icarədara icarə haqqı ödəyən zaman hansı məlumatları göstərməlidir?

Qanunvericiliyin tələbinə əsasən, icarəyə verən vətəndaş olduqda elektron qaimə-faktura təqdim etmir, icarə haqqından ödəmə mənbəyində vergi tutularaq icarəyə verənə ödəmə aparılır. Bu halda icarə haqqının ödənildiyi dövrün, müqavilənin tarixinin və nömrəsinin qeyd edilməsi tövsiyə edilir.

Qeyd edək ki, fərdi sahibkarlar tərəfindən icarəyə verilmiş əmlaklar üçün bəzən elektron qaimə-faktura əldə etmək mümkün olmur. Bu halda da yuxarıda qeyd olunan vətəndaşlar üzrə ödəmə təyinatını tətbiq etmək mümkündür.

Borc ödənişləri zamanı təyinatda borc ödənişi olduğu qeyd edilməklə, tələbnamənin və ya borc müqaviləsinin (varsa, əlavənin) tarixi və nömrəsi göstərilməlidir. Qeyri-rezidentlərə ödəmə edərkən onlardan xidmətlərin alışına dair – işlərin və xidmətlərin alışı ilə bağlı hesab-faktura (invoys) sənədinin tarixi və nömrəsi, malların alışı üzrə yük gömrük bəyannaməsinin seriya və nömrəsi göstərilməlidir. Mal hələ göndərilməyibsə, yaxud ölkə ərazisinə daxil olmayıbsa, yəni avans ödəməsidirsə, yuxarıda qeyd edilən avans təyinatı üzrə məlumatlar qeyd olunmalıdır.

Təsisçiyə dividend ödənişi üçün hansısa icbari məlumatlar müəyyən edilməyib. Bu halda, dividend qərarının tarixini və nömrəsini qeyd edib ödəniş etmək mümkündür.

Xatırladaq ki, Vergi Məcəlləsinin 57.7-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 16.11-ci maddəsində nəzərdə tutulan məlumatları ödəmə tapşırığında göstərməyən və ya təhrif edilməklə göstərən vergi ödəyicisinə vergi orqanının rəhbərinin (onun müavininin) qərarına əsasən, hər belə ödəmə tapşırığına görə 100 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

2 Fev 2022

Rusiya imperiyasında və SSRİ-də qeyri-adi vergilər (1-ci hissə)

by Audit.Az | posted in: Xəbər | 0

Ödədin – rahat yata bilərsən

ABŞ sakinləri uşaq və böyüklər üçün olan bezlərə, tullantı qutularına, qəhvə stəkanlarının qapaqlarına və hətta narkotiklərə görə dövlətə vergi ödəyirlər. Rusiyanın müasir vergitutma sistemi isə bir o qədər də mürəkkəb deyil. Bununla belə, Rusiya tarixi qəribə, qeyri-adi və bəzən heç də humanist olmayan vergi və ödənişlərlə zəngindir.

Çar dövrü

I Pyotr Avropaya pəncərə açan islahatçı çar və Rusiya donanmasının qurucusu kimi tanınır. Ancaq az adam bilir ki, təbəələrin vergitutma sahəsində imperatorun da diqqətəlayiq təxəyyülü var idi.

Hamam vergisi

Düşünə bilərsiniz ki, I Pyotr təmiz insanları həqiqətən sevmirdi. 1704-cü ildə onun hamamlara vergi tətbiq etməsini başqa cür necə izah etmək olar? Soba və hamam boruları üçün ödəniş, hələ Kiyev Rusunda mövcud idi, lakin 1704-cü ildə həmin vergi I Pyotrun dövründə hamamlar üçün tam hüquqlu dövlət vergisinə çevrildi.

Əslində isə dövlət xəzinəyə gəlir gətirən ictimai hamamların tikintisini təşviq edirdi. Ev hamamlarına malik olanların qarşısında isə belə bir seçim qoyulurdu: ya ictimai hamamlarda yuyunmalısan və ya vergi ödəməlisən.

Boyarlar və iri mülkədarlar ev hamamlarına görə il ərzində 3 rubl (həmin vaxtlarda bir qəpiyə bir toyuq almaq olurdu) , adi zadəganlar və tacirlər, sıravi məmurlar və din xadimləri – 1 rubl, kəndlilər, əsgərlər, kazaklar isə 5 altın (15 qəpik) ödəməli idilər. Dövlətdən ilkin icazəsi olmadan yeni hamamların tikintisinə görə 50 rubl cərimə təyin olunmuşdu.

Ev hamamlarına görə toplanılan rüsum 1775-ci ildə, II Yekaterinanın zamanında ləğv edilmişdi.

Saqqala görə vergi

Çar təkcə hamamlar ilə kifayətlənməmişdi. I Pyotr Avropaya səfərdən qayıtdıqdan sonra insanları Avropa mədəniyyətinə cəlb etmək, xüsusilə onların xarici görünüşünü Avropa üslubuna dəyişmək qərarına gəlmişdi. Belə ki, 1705-ci ildə çar saqqal saxlamağa görə vergi tətbiq etmişdi. Ödənişin məbləği sosial qrupdan asılı idi: iri tacirlər saqqala görə il ərzində 100 rubl, zadəganlar, orta və kiçik tacirlər, məmurlar və sənətkarlar 60 rubl, faytonçular isə 30 rubl ödəməli idilər.

Mühasibat uçotunun inkişaf mərhələləri (16-cı hissə)

Moskvanın bütün sakinləri sosial qrupdan asılı olmayaraq il ərzində saqqala görə 30 rubl ödəniş etməli idilər. Yalnız din xadimləri bu vergiyə cəlb olunmamışdı. Kəndlilər kənd yerlərində pulsuz olaraq saqqal saxlaya bilərdilər, lakin, şəhərə gəldikdə, onlardan 1 qəpik pul tutulurdu.

Vergini ödəyənlərə qəbz verilirdi: bundan əlavə onlara misdən saqqal əlaməti olan xüsusi jeton da təqdim edilirdi.

Qaydalar eyni cür qalmırdı və 1715-ci ildə vergi unifikasiyası baş verdi – vergiyə cəlb olunan sosial qruplar üçün vahid dərəcə müəyyənləşdirildi: ildə 50 rubl. Sözügedən vergi 1772-ci ildə II Yekaterina tərəfindən ləğv edilmişdi. Bununla yanaşı, imperatrisa dövlət məmurlarına, hərbiçilərə və saray əhlinə saqqal saxlamağı qadağan etmişdi.

Başqırdıstanda gözlərin rənginə görə vergi

1704-cü ildə I Pyotrun vergi yığımına görə məsul olan adamları Ufa qəzasının sakinlərinə yeni vergilərin tətbiq edilməsini elan etdi. Yığmlardan ən qeyri-adi olanı göz rənginə xüsusi verginin tətbiqi idi.

Göy gözlərə sahib olanlar maksimum tariflə – ildə 13 altın (39 qəpik) ödəyirdisə, qəzanın qəhvəyi gözlü sakinləri isə xəzinəyə cəmi 2 altın (6 qəpik) ödəyirdilər. Sözügeən vergi o zaman ölkənin mərkəzindən gələn mühacirlərin sayını məhdudlaşdırmaq istəyi ilə izah oluna bilər (yerli başqırdlar əsasən qəhvəyi gözlü idilər, onların arasında mavi gözlülər daha az yayılmışdı).

Düzdür, belə bir verginin tətbiqi yalnız başqırdların kollektiv şikayətlərindən sonra məlum olmuşdu. Fərmanı təsdiq edən hər hansı bir sənəd yoxdur, Rusiya imperiyasının qanunlarının tam toplusunda da belə bir məlumat yoxdur.

Duz vergisi

Rusiyada duz vergisinin tarixi çox zəngindir. Bu məhsuldan gəlir əldə etmək sistemi dəfələrlə dəyişib. Duz həm dövlət duz zavodları, həm də rüsum ödəyən özəl müəssisələr tərəfindən istehsal olunurdu. Rüsum ödəmədən duz bişirmək hüququndan monastırlar da istifadə edirdilər.

1646-cı ilin fevral ayında hökumət vergi islahatı həyata keçirdi, bir pud (16,38 kq) duza görə birbaşa verginin əvəzinə 2 qrivna (20 qəpik) dolayısı vergi tətbiq etdi. Verginin tətbiqindən sonra duzun qiyməti beş dəfə – bir puda görə 5 qəpikdən 25 qəpiyə kimi yüksəldi. 1647-ci ilin dekabr ayında həmin vergi ləğv edildi, belə ki, bir çox tacirlər duz satmaqdan imtina etmişdilər. Duz vergisi əvəzində hökumət əvvəllər ləğv edilmiş vergilər üçün iki illik borcları toplamaq qərarına gəldi və bu, məşhur Duz üsyanına gətirib çıxardı.

1862-ci ildə dövlət duza aksiz vergisi tətbiq etdi. Aksiz dərəcəsi ərazidən asılı olaraq bir pud üçün 8-30 qəpik arasında dəyişirdi. Bu dolayı verginin müxtəlif məbləğləri bir sıra regionlarda duz istehsalını dəstəkləmək üçün nəzərdə tutulmuşdu.

Aksiz vergisi ciddi ictimai tənqidə məruz qaldı. Xalqın rasionunda bir çox bitki qidaları var idi, həmin vaxtlarda onların da əsas ədviyyat qatışığı duz idi. Duzdan həmçinin maldarlıqda da istifadə olunurdu – onu inək və qoyunlara verirdilər və bu məhsulun istehlakının azalması ətin keyfiyyətinin pisləşməsinə səbəb olurdu. 1879 və 1880-ci illərdə tacirlər verginin ləğvi üçün hökumətə ərizələr təqdim etdilər. Nəticədə 1880-ci ildə duz aksizi ləğv edildir. Məhsulun qiyməti əhəmiyyətli şəkildə ucuzlaşdı: 1 puda görə 50 qəpik – 1 rubldan 20-40 qəpiyə düşdü.

1892-ci ildə Maliyyə Nazirliyi duza görə verginin bərpa olunması məsələsini yenidən qaldırsa da, bu baş tutmadı.

May 2026
BE	ÇA	Ç	CA	C	Ş	B
				1	2	3
4	5	6	7	8	9	10
11	12	13	14	15	16	17
18	19	20	21	22	23	24
25	26	27	28	29	30	31

İş­çi­nin əmək sta­jı 12 il ol­du­ğu üçün ona qa­zan­cın 100 fai­zi miq­da­rın­da müa­vi­nət ve­ri­lə­cək.

Fransız müəllifləri mühasibat uçotu registrlərinin tərkibini və quruluşunu, onların məlumat əlaqələrini, texnikasını və üç uçot formasının yaradılmasına öz töhfələrini vermişlər: fransız, amerikan, belçika.

Daha ətraflı oxumaq üçün aşağıdakı keçidlərə daxil ola bilərsiniz

İşçinin əmək stajı 12 il olduğu üçün ona qazancın 100 faizi miqdarında müavinət veriləcək.