Blog Full

Ölkə başçısının sərəncamına əsasən, 1 yanvar 2022-ci ildən ölkə üzrə minimum əməkhaqqının məbləği 300 manat müəyyənləşirilib. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi (ƏƏSMN) yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyin açıqlamalarında qeyd edilib ki, əgər işəgötürənlər bu tələbə əməl etmədiyi təqdirdə onlara cərimələr tədbiq ediləcək.

Yaranan suallardan biri əmək müqaviləsi bildirişi sisteminə ƏƏSMN-dən daxil olan məktubla bağlıdır. Sərbəst auditor Altay Cəfərov bildirib ki, həmin məktubda minimum əməkhaqqıdan aşağı əməkhaqqı verilməsinə görə işəgötürənlərə 1000 manatdan 1500 manata kimi cərimə olunacaqları ilə bağlı xəbərdarlıq edilib. Bu cəriməni müvafiq orqan onlayn formada İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 127-4.1.-ci maddəsinə görə real vaxt rejimində tədbiq edəcək.

Qeyd etmək lazımdır ki, nəzarət orqanının atacağı bu addım qanun daxilindədir. Ancaq burada həm vergi ödəyicilərinin, həm də nəzarət orqanlarının çox diqqətli olmalı olduqları məqamlar var. Çünki işəgötürənlərdə işçilər tam iş rejimində, natamam iş rejimində, əsas iş rejimində, əlavə iş rejimində çalışa bilərlər.

Minimum əməkhaqqının açıqlanması aşağıdakı kimidir:

Minimum əməkhaqqı — iqtisadi, sosial şərait nəzərə alınmaqla qanunvericiliklə ixtisassız əməyə və xidmətə görə aylıq əməkhaqqının ən aşağı səviyyəsini müəyyən edən sosial normativdir.

Aylıq iş vaxtı normasını işləmiş və əmək funksiyasını yerinə yetirmiş işçinin aylıq əməkhaqqısı dövlət tərəfindən müəyyən edilmiş minimum əməkhaqqı məbləğindən aşağı ola bilməz.

Sadə formada desək, 300 manat minimum əməkhaqqı gündəlik 8 saat, həftəlik 40 saat və aylıq normasını işləyən işçilər üçün nəzərdə tutulub. Yəni tam iş rejimində çalışan işçilərə ödənilən əməkhaqqı ən azı 300 manat olmalıdır. Natamam iş rejimində işləyən işçilər üçün isə minimum əməkhaqqı verilməyə də bilər.

Təcrübədə də belə olur. Normal əməkhaqqı 500 manat olan iş yerində natamam olaraq işləyənlərə 250 manat, 200 manat, 300 manat əməkhaqqı ödənilir.

Tutaq ki, işçi ancaq səhərlər 2-3 saat və ya günortadan sonra bir neçə saat çalışır. Sual: bunu nəzarət orqanı necə müəyyənləşdirəcək?

İşəgötürən işçiləri işə götürərkən bildiriş bazasında iş rejimini, əməkhaqqı ödəniş formasını düzgün seçməlidir. Təcrübə göstərir ki, bir çoxları burada səhvlərə yol verirlər. Yəni bildirişi sistemə daxil edəndə tam, ½, ¼ və digər iş rejimini düzgün yazmalıdırlar.

Odur ki, real olaraq işçi necə çalışacaqdırsa, onu elektron bildiriş sisteminə o cür daxil etmək lazımdır. İşçinin adının qarşısında tam iş rejimini yazıb, ona 250 manat əməkhaqqı verildikdə, əlbəttə, əmək müfəttişliyi carimə tətbiq edəcək. Sistemə ¼, ½ iş rejimləri daxil edib, işçiyə 250 manat əməkhaqqı verildikdə isə əmək müfəttişliyi cərimələri tətbiq etməyəcək. Ən azı uyğunsuzluq olduğunu göstərəcək, vergi orqanları araşdırma aparacaq. Real olaraq natamam iş rejimində işləyən işçi üçün cərimə tədbiq edilməyəcək. Əgər sistemdə natamam yazılıb, işçinin tam iş rejimində çalışdığı aydın olarsa, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 192.3-cü maddəsinə görə cərimələr kəsiləcək.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Kapitalizm nə vaxt işə yarıyır, nə vaxt yox  (11-ci hissə)

Nyu-York universitetinin professoru Robert Allenin Abu-Dabidə çıxışı      

Qloballaşmadan başqa, səbəblərin texniki dəyişikliklərdə olduğunu da təxmin etmək olar. İndi görünür ki, bu texniki dəyişikliklər – fabriklərdə yeni tip avadanlıqlar və robotlar – bir işçiyə düşən kapitalı artırır ki, bu da məhsuldarlığı yüksəldir. Kapitalın qiyməti həqiqətən də əməyə nisbətən azalır və bu mexanizasiyanı daha sərfəli edir. Konsaltinq şirkətlərinin hesabatları göstərir ki, bu müddət ərzində işçi qüvvəsinin xərcləri bir qədər artıb, lakin, robotların qiymətləri çox aşağı düşüb. Robotların və avtomatlaşdırılmış istehsal idarəetmə sistemlərinin qiymətlərinin xeyli aşağı düşməsi, bu sistemlərin insan əməyinin əvəzinə əmək haqqının yavaş artması ilə də istifadə edilməsi üçün faydalı olur.

Amma, daha bir amil də vardır. Robotlar və mexanizasiya bir işçiyə düşən məhsuldarlığ yüksəldir. İşçiləri işdən çıxarmaq əvəzinə istehsalı artırmaq olmazmı? Bu gün baş verənlər, maşın sayı artdıqca məşğulluq və məhsul artımı ilə müşayiət olunan işçi başına düşən məhsuldarlıq, 19-cu əsrdəkindən fərqlidir.

Məqalənin 10-cu hissəsini buradan oxuya bilərsiniz

Bəs, bu, niyə indi baş vermir? Cavab ondan ibarətdir ki, bu, yeni ərazilərin mənimsənilməsi və iqtisadiyyatın genişləndirilməsi ilə sənaye mallarına tələbatın böyük artımının baş verdiyi tarixin üçüncü mərhələsində baş verib.

Bundan əlavə, yeniliklər və yeni məhsullar var idi, bu da insanların mal almağa davam etməsi demək idi. Düşünürəm ki, əgər məhsul çeşidi 1850-ci il səviyyəsində qalsaydı, istehsal həcmi artmazdı. Ancaq, maşınlar, filmlər, velosipedlər, təyyarələr və sonsuz sayda başqa mallar kimi şeylər icad edildi. Bu o demək idi ki, insanlar daha çox şey almaq istəyirlər. Lakin, bu gün sənaye mallarına tələbat elə də böyük deyil və bütövlükdə, o, xidmətlərə tərəf yön alıb.

Bu gün bizdə yaradıcı dağılma dövrü olan xidmət sahəsində inqilab baş verir. 1929-cu ildən 1949-cu ilə kimi Amerikanın istehlak xərclərinin 60 % sənaye malları və ərzaq məhsullarının payına düşürdü. O vaxtdan indiyə kimi həmin göstərici 30 faizə kimi aşağı düşüb, onun yerinə isə çoxsaylı xidmətlər gəlib.

Məhsulların istehlakının aşağı düşməsi dağılmaya aparır: emal sənayesində artım müşahidə olunur , həmin səbəbdən iş yerlərinin sayı ixtisara düşür, bir çox iş yerləri isə ümumiyyətlə, yoxa çıxır. Eyni zamanda xidmət sahəsində yeni iş yerləri yaradılır, eləcə də bu bölmələrlə əlaqəli sahələrdə mütəxəssislər üçün iş yerləri yaradılır. Və bu prosesin yaradıcı hissəsidir.

Xidmətlərlə bağlı nə yerində deyil? İqtisadçılar bazar vasitəsilə keçid edən hər şeyin yaxşı olduğunu deməyə meyillidirlər, amma, xidmətlərə bu keçidlə bağlı böyük problem də mövcuddur. Amerikanın orta təbəqəsi ixtisaslı işçilər və yarımixtisaslı fabrik işçilərinin yüksək əməkhaqqı əsasında formalaşıb, lakin, indi bu cür iş yerləri xeyli azalıb. Xidmət sahəsində mütəxəssislər üçün çoxlu iş yerləri yaradılıb: məsələn, həkimlərin sayı xeyli artıb, sosioloqlar, alimlər, tədqiqatçılar da vardır. Bütün bunlar yaxşı iş yerlərdir.

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Dövlətin iqtisadi siyasəti (4-cü hissə)

Şəxsi maraqların əldə edilməsində uğur qazanmaq üçün şərt bu və ya digər hərəkətlərdən maksimum səmərə əldə etmək və son məsrəflərin minimallaşdırılmasıdır. Dövlət özünün məcburetməsi ilə aşağıdakılara kömək edir:

• artan müsbət xarici təsirlər (xarici faydalar), insanları ümumi maraqlar naminə hərəkət etməyə təşviq etmək;
• transaksiya xərclərinin azaldılması, bütün əməliyyat iştirakçıları üçün mənfəəti artırır;
• məsrəflərin azaldılması, vətəndaşlar üçün faydaların artırılması, yaxşı işləyən bir ədliyyə sistemi, milli müdafiə sistemi yaratmaq, yollar və məktəblər tikmək.

Məqalənin 3-cü hissəsini buradan oxuya bilərsiniz

Bununla birlikdə, dövlət məcburiyyəti vətəndaşların maraqları və hərəkətlərinin uyğunlaşdırılması üçün yeganə əsas ola bilməz. Sonuncular razılaşdırma, lobbiçilik və digər mexanizmlərlə qanunverici və hökumət tərəfindən qəbul edilən qərarlara təsir edə bilərlər. Ayrı-ayrı qərarlar “təzyiq qrupları”nın təsiri altında formalaşa bilər. Deməli, dövlətin qərarları səmərəsiz, cəmiyyətin uzunmüddətli maraqlarına uyğun olmaya bilər ki, bu da bir sıra səbəblərdən irəli gəlir.

1. Siyasətçilərin səhvləri. Onlardan birinin müvafiq təhsili yoxdur və iqtisadi materiyalarda zəifliyi var; digərləri Keynesin qeyd etdiyi kimi köhnəlmiş iqtisadi nəzəriyyələrin köləsi olur; üçüncülər öz maraqlarını güdürlər, məsələn, növbəti seçkilərdə qazanmaq arzusu; dördüncülər, ictimai maraqlarla bağlı öz fikirlərini rəhbər tuturlar. Məsələn, 90-cı illərə qədər Qərb ölkələrində maliyyə federalizmi və ayrıca götürülmüş ölkə daxilində iqtisadi siyasətin uzlaşmasının təmin edilməsi məsələlərinə az diqqət yetirilirdi.
2. Əvvəlki qərarların nəticələri. Mövcud iqtisadi siyasət böyük ölçüdə əvvəlki hökumətin hazırkı siyasətçilərin seçməyindən fərqli şərtlər yaradan qərarları ilə müəyyən edilir. Sən demə, sosial, vergi və digər güzəştlərin azaldılması ilə müqayisədə, dövlət aparatının həcminin artırılması ilə bağlı qərarlar qəbul etmək daha asandır.
3. İqtisadi siyasət alətlərinin yetərincə mənimsənilməməsi, menecerlər və idarə olunanların maraqları arasındakı fərqlər. İqtisadi siyasət alətləri dövlət qulluqçularının yuxarıda qəbul olunmuş qərarları yerinə yetirən aydın və səmərəli fəaliyyətinə güvənən dövlət rəhbərliyinin tam nəzarəti altındadır. Lakin, bürokratiya səmərəsiz və ya korrupsiyalı ola bilər, alınan direktivləri təhrif edə bilər və ya iqtisadi siyasət vasitələrini dar maraqları üçün istifadə edə bilər.

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Əmək Məcəlləsinin 140-cı maddəsinin ikinci hissəsində qeyd edilir ki, 12 təqvim ayından az işləyib məzuniyyətə çıxan işçinin orta aylıq əməkhaqqı onun faktiki işlədiyi tam təqvim aylarına əsasən hesablanır. İqtisadçı ekspert Anar Bayramov mövzu ilə bağlı şərh verib:

Əmək qabiliyyətinin itirilməsi zamanı müavinətin hesablanması ilə bağlı Əsasnamədə qeyd edilir ki, işçinin hansı müddətdə işləməsindən asılı olmayaraq dövr olaraq 12 ay götürülür. Məzuniyyətlə bağlı əmək qanunvericiliyinin tələbi isə fərqlidir.

Misal 1: 1 mart 2021-ci ildə işə qəbul olunan işçi 15 oktyabr 2021-ci ildə işəgötürənə müraciət edir ki, 22 oktyabr 2021-ci il tarixdən 15 gün müddətinə əmək məzuniyyətinə çıxmaq istəyir. Deməli, işçinin işlədiyi tam ayların sayı 7 ay (1 mart – 30 sentyabr 2021-c il) olduğuna görə hesablama zamanı 7 ayın göstəriciləri əsas götürüləcək.

Bir məsələni qeyd edək ki, işçi işə qəbul olunduqdan sonra hər hansı səbəbdən 12 təqvim ayının hamısını işləməyibsə, hesablama zamanı yenə də 12 ay əsas götürülür.

Misal 2: İşçi 1 sentyabr 2020-ci ildə işə qəbul olunub, 2021-ci ilin iyul-avqust aylarında ödənişsiz məzuniyyətə çıxıb. 10 oktyabr 2021-ci il tarixdə əmək məzuniyyəti hüququndan istifadə etmək istəyir.

İşçinin əvvəlki 12 ayın 2 ayında ödənişsiz məzuniyyətlə əlaqədar əmək fəaliyyətinin olmamasına baxmayaraq, məzuniyyət haqqı hesablanan zaman cəmi məbləğ 10 aya yox, 12 aya bölünəcək.

Misal 3: 10 fevral 2021-ci ildə işə qəbul olunan işçi 25 noyabr 2021-ci ildə 15 günlük məzuniyyətə çıxır. İşçi 10 mart 2021-ci il tarixindən 10 günlük ödənişsiz məzuniyyətdə olub. İşəgötürən tərəfindən işçiyə əmək məzuniyyəti haqqının hesablanması üçün 2021-ci ilin mart-oktyabr dövrü əsas götürüləcək. İşçi mart ayında 10 günlük ödənişsiz məzuniyyətdə olduğu üçün hesablamada bu ayın əməkhaqqı aşağı məbləğdə nəzərə alınacaq.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun