Mühasib keçmişdə və gələcəkdə (1-ci hissə)
Mühasib keçmişdə və gələcəkdə
1-ci hissə
İnsan – hər şeyin ölçüsüdür.
Protaqor
Mühasibat uçotu da daxil olmaqla, böyük problemlərdən danışarkən, biz, bir qayda olaraq, elmi mənşəyə malik olan müxtəlif sxemlərə diqqət yetiririk. Və bu sxemlər üzrə işləyənləri çox tez-tez unuduruq. Əslində uçotdan daha çox, mühasibatlıqda çalışan işçilərin özləri daha mühümdür.
Bu gün biz mühasibat uçotunun ən qədim və aparıcı kafedralarından birinin yüzilliyini qeyd etdiyimiz bir vaxtda demək lazımdır ki, istənilən işdə olduğu kimi, bizim işdə də ən vacibi insandır. Yüz ildir ki, bu şöbədə işləyən gözəl insanlar haqlı olaraq fəxr edə biləcək bir çox mütəxəssislər yetişdiriblər. Amma, indi keçmiş haqqında deyil, bu gün haqqında deyil, gələcək haqqında danışmaq vaxtıdır. Və burada başlıca məsələ, bizə, bizim peşəmizə hansı insanların gəlməsidir.
Və bizim şüarımız belədir: “Bizə yaxşı insanı verin”
Bu görkəmli bir rus publisistinin (1856-1919) çağırışı idi. Və o, bu deyimində haqlı idi. İnsan mühasibatlığı öyrənə bilər, burada problem yoxdur. Vacib olan insanın özünün layiqli biri olmasıdır. Və əslində əgər dərindən düşünsək, mühasibat uçotunun predmeti kimi çıxış edir: fəaliyyət göstərən təsərrüfat subyekti olan insan (sahibkar) və düşünən, anlayışlı bir insan (mühasib). Birinci öz fəaliyyətinin izlərini sənədlər dəsti şəklində qoyur, ikinci isə həmin məlumatları hesabata çevirməklə onları nəzərdən keçirir və təhlil edir.
Əlbəttə, mühasib iş adamından ötrü mövcud olur, amma, mühasibsiz heç bir biznes növü mövcud ola bilməz.
Təsadüfi deyil ki, məşhur iqtisadçı V. Zombart (1863-1941) haqlı olaraq hesab edirdi ki, insanlar ikili qeydiyyatı ixtira etməmişdən əvvəl kapitalizm mövcud ola bilməzdi. Çünki onsuz maliyyə nəticələrini sistematik olaraq hesablamaq olmazdı.
Buradan belə nəticəyə gəlmək olar ki, bütün mühasibat uçotu onun registrləri və məlumat faylları ilə və ən çətin hesabatla birlikdə yalnız insanların beyin fəaliyyətinin nəticəsidir. Hansı ki, onlara ümumi dildə hesablama işçiləri deyirlər. Həqiqi əsaslı mühasibat, ilk növbədə, məlumat daşıyıcılarında, Misir papirusu, Babil kərpicləri, Peru ipləri və ya bizə yaxşı məlum olan kağızda deyil, mühasiblərin beyinlərində aparılır. Bütün bu informasiya daşıyıcıları yalnız mühasibin “iradəsindən” asılı olurlar. O isə canlı insandır və bizlərdən hər biri kimi öz məqsədinə doğru irəliləyir.
Mühasibin məqsədləri açıq qanunidir:
- çevik iş qrafiki;
- şirkətin stabil mövcudluğu;
- yaxşı məzuniyyətlər;
- müalicə üçün pul;
- layiqli və daim yüksələn əmək haqqı;
- müxtəlif əsaslarla mükafatlar.
Bütün bunlar mühasibat uçotunun özü deyil, mühasibat uçotuna aid olan şəxsin necə başa düşülməli olduğunu göstərir. Yalnız bir insanı başa düşdükdən sonra mühasibat uçotunu da anlamaq şansı olacaq.
Soruşula bilər, niyə? Bir sadə həqiqətə görə, çünki əşyaların niyyəti olmur, insanın isə niyyəti olur, hesablayıcıda bu olmur, mühasibdə isə olur. Buradan niyyətin insanı yaxşı bir insana necə çevirdiyini bilmək vacibdir.
Bununla əlaqədar, tez-tez unudulan bir hala diqqət yetirməlisiniz: mühasibat uçotu yalnız insanlara bilik vermir, həm də onları yetişdirir. Daha doğrusu, məhz insanın yenidən qurulması üçün bir vasitə ola bilər. Belə ki, əgər effektiv uçot sistemi və nəzarət olan yerdə bir məkrli fırıldaqçını mağaza müdiri vəzifəsinə qoysanız, bütün cəhdlərinə və oğurlamaq mahirliyinə baxmayaraq, o burada heç nə edə bilməyəcək, bir növ “müqəddəsə” çevriləcək.
Buna çoxlu nümunələr var. Əgər şirkətdə bundan sonra da çatışmazlıqlar və ya şübhəli artıqlıqlarla bağlı dəlillər ortaya çıxacaqsa, bunu hər şeydən öncə uçot sistemində olan çatışmazlıqlar olduğunu söyləyəcəklər.
Lakin, bu və buna oxşar hallarda uçotun deyil, uçotla məşğul olan insanların çatışmazlıqlarından söhbət gedə bilər. Əgər istəsəniz, bunu onların günahı kimi də dəyələndirmək olar. Kimin nə deməsindən asılı olmayaraq, amma mühasibatlıq zorakılığın qanuni vasitəsidir və səmərəli işləyirsə, təşkilatın bütün komandası belə təzyiq altında mehriban və əyləncəli şəkildə çalışır. Məhz, məcburiyyət və zorakılığın düzgün dozası sayəsində vəzifə hissi yaranır və bütün iqtisadi sistem səmərəli işləməyə başlayır.
Məqalənin 2-ci hissəsini buradan oxuya bilərsiniz.
Teleqram qrupumuza üzv olun
Pandemiya ilə əlaqədar ölkəmizdə geniş miqyas alan sosial dəstək tədbirlərindən biri kimi iş yerlərinin qorunması təmin olunmaqla, məşğulluq imkanlarının artırılması üçün mühüm addımlar atılır. İşsiz və xüsusi karantin rejiminə görə işini itirən aztəminatlı şəxslərin birdəfəlik ödəmə (190 manat) ilə təminatı proqramı icra olunur.
Tələbnamə ərəb mənşəli “tələb” (istəmək, tələb etmək) və fars mənşəli “namə” (məktub, əsər, bəzən də yazı) sözlərinin birləşməsindən yaranıb. Bir şeyin verilməsi və ya bir işin görülməsi, yaxud bir şəxsin müəyyən adamın sərəncamına göndərilməsi haqqında rəsmi yazılı xahişdir.
Kapital Bank korporativ sosial məsuliyyət strategiyasına uyğun olaraq, mütəmadi şəkildə müxtəlif aksiyaları keçirir. Hazırki xüsusi karantin rejimini dövründə də belə aksiyalar təşkil edilir. Bank bu dəfə “Beat Group” şirkətinin keçirdiyi xeyriyyə aksiyasına dəstək göstərib.