Blog Full

Mühasibin, mühasibat şirkətinin işinin məqsəd və vəzifələri (2-ci hissə)

Mühasiblər və mühasibatlıq firmaları – bu, dövlətin agentləridir və ya vergilərin möhtəşəm optimallaşdırıcılarıdır? Düzgün seçimi necə etməli?

Optimallaşdırmaya gəldikdə isə, yaxşı mühasib, şübhəsiz ki, vergilərin hesablanması sahəsində Vergi Məcəlləsini yaxşı bilməlidir və qanunla birbaşa yol verilən vergi qənaətin bütün güzəştlərini və digər metodlarını tətbiq etməlidir. Məsələn, bir işçinin mükafatlandırılmasının bir hissəsini, mümkünsə vergidən azad olunan xərclərin ödənilməsinə keçirmək. Lakin, biznesin strukturlaşdırılması baxımından tətbiq olunan hüquqi strukturları və biznes-proseslərini reinjirinqi (istehsalat-təsərrüfat və maliyyə-iqtisadi fəaliyyətin maksimal effektinə nail olmaq üçün biznes proseslərinin əsaslı şəkildə yenidən nəzərdən keçirilməsi və radikal yenidən layihələndirilməsi müvafiq təşkilati-sərəncamverici və normativ sənədlərlə rəsmiləşdirilməsi) üçün çox vacibdir. Hüquqi sənədlər və menecment mühasibin vəzifəsinə aid deyildir.

Məqalənin 1-ci hissəsini buradan oxuya bilərsiniz

Bundan başqa, əsas funksiya –  təsərrüfat əməliyyatlarının düzgün əks olunmasına nəzarət nəzərə alınmaqla –  yenə də şirkətin maraqlarına uyğun olaraq, mühasib nəzarət orqanlarının iddiaları və əmlak hüquqlarının itirilməsi riskləri baxımından vergi optimallaşdırılması sxemlərini tənqidi qiymətləndirməlidir. Sxemin yaradıcısı isə  – peşəkar vergi məsləhətçisi və ya digər məsləhətçi – mühasibi bu risklərin idarə edilməsinə inandırmalıdır.

Şübhəsiz ki, məsləhətçi sxemin hazırlanmasında bütün nüansları nəzərə almalıdır. Lakin, sxemin etibarlılığı yalnız ona daxil edilmiş ideyalarla deyil, ilk növbədə, onun faktiki həyata keçirilməsi və sənəd dövriyyəsi ilə təmin edilir. Mühasib isə sənəd dövriyyəsinə qarşı tələblərin ciddi şəkildə yerinə yetirilməsinə nəzarət etməlidir. Onun fikirləri icra baxımından vacibdir.

Belə bir analogiya ortaya çıxır. Vergi məsləhətçisi – bu, xəstə olduğumuz zaman qəbula getdiyimiz bir həkimdir. Mühasib isə orqanizmin immun müdafiəsidir (bura hüquqşünas ştatı da daxil edilməlidir, ancaq, mühasibdən fərqli olaraq, heç də hər bir müəssisdə hüquqşünas ştatı olmur) və biz həkim kabinetinin kandarından keçdiyimiz andan fasiləsiz olaraq sağlamlığa nəzarət edir. Güclü immun müdafiəsi aqressiv optimallaşdırma sxemlərini rədd etməlidir, çünki onlar şirkətin vergi və əmlak təhlükəsizliyinə ciddi şəkildə təsir göstərirlər.

Qeyd:

1. Mühasibat uçotu və vergi uçotu sahəsində qanunvericiliyə riayət olunması mühasibatın ən mühüm funksiyasıdır ki, bu da ilk növbədə şirkətin özünə lazımdır, bundan sonra da dövlətə lazımdır.
2. Vergi qanunvericiliyi ilə birbaşa Sizin biznesiniz üçün icazə verilmiş vergi qənaəti metodlarının tətbiqini mühasibə həvalə etmək olar və lazımdır.
3. Biznesin qurulmasını, o cümlədən vergi optimallaşdırılması məqsədilə peşəkar vergi məsləhətçilərinə etibar etmək lazımdır. Bu prosedur xüsusi səlahiyyətlər tələb edir.

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son xəbərləri qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Müəssisənin əmlakının vergi tutulan dəyərinin müəyyən edilməsi qaydası həm mühasibat, həm də vergi uçotunda eyni qaydada özünü əks etdirir. Vergi Məcəlləsinin xüsusi hissəsində göstərilmiş vergitutma obyektləri olan fiziki şəxslər və müəssisələr əmlak vergisinin ödəyiciləridir. Müəssisənin əmlakının vergi tutulan dəyərinin müəyyən edilməsi qaydasını BSC şirkətinin maliyyə işləri üzrə mütəxəssisi Könül Həsənova izah edir.

Vergi Məcəlləsinin 197.1.1-ci maddəsinə əsasən, rezident və qeyri-rezident fiziki şəxslərin xüsusi mülkiyyətində olan və Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerləşən tikililərin və ya onların hissələrinin, həmçinin yerindən və istifadə edilib-edilməməsindən asılı olmayaraq rezident fiziki şəxslərə məxsus su və hava nəqliyyatı vasitələri, Məcəllənin 197.1.3-cü maddəsinə əsasən, müəssisələrin balansında olan əsas vəsaitlərin orta illik dəyəri, Azərbaycan Respublikasının özünün daimi nümayəndəliyi vasitəsilə sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirən qeyri-rezident müəssisələr üçün – yalnız daimi nümayəndəliklə bağlı olan əsas vəsaitlərin orta illik dəyəri, Məcəllənin 197.2-ci maddəsinə əsasən, vergitutma obyekti olan və müəssisələr tərəfindən hüquqi şəxs yaratmadan birgə fəaliyyət aparmaq üçün birləşdirilən əsas vəsaitlərin dəyəri, bu əsas vəsaitləri birləşdirən birgə fəaliyyət iştirakçıları tərəfindən vergiyə cəlb edilməsi məqsədləri üçün bəyannaməyə daxil olunur. Birgə fəaliyyət nəticəsində yaradılmış (alınmış) əsas vəsaitlərin dəyəri isə birgə fəaliyyətin iştirakçıları tərəfindən müqavilə üzrə mülkiyyətdə müəyyən olunmuş pay haqqına müvafiq olaraq bəyannaməyə daxil edilir.

Vergi Məcəlləsinin 198.1.1-ci maddəsinə əsasən, fiziki şəxslər əmlak vergisini xüsusi olan binaların sahəsinin (yaşayış sahələrinə münasibətdə – onların 30 kvadratmetrdən artıq olan hissəsinin) hər kvadratmetrinə görə Bakı üzrə fiziki şəxsin xüsusi mülkiyyətində olan yaşayış və qeyri-yaşayış sahələri 0.40 manat, Gəncə, Sumqayıt şəhərləri və Abşeron rayonu üzrə 0.30 manat, digər şəhərlər (rayon tabeliyində olan şəhərlər istisna olmaqla), rayon mərkəzləri 0.20 manat və rayon tabeliyində olan şəhərlərdə, qəsəbələrdə və kəndlərdə (Bakı və Sumqayıt şəhərlərinin, habelə Abşeron rayonunun qəsəbə və kəndləri istisna olmaqla) 0.10 manata dərəcələr tətbiq olunur (bina Bakı şəhərində yerləşdikdə, həmin dərəcələrə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi 0,7-dən aşağı və 1,5-dən yuxarı olmayan əmsallar tətbiq edilməklə).

Müəssisənin əmlakının vergi tutulan dəyərinin müəyyən edilməsi üçün vergitutma məqsədləri üçün müəssisənin əmlakının orta illik qalıq dəyəri götürülür. Müəssisənin əmlakının (avtonəqliyyat vasitələri istisna olmaqla) orta illik qalıq dəyəri aşağıdakı qaydada hesablanır:

Müəssisənin əmlakının (avtonəqliyyat vasitələri istisna olmaqla) hesabat ilinin əvvəlinə (əvvəlki vergi ilinin sonuna müəyyən edilən qalıq dəyərindən həmin il üçün hesablanmış amortizasiya məbləği çıxıldıqdan sonra qalan dəyər) və sonuna qalıq dəyəri toplanıb ikiyə bölünür. Müəssisənin əmlakının orta illik qalıq dəyəri hesablanarkən, əsas vəsaitlərin (vəsaitin) yenidən qiymətləndirilməsindən yaranan artım (yenidən qiymətləndirilmə nəticəsində yaranan müsbət fərq) nəzərə alınmır.

Müəssisə hesabat ili ərzində yaradıldıqda və ya əmlak vergisi ödəyicisi olduqda, onun əmlakının (avtonəqliyyat vasitələri istisna olmaqla) yaradıldığı və ya əmlak vergisi ödəyicisi olduğu tarixə və ilin sonuna qalıq dəyəri toplanaraq 24-ə bölünür və müəssisənin yaradıldığı və ya əmlak vergisi ödəyicisi olduğu aydan sonra, ilin sonuna qədər olan ayların sayına vurulur.

Müəssisə hesabat ili ərzində ləğv edildikdə, onun əmlakının (avtonəqliyyat vasitələri istisna olmaqla) ilin əvvəlinə və ləğv edildiyi tarixə qalıq dəyəri toplanaraq 24-ə bölünür və ilin əvvəlindən müəssisənin ləğv edildiyi aya qədər olan ayların sayına vurulur.

Misal: Müəssisənin əmlakının ilin əvvəlinə qalıq dəyəri 530.000 manat (o cümlədən binalar 200.000 manat, qurğular 100.000 manat, avtonəqliyyat vasitələri 50.000 manat, maşınlar 60.000 manat, mülki müdafiə üçün istifadə edilən əmlak 80.000 manat, hesablama texnikası 30.000 manat, yanğından mühafizə avadanlığı 10.000 manat), ilin sonuna isə 690.000 manat (o cümlədən binalar 300.000 manat, qurğular 190.000 manat, avtonəqliyyat vasitələri 50.000 manat, maşınlar 60.000 manat, mülki müdafiə üçün istifadə edilən əmlak 60.000 manat, hesablama texnikası 20.000 manat, yanğından mühafizə avadanlığı 10.000 manat) olmuşdur. Müəssisə il ərzində əmlak vergisi üzrə 2.000 manat cari vergi ödəmişdir. Müəssisənin büdcəyə ödəməli olduğu əmlak vergisini hesablayaq.

Vergi Məcəlləsinin 202.0.1-ci maddəsi əsas götürülərək müəssisənin əmlakının (avtonəqliyyat vasitələri istisna olmaqla) hesabat ilinin əvvəlinə (əvvəlki vergi ilinin sonuna müəyyən edilən qalıq dəyərindən həmin il üçün hesablanmış amortizasiya məbləği çıxıldıqdan sonra qalan dəyər) və sonuna qalıq dəyəri toplanıb iki yerə bölünüb əmlak vergisinin faiz dərərcəsinə (1%) vurulub hesablanır.

Vergi Məcəlləsinin 202.0.1-ci maddəsini nəzərə alsaq, müəssisənin əmlakının ilin əvvəlinə qalıq dəyəri 530.000 manat və ilin sonuna olan 690.000 manat toplanıb iki yerə bölünüb 1% əmlak vergisinə cəlb edilməlidir. Lakin məhz 202.0.1-ci maddəsində qeyd edildiyi kimi, avtoqnəqliyyat vasitələri istisna olmaqla, avtonəqliyyat vasitələri 50.000 manat və Vergi Məcəlləsinin 199.4.1-ci maddəsi vergi güzəştləri və azadolmalarında qeyd edildiyi kimi ekologiya, yanğından mühafizə və ya mülki müdafiə üçün istifadə edilən obyektlərin əmlak vergisindən azad edilməsini nəzərə alaraq, mülki müdafiə üçün istifadə edilən əmlak 80.000 manat və yanğından mühafizə avadanlığı 10.000 manat ilin əvvəlinə olan qalıq məbləği 530.000 manatdan və həmçinin ilin sonuna olan qalıq məbləği 690.000 manatdan eyni qaydada avtonəqliyyat vasitələri 50.000 manat, mülki müdafiə üçün istifadə edilən əmlak 60.000 manat və yanğından mühafizə avadanlığı 10.000 manat çıxılıb iki yerə bölünüb 1% əmlak vergisinə cəlb edilir.

530.000-50.000-80.000-10.000=390.000 manat (ilin əvvəlinə qalıq)
690.000-50.000-60.000-10.000=570.000 manat (ilin sonuna qalıq)
390.000+570.000=960.000/2*1%=4800 manat.

Misalda qeyd edildiyi kimi, müəssisə il ərzində əmlak vergisi üzrə 2000 manat cari vergi ödəmişdir, lakin hesablanmış əmlak vergisi 4800 manat təşkil etmişdir. Müəssisənin dövlət büdcəsinə ödəməli olduğu əmlak vergisi 2800 manat təşkil edəcəkdir.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Milli Məclisin payız sessiyasının ilk plenar iclasında baxılacaq qanun layihələri açıqlanıb. Millət vəkili Tahir Mirkişili rəhbərlik etdiyi İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsi tərəfindən təqdim olunacaq qanun layihələrinin qısa izahını verib. Bildirib ki, “Gömrük tarifi haqqında” qanuna və Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklər ediləcək. Qaradağ sənaye parkı üçün nəzərdə tutulmuş gömrük və vergi güzəştlərinin (parkın rezidenti tərəfindən fəaliyyətin məqsədləri üçün idxal olunan bütün malların rüsum və ƏDV-dən azad olunması) daha 5 il – 2026-cı ilin may ayının 1-nə kimi uzadılması təklif olunur.

“Gömrük Məcəlləsi”nə ediləcək digər dəyişiklik emal məhsuları ilə bağldır. T.Mirkişili bildirib ki, sahibkarlar daxildə emal edilən malların xüsusi gömrük rejimi ilə (müəyyən malların emal edildikdən sonra ixrac edilməsi məqsədilə ölkəyə gətirilməsi) idxal etdikləri zaman gömrük borcunun yarandığı və ya yarana biləcəyi hallarda onun ödənilməsinə təminat verməli idilər. Bu borc adətən idxal olunuan malların 1 il ərzində ixrac edilməməsi halında yaranır. Təklif olunan dəyişiklik belə bir təminatın məcburi olmamasını özündə ehtiva edir. Bu isə sahibkarları təminat vermək üçün bir çox xərclərdən azad edəcək, xarici hüquqi şəxslər üçün isə Azərbaycanda xidmət almaq və investisiya yatırmaq üçün daha əlverişli şərait yaradacaq.

Vergi orqanları tərəfindən tətbiq edilən sanksiyalardan və cərimələrdən İqtisadiyyat Nazirliyinin hesabına daxil olan vəsaitin bir hissəsinin dövlət və ictimai əhəmiyyətli məqsədlərlə əlaqədar, o cümlədən YAŞAT Fonduna köçürülməsi üçün hüquqi imkanların yaradılmasına ehtiyac vardır. Bunun üçün Vergi Məcəlləsində daha bir dəyişiklik edilməsi gözlənilir.

“Dövlət rüsumu haqqında” Qanuna ediləcək dəyişiklik isə müharibə ilə əlaqədar əlilliyi müəyyən edilmiş şəxslərin məhkəməyə verilən iddia ərizələri üzrə və mənzilin (evin) alğı-satqısı zamanı dövlət rüsumu ödəməkdən azad edilməsini nəzərdə tutur.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun