Blog Full

Vergi ödəyicisinin əsas vəzifələrindən biri əhali ilə pul hesablaşmaları aparan zaman müştəridən əldə etdiyi pul vəsaitlərinə görə müştəriyə çek, qəbz, bank çıxarışları və digər ciddi hesabat blanklarını təqdim etməkdir. Əks halda vergi ödəyicilərini hansı məsuliyyət tədbirləri gözləyir? Mövzunu vergi eksperti Anar Bayramov şərh edir.

Əgər vergi ödəyicisi alıcıdan aldığı pul vəsaitinə görə alıcıya çek, qəbz, bank çıxarışları və digər ciddi hesabat blankı təqdim etməzsə, o zaman vergi ödəyicisinə Vergi Məcəlləsinin 58.7-ci maddəsinə əsasən, təqvim ili ərzində belə hallara birinci dəfə yol verildikdə 1000 manat məbləğində, ikinci dəfə yol verildikdə 3000 manat məbləğində, üç və daha çox dəfə yol verildikdə 6000 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilir. Pərakəndə ticarət və ya ictimai iaşə fəaliyyəti üzrə nağd pul hesablaşmalarını qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada qrafikə uyğun olaraq Nazirlər Kabineti 01 avqust 2019-cu il tarixli 338 saylı Qərarına əsasən, meyarlara cavab verən və Dövlət Vergi Xidmətinin elektron informasiya sisteminə real vaxt rejimində qoşulmuş nəzarət-kassa aparatı vasitəsilə həyata keçirməlidir.

9 Oktyabrda başlayacaq “Əlavə Dəyər Vergisi üzrə nəzəri və praktiki təlim”

Əks təqdirdə yuxarıda qeyd edildiyi kimi vergi ödəyicisinə maliyyə sanksiyaları tətbiq edilir. Bəzən təcrübədə olur ki, vergi ödəyicisi əhali ilə pul hesablaşmaları apardığı zaman hələ də köhnə nəsil nəzarət-kassa aparatlarından istifadə edir. Baxmayaraq ki, vergi ödəyicisi alıcıdan aldığı pul vəsaitlərini kassa aparatından qeydiyyatdan keçirir və alıcıya kassa çeki təqdim edir, lakin bu kassa aparatı meyarlara cavab vermədiyi üçün bu qanun pozuntusu sayılır və vergi orqanının əməkdaşları tərəfindən həyata keçirilən operativ vergi nəzarəti tədbirləri zamanı bu hal aşkar edilsə, o zaman vergi ödəyicisinə Vergi Məcəlləsinin 58.7-ci maddəsinə əsasən, maliyyə sanksiyası tətbiq ediləcəkdir.

Nəzərə almaq lazımdır ki, qəzet və jurnalların satışı (əgər satış dövriyyəsinin ümumi dövriyyədəki payı 50 faizdən çoxdursa), kənd təsərrüfatı məhsullarının bazarlarda, yarmarkalarda və səyyar qaydada satışı, səyyar, bazarlarda və digər kütləvi ticarət yerlərində piştaxtadan, avtomobildən və qoşqu vasitələrindən pərakəndə satış fəaliyyəti, qiymətli kağızların və lotereya biletlərinin satışı, elektrik enerjisi, qaz, su, isti su təchizatı və mərkəzi qızdırma sistemi obyektlərinin fəaliyyəti zamanı vergi ödəyicisi yeni nəsil kassa aparatlarından istifadə etməyə bilər.

Həmin şəxslər əhali ilə nağd pul hesablaşmalarını qanunvericiliklə müəyyən edilmiş formalara uyğun ciddi hesabat blankı vasitəsilə həyata keçirməlidirlər. Burada digər nəzərə alınmalı məqam ondan ibarətdir ki, Vergi Məcəlləsinin 16.1.8-ci maddəsinə əsasən, ancaq pərakəndə ticarət və ictimai iaşə fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslər əhali ilə nağd pul hesablaşmalarını həyata keçirmək məqsədilə mütləq nəzarət kassa aparatlarından istifadə etməlidir. Digər fəaliyyət sahələri üzrə fəaliyyət göstərən şəxslərin nağd pul hesablaşmalarını nəzarət-kassa aparatları vasitəsilə həyata keçirməyə də bilərlər.

Misal olaraq əhaliyə hüquqi xidmət göstərən vergi ödəyicisi əhaliyə göstərdiyi xidmətə görə müştəri ilə nağd pul hesablaşmalarını nəzarət kassa aparatının vasitəsilə ilə həyata keçirmək məcburiyyətində deyildir. Həmin şəxslərin Vergi Məcəlləsinin 15.1.15-ci maddəsinə əsasən hüququ vardır ki, nağd pul hesablaşmalarını nəzarət-kassa aparatları vasitəsilə həyata keçirsinlər. Əks təqdirdə Vergi Məcəlləsinin 16.1.9-cu maddəsinə əsasən, müştəriyə mütləq qanunvericiliklə müəyyən edilmiş formalara uyğun ciddi hesabat blankı təqdim etməlidir.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Təcrübədə ara-sıra görürük ki, əsas etibarilə ticarət və ictimai iaşə obyektlərinə, eləcə də bəzi xidmət obyetlərinə adi vətəndaş geyimində daxil olmuş şəxs və ya şəxslər vergi orqanından gəldiyini və qanun pozuntusu aşkarladıqlarını bildirirlər. Bu hal sahibkarlar tərəfindən gözlənilməz və sevilməyən haldır. Bəs bunun qanuni əsası varmı? Mövzunu mühasibat mütəxəssisi İlqar Əsədov şərh edir:

İlk növbədə bilməliyik ki, Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş hallarda və qaydada kameral və səyyar vergi yoxlamalarını, operativ vergi nəzarətini keçirmək vergi orqanının hüquqlarına aiddir. Sözügedən hal operativ vergi nəzarəti tədbirlərinə aiddir. Bu nəzarət tədbirləri çərçivəsində vergi orqanı vergi ödəyicilərində qanunvericiliyə riayət edilməsi ilə bağlı bir sıra meyarlar üzrə nəzarət keçirmək funksiyasına malikdirlər. Onlardan bir neçəsini sadalayaq:

– Əhali ilə pul hesablaşmalarının aparılması qaydalarına riayət olunması,

– Valyuta sərvətlərinin ödəniş vasitəsi kimi qəbul edilməsi və valyuta sərvətlərinin ticarət, iaşə və xidmət müəssisələrində qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydalar pozulmaqla alınıb-satılması və ya dəyişdirilməsi faktlarının aşkar edilməsi,

– Əmək Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş qaydada əmək müqaviləsi (kontraktı) hüquqi qüvvəyə minmədən işəgötürən tərəfindən fiziki şəxslərin hər hansı işlərin (xidmətlərin) yerinə yetirilməsinə cəlb edilməsi hallarının aşkar edilməsi,

– İstehsal həcminin və ya satış dövriyyəsinin müəyyənləşdirilməsi və dəqiqləşdirilməsi,

– “İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında” Qanunun 17-ci maddəsinə uyğun olaraq POS-terminalların quraşdırılması məcburi olan obyektlərdə POS-terminalların quraşdırılması hallarına nəzarət edilməsi və POS-terminallar quraşdırılmış obyektlərdə nağdsız ödənişlərin qəbulundan imtina hallarının müəyyən edilməsi bu məqsədlərdən biridir.

Nəzarət tədbirləri yuxarıda sadalanan məqsədlərlə məhudlaşmır, lakin bunlar daha tez-tez rast gəlinən məsələlərdir.

9 Oktyabrda başlayacaq “Əlavə Dəyər Vergisi üzrə nəzəri və praktiki təlim”

Məsələn, vergi orqanı nəzarət tədbirləri çərçivəsində sizin əhaliyə çek verib vermədiyinizi, yəni əslində satışınızı rəsmiləşdirib rəsmişləşdirmədiyinizi aşkarlamaq üçün adi vətəndaş geyimində təsərrüfat obyektinizə daxil olur, sizdən mal alır və siz ona çek təqdim etmədikdə xidməti vəsiqəsini göstərərək əslində vergi orqanı əməkdaşı olduğunu və sizi yoxladığını sizə bildirir. Vergi orqanı əməkdaşlarının bu cür mülki geyimdə nəzarət tədbiri keçirmələri tam şəkildə qanuna uyğundur. Belə ki, bir sıra önəmli məsələlərə nəzarət məxfilik tələb edir, əks halda gözlənilən nəticələri əldə etmək mümkün olmazdı. Bu səbəblə Vergi Məcəlləsinin 50.4-cü maddəsində qeyd edilmişdir ki, operativ vergi nəzarəti vergi ödəyicisinə əvvəlcədən xəbərdarlıq edilmədən başlanır və vergi ödəyicilərinin faktiki iş vaxtı həyata keçirilir.

Lakin operativ vergi nəzarəti vergi orqanı əməkdaşlarının şəxsi istəkləri ilə seçmə yolu ilə təsərrüfat subyeklərinə daxil olmaqla deyil, vergi orqanının konkret vergi ödəyicisi barədə qərarı əsasında keçirilir. Elə bu səbəblə də operativ vergi nəzarətini həyata keçirən vergi orqanının vəzifəli şəxsi nəzarətə başladıqdan sonra vergi orqanının qərarını vergi ödəyicisinə dərhal təqdim etməlidir.

Qeyd edək ki, verdiyimiz nümunədə əhali ilə nağd pul hesablaşmaları qaydalarının pozulmasına görə vergi ödəyicisinə:

• Təqvim ili ərzində belə hallara birinci dəfə yol verildikdə 1000 manat məbləğində;

• Təqvim ili ərzində belə hallara ikinci dəfə yol verildikdə 3000 manat məbləğində;

• Təqvim ili ərzində belə hallara üç və daha çox dəfə yol verildikdə 6000 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilə bilər.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Vergi ödəyicilərində sual doğuran məqamlardan biri də Vergi Məcəlləsinin 58.13-cü maddəsinə əsasən tətbiq edilən maliyyə sanksiyalarıdır. Bu sanksiyalar hansı hallarda tətbiq edilir? Vergi ödəyicisi sanksiyalara məruz qalmamaq üçün nə etməlidir? Sualları sərbəst auditor Altay Cəfərov şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 58.13-cü maddəsində qeyd edilib ki, bu Məcəlləyə əsasən elektron qaimə-faktura təqdim edilməli olduğu halda malların elektron qaimə-faktura verilmədən təqdim edilməsinə, habelə malların əvvəlcədən sifariş edilmədən təqdim edilməsi üçün malların təsərrüfat subyektindən (obyektindən) nəqliyyat vasitələrinə yüklənməsi üçün təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaimə-fakturasının tərtib edilmədən verilməsinə görə – malları təqdim edən şəxsə təqvim ili ərzində belə hala birinci dəfə yol verdikdə təqdim edilmiş malların satış qiymətinin 10 faizi, ikinci dəfə yol verdikdə 20 faizi, üç və daha çox dəfə yol verdikdə 40 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Buradan aydın görünür ki, maliyyə sanksiyasının obyekti malların təqdim edilməsi əməliyyatıdır. Malların təqdim edilməsi üçün düzgün sənədləşdirilmə aparılmalıdır. Sənədləşdirmənin əsas baza sənədi isə elektron qaimə-fakturadır.
Maliyyə sanksiyası əməliyyatın düzgün sənədləşdirilməməsinə, eləcə də düzgün sənədləşdirilməmiş malların təqdim edilməsinə görə tətbiq edilir.

9 Oktyabrda başlayacaq “Əlavə Dəyər Vergisi üzrə nəzəri və praktiki təlim”

58.13-cü maddə üzrə maliyyə sanksiyası ancaq malları satan şəxsə aiddir. Malları alan şəxsə isə maliyyə sanksiyası digər maddələr üzrə tətbiq edilə bilər.

Misal 1: Malların təqdim edilməsi ilə məşğul olan vergi ödəyicisi “AA” MMC 8 fevral 2021-ci ildə 10.000 manatlıq malı “VV” MMC-yə satıb və alıcı malları “AA” MMC-nin anbarından qəbul edib. Bu zaman satıcı şirkət 8 fevral 2021-ci ildə elektron qaimə-faktura təqdim etməlidir. Əgər qaimə-faktura sonrakı tarixlərdə göndərilsə və aralıq tarixdə operativ vergi nəzarəti tədbirləri ilə vergi orqanları bu halı müəyyənləşdirsə, onda əvvəlcə 10 faiz, eyni hal təkrar olunduqda isə daha yüksək faizlə maliyyə sanksiyası tətbiq ediləcəkdir.

Misal 2: “AA” MMC başqa bir alıcıya 8 fevral 2021-ci ildə müqavilə ilə 5.000 manatlıq mal satmaq istəyir və tərəflər malların alıcının anbarına təhvil verilməsi şərti ilə razılaşmışlar. Bu zaman rəsmiləşdirmə necə aparılmalıdır və maliyyə sanksiyası hansı halda tətbiq edilir?

Birinci misalda olduğu kimi ikinci misalda da “AA” MMC tərtib etdiyi elektron qaimə-fakturanı çap edib, malları yükləyərək alıcıya onun anbarında təhvil verib. Bu zaman o, elektron qaimə-fakturanı alıcıya təhvil verərkən imzalatmaqla rəsmiləşdirə bilər.

Burada diqqət yetirilməli məqam odur ki, əvvəlcədən razılaşma olduğuna baxmayaraq, alıcı uzaqda yerləşdiyi üçün malların təhvil verilməsi prosesi bir neçə gün çəkir. Bu zaman rəsmiləşdirmə aparmaq üçün tələb olunan şərtlərə əsasən, mallar təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaimə-fakturası ilə yüklənməli, təhvil-təslim aktı ilə alıcıya təhvil veriləndən sonra isə elektron qaimə-faktura göndərilməlidir.

Birinci misalda alğı-satqı üçün əvvəlcədən razılaşma olduğu və əməliyyat operativ yerinə yetiriliyi üçün vergi orqanları tərəfindən maliyyə sanksiyası tətbiq edilmir.

İkinci halda isə əvvəlcədən razılaşma olmasına baxmayaraq, əməliyyatın başa çatması üçün müəyyən bir müddət lazım gəlir. Malların yolda olduğu müddət üçün əlavə sənədləşmə aparılmalıdır.

“Əvvəlcədən sifariş edilməyən mallar” dedikdə nə başa düşülür və bu, necə rəsmiləşdirilir?

Bu sualın cavabı üçün Vergi Məcəlləsinin 71-1.ci maddəsinə baxmalıyıq.

71-1.1. Bu Məcəllə ilə müəyyən edilən hallarda malları təqdim edən, işləri görən və xidmətləri göstərən vergi orqanında uçotda olan şəxs elektron qaimə-fakturanı aşağıdakı müddətlərdə təqdim etməlidir:

71-1.1.1. bu Məcəllənin 71-1.5.1-ci, 71-1.5.4-cü, 71-1.5.5-ci, 71-1.5.7-ci və 71-1.5.8-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarda – mallar göndərilən (verilən) vaxt;
71-1.1.2. əvvəlcədən sifariş edilməyən malların təqdim edilməsi üzrə – malların təhvil verilməsini təsdiq edən sənədin verildiyi tarixdən 5 gün müddətində. Deməli, əvvəlcəfən sifariş verilməyən malları satan zaman ilkin olaraq mallar alıcıya təhvil-təslim aktı ilə verilməlidir və ən geci 5 gün müdətinə elektron qaimə-faktura göndərilməlidir. Bu müddət ərzində vergi orqanları nə satıcıya, nə də alıcıya maliyyə sanksiyası tətbiq etmir.

Amma burada başqa bir incə məqam vardır. Satıcı malları bu formada satanda malları anbardan maşına yükləyən zaman əlavə olaraq malların təsərrüfat subyektindən (obyektindən) nəqliyyat vasitələrinə yüklənməsi üçün təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaimə-fakturası tərtib etməlidir.

Əvvəlcədən sifariş verilmədən malların satışı dedikdə, adətən, praktikada malların səyyar formada satışı başa düşülür.

Məsələn, satıcı malları müxtəlif çeşidlərdə maşınına yükləyir və müəyyən bir ərazidə satmağı planlaşdırır, sadəcə onun konkret müştərilərinin hansı maldan nə qədər sifariş verəcəyini əvvəlcədən bilmir. Ona görə də dəqiq satış əməliyyatı sırf mallar alıcıya onun əraizisndə təhvil veriləndə bilinir.

Misal 3: Malları səyyar formada satan “AA” MMC 50.000 manatlıq malı maşına yükləyib, sürücüyə və cavabdeh şəxsə malların təhvil-təslim aktlarını verir ki, malları alıcılara satan zaman onları yazsınlar. Təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaimə-fakturasını isə vermir.

Vergi orqanları operativ vergi nəzarəti tədbirləri zamanı bunu müəyyənləşdirərsə, onda 10 faiz maliyyə sanksiyası tətbiq edəcəkdir. Anbardan maşına təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaimə-fakturası olmadığına görə faktiki olaraq malların kimə aid olduğu bilinmir. Burada iki təsərrüfat obyekti var: “AA” MMC-nin anbarı və nəqliyyat vasitəsi.

Onu da yadda saxlamaq lazımdır ki, nə malların təsərrüfatdaxili yerdəyişmə qaimə-fakturası, nə də malların təhvil-təslim aktı ciddi hesabat blankı deyildir və onları sadə kompüter fayllarında hazırlayıb çap etmək mümkündür.

Ona görə də vergi ödəyiciləri maliyyə sanksiyaları ilə üzləşməmək üçün səyyar formada alğı-satqı zamanı rəsmiləşdirmələrə diqqət yetirməlidirlər.

Mənbə: vergiler.az

Bax

• Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə müavinət hansı hallarda verilmir?

• Həyatın yığım sığortasına yönəldilən gəlirlər işsizlikdən sığorta haqlarından azad olunur?

• Kredit götürərkən sığortalanmağın faydaları

• Əmək vəzifələrinin kobud pozuntusu halı və işçi hüquqları

• Torpaqların və tikililərin vergi uçotuna alınması

• Vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə məsuliyyətə cəlb olunmanı istisna edən hallar

• Xarici ölkədə çalışan Azərbaycan vətəndaşı hansı hallarda öz ölkəsində gəlir vergisi ödəməlidir?

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun