Blog Full

Qanunvericiliyə əsasən, məzuniyyətə çıxarkən işçilərə məzuniyyət pulunun ödənilməsi ilə yanaşı, müəyyən müavinətlər, yardımlar da ödənilir. Mövzunu əmək qanunvericiliyi eksperti Nüsrət Xəlilov şərh edir.

İşçilərə məzuniyyət vaxtı əlavə sosial-məişət şəraitinin yaradılması məqsədilə müavinət, yardım və digər ödənclərin verilməsi qaydaları Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin 4 iyul 2002-ci il tarixli 8-1 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilib. Qeyd olunan müavinət, yardım və digər ödənclər həm əmək məzuniyyətində olan işçilərə, həm də sosial, yaradıcılıq və təhsil məzuniyyətlərində olan işçilərə verilə bilər.

Əmək məzuniyyətinə çıxan işçilərə müavinət, yardım və digər ödənclərin verilməsi işçinin məzuniyyətə çıxması barədə əmrlə rəsmiləşdirilir və məzuniyyət vaxtı üçün ödənilən orta əməkhaqqı ilə bərabər məzuniyyətin başlanmasına ən geci üç gün qalmış ödənilir. Məzuniyyət vaxtı üçün və qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş digər hallarda orta əməkhaqqının hesablanması zamanı qeyd olunan müavinət, yardım və digər ödənclər nəzərə alınmır və əmsallaşdırılmır.

Əmək münasibətlərinə xitam verilərkən işçilərə məzuniyyət vaxtı əlavə sosial-məişət şəraitinin yaradılması məqsədi ilə verilən istifadə edilməmiş müavinət, yardım və digər ödənclərə görə pul əvəzi verilmir.

Təqvim ili ərzində işçinin iki iş ilinə görə məzuniyyət hüququ olduqda və həmin təqvim ilində işçi hər iki iş ilinə görə məzuniyyətdən birlikdə istifadə etdikdə müavinət, yardım və digər ödənclər hər iki məzuniyyət üçün verilir. İşəgötürənlə işçinin qarşılıqlı razılığı ilə təqvim ili ərzində məzuniyyət hüququ olan işçiyə istifadə edilməmiş iş illərinə görə məzuniyyətlər verildiyi digər hallarda isə müavinət, yardım və digər ödənclər birqat ödənilir.

Əmək məzuniyyəti hissələrə bölünərək verildikdə müavinət, yardım və digər ödənclər işçinin arzusu ilə bu hissələrin birinə birləşdirilərək verilir. Bu ödənclər işçilərə onların faktiki işlədiyi vaxtdan asılı olmayaraq məzuniyyət verilərkən tam həcmdə ödənilir. Sosial və təhsil məzuniyyətinə çıxan işçilərə müavinət, yardım və digər ödənclər onların ailə-məişət şəraiti və maddi vəziyyəti nəzərə alınaraq ərizələri əsasında ödənilir.

Müavinət, yardım və digər ödənclərin verilmə qaydası və konkret miqdarı kollektiv müqavilədə, kollektiv müqavilə olmayan müəssisədə isə əmək müqaviləsində tərəflərin qarşılıqlı razılığı əsasında müəyyənləşdirilir.

Ödənişsiz məzuniyyətlər və onların müddətləri

Misal 1: “A” müəssisəsi əmək müqaviləsi bağlayarkən əmək şəraitinin əlavə şərtləri kimi işçiyə məzuniyyətə çıxdığı zaman məzuniyyət haqqından əlavə orta əməkhaqqı məbləğində əlavə müavinətin verilməsini müəyyənləşdirib. İşçinin son iki ayda əməkhaqqı məbləği aşağıdakı şəkildə olub:

Aprel – 1.225 manat
May – 1.432 manat.

İşçi iyun ayında 30 günlük əmək məzuniyyəti hüququndan istifadə etdiyi zaman ona nə qədər məzuniyyət haqqı və müavinət ödəniləcəkdir?

Tutaq ki, işçinin son 12 aylıq dövrdə qazancı 18.433 manat olub.

Məzuniyyət haqqı belə hesablanacaq:

18.433:12 = 1.536 manat.
1536:30.4 = 50.53 manat.

50.53×30 (məzuniyyət günlərinin sayı) = 1.515,87 manat.

Müavinət: Qeyd etdik ki, işçiyə əmək müqaviləsinə əsasən orta əməkhaqqı məbləğində müavinətin verilməsi müəyyənləşdirilib. Ola bilər ki, işəgötürən aşağıdakı fərqli şəkildə müavinətin verilməsi ilə bağlı müddəalar müəyyənləşdirə bilər:

• orta əməkhaqqı məbləğində;
• işçinin tarif maaşı məbləğində;
• son ayın əməkhaqqı məbləğində;
• son 12 ayın orta əməkhaqqı məbləğində;
• digər müəyyənləşdirilmiş normalar həddində.

Hakimlər Əmək Məcəlləsinin şamil edilmədiyi şəxslər olsalar da, nümunə olaraq qeyd edək ki, “Məhkəmələr və hakimlər haqqında” Qanunun 107-ci maddəsinə əsasən, hakimlərə hər il qırx təqvim günü müddətində məzuniyyət verilir. Hakimlərə məzuniyyətə çıxdığı vaxt məzuniyyət haqqı və iki aylıq əməkhaqqı məbləğində müavinət verilir.

Müavinətin verilib-verilməməsi, nəyə əsasən verilməsi, hansı miqdarda verilməsi və s. bu kimi məsələlər ya əmək müqavilələrində, ya da daxili qaydalar və ya normativ aktlarda öz təsdiqini tapmalıdır. Bizim nümunəmizdə əmək müqaviləsində məzuniyyət zamanı orta əməkhaqqı məbləğində müavinətin verilməsi öz əksini tapmışdır. Orta əməkhaqqının hesablanması zamanı son iki ayın gəlirləri əsas götürülür.

Orta əməkhaqqı: 1.225+1.432 =2.657 manat
21+18=39 iş günü
2.657:39 = 68,13 manat.

68,13×20 (iş günü)=1.362,56 manat.

Deməli, işçi məzuniyyətə çıxdığı zaman ona 1.515,87 manat məzuniyyət haqqı və 1.362,56 manat əlavə müavinət ödəniləcək.

Büdcədən maliyyələşdirilən təşkilatlarda müavinət, yardım və digər ödənclərin miqdarı bu təşkilatların saxlanması xərclərinin smetasında bu məqsəd üçün nəzərdə tutulmuş vəsait dairəsində müəyyənləşdirilir. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin 4 iyul 2002-ci il tarixli 8-1 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş qaydalara uyğun olaraq kollektiv müqavilədə nəzərdə tutulan müavinət, yardım və digər ödənclər müəssisənin bütün işçilərinə, o cümlədən kollektiv müqavilə qüvvəyə mindikdən sonra işə qəbul olunan şəxslərə də tətbiq edilir. Müavinət, yardım və digər ödənclərin verilməsi qaydasının və miqdarının dəyişdirilməsi kollektiv müqavilənin qüvvədə olduğu müddətdə ona əlavələr və dəyişikliklər edilməsi qaydasında aparılır. Əgər kollektiv müqavilədə ona dəyişiklik və əlavələr edilməsi şərtləri müəyyən olunmayıbsa, müavinət, yardım və digər ödənclərin miqdarının dəyişdirilməsi kollektiv müqavilənin bağlanması üçün əmək qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş qaydada aparılır.

Müavinət, yardım və digər ödənişlərin verilməsi əmək şəraitinin əlavə şərtləri kimi əmək müqaviləsində müəyyən edilə bilər. Bu əlavə şərtlərin dairəsi, qüvvədə olma müddəti və istifadə qaydaları, habelə onların dəyişdirilməsi tərəflərin razılığı ilə müəyyən edilir.

Büdcədən maliyyələşən təşkilatlarda bu qaydalara uyğun olaraq müavinət, yardım və digər ödənclərin verilməsi həmin təşkilatların xərc smetalarının müvafiq maddəsində nəzərdə tutulmuş vəsait dairəsində büdcə vəsaiti, digər müəssisələrdə isə müəssisənin sərəncamında qalan xalis mənfəət hesabına ödənilir.

Mənbə: vergiler.az

Sosial məzuniyyətlər və onların müddətləri

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, təsərrüfat subyektlərində quraşdırılan və istifadə edilən POS-terminallar aşağıdakı texniki tələblərə cavab verməlidir:

• POS-terminal ən azı Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən banklar tərəfindən emissiya edilmiş beynəlxalq və lokal ödəniş kartlarının qəbulu, o cümlədən təmassız ödənişlərin aparılması imkanına malik olmalıdır;
• POS-terminalda kartlar vasitəsilə PİN kodun daxil edilməsi tələb olunan əməliyyatların aparılması üçün nəzərdə tutulmuş klaviatura olmalıdır;
• POS-terminalın texniki parametrləri bank ekvayer və ya xidmət mərkəzi tərəfindən dəstəklənmə imkanlarına malik olmalıdır.

Əsas: “Azərbaycan Respublikasının ərazisində POS-terminalların quraşdırılması, istifadəsi və tətbiqi Qaydaları”nın və “POS-terminallar quraşdırılacaq obyektlərin müəyyənləşdirilməsi meyarları”nın təsdiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin Qərarının 3.1-ci maddəsi.

Mənbə: vergiler.az

Sosial məzuniyyətlər və onların müddətləri

Qanunvericilikdə işçinin müxtəlif səbəblərə görə ödənişsiz məzuniyyətə çıxması ilə bağlı hüquqi şərtlər müəyyənləşdirilib. Mövzunu insan resurslarının idarə olunması mütəxəssisi Nihad Əliyev şərh edir.

Əmək Məcəlləsinin 128-ci maddəsinə əsasən, qohumluq borcunun yerinə yetirilməsi ilə bağlı ailə, məişət və başqa sosial məsələləri təxirə salmadan həll etmək, təhsil almaq, yaradıcı elmi işlə məşğul olmaq üçün, habelə yaşına, fizioloji keyfiyyətlərinə görə işdən ayrılmaq zərurəti olduqda işçinin ödənişsiz məzuniyyətlərdən istifadə etmək hüququ vardır. 130-cu maddədə isə göstərilir ki, aşağıda qeyd olunan hallarda və müddətlərdə ödənişsiz məzuniyyətlərdən istifadə oluna bilər:

• həkim məsləhət komissiyasının rəyi əsasında xroniki xəstəliyə tutulmuş uşağı olan valideynlərdən birinə, yaxud ailənin uşağa bilavasitə qulluq edən digər üzvünə uşaq dörd yaşına çatanadək;
• arvadı doğuşla əlaqədar məzuniyyətdə olan kişilərə – 14 təqvim gününədək;
• 16 yaşınadək uşağı olan qadınlara və ya tək valideynlərə, qəyyumlara, himayədarlara -14 təqvim gününədək;
• əlillik dərəcəsindən və səbəbindən asılı olmayaraq əlilliyi olan, o cümlədən sağlamlıq imkanları məhdud olan 18 yaşınadək işçilərə – bir təqvim ayınadək;
• müharibədə döyüşən ordunun tərkibində iştirak etmiş şəxslərə – 14 təqvim gününədək;
• Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü və suverenliyinin müdafiəsi zamanı xəsarat (yaralanma, travma, kontuziya) almış işçilərə – 14 təqvim gününədək;
• insanın immunçatışmazlığı virusu ilə yaşayan uşaq böyüdən, həmçinin sağlamlıq imkanları məhdud 18 yaşınadək uşağı olan valideynlərə – 14 təqvim gününədək;
• doktoranturada (adyunkturada) tahsil alan işçilərə -1 təqvim ayınadək;
• ali təhsil müəssisələrində qəbul imtahanlarına buraxılan işçilərə -14 təqvim günü, orta ixtisas təhsil müəssisələrinə qəbul imtahanlarına buraxılan işçilərə – 7 təqvim günü;
• ixtirasının və ya səmərələşdirici təklifinin işlədiyi müəssisədən kənar yerdə ilkin tətbiqi zamanı müəllifə – 14 təqvim gününədək;
• ailənin xəstə üzvünə qulluq edən qohumlardan birinə – tibb müəssisəsinin rəyi ilə 14 təqvim gününədək;
• sağlamlıq imkanları məhdud 18 yaşınadək uşaqları olan işçilərə – 14 təqvim gününədək;
• ailə, məişət və başqa sosial məsələləri həll etmək üçün – 7 təqvim gününədək.

Sosial məzuniyyətlər və onların müddətləri

Bununla belə, Əmək Məcəlləsinin 129-cu maddəsində qeyd olunub ki, işçi və işəgötürən arasında tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə Məcəllənin 130-cu maddəsində göstərilməyən hər hansı səbəblərə görə ödənişsiz məzuniyyətlərdən istifadə oluna bilər. Bu müddətlərlə bağlı təcrübədə daha çox verilən suallara diqqət yönəltmək istərdik:

Əmək Məcəlləsinin 129-cu maddəsində qeyd olunan ödənişsiz məzuniyyətin muddəti 6 aydan çox ola bilərmi?

Ödənişsiz məzuniyyətin müddəti, birdəfəlik istifadə üçün 6 aydan çox ola bilməz. Amma işçi bir il ərzində 6 ay ödənişsiz məzuniyyətdən istifadə edibsə, işə qayıtdıqdan müəyyən müddət keçəndən sonra ödənişsiz məzuniyyətlə bağlı işəgötürənə müraciət edə bilər. Çünki 129-cu maddədə “bir işi ili” və ya “bir təqvim ili”ndə işçinin ödənişsiz məzuniyyət hüququndan neçə dəfə istifadə etməsi barədə məlumat dəqiq qeyd olunmamışdır.

Əmək Məcəlləsinin 130-cu maddəsində qeyd olunan müddətlər uzadıla bilərmi?

Ödənişsiz məzuniyyətlərin müddətləri bir iş ilində Məcəllədə qeyd olunan müddətlərdən çox ola bilməz. Çünki Əmək Məcəlləsinin 129-cu maddəsindən fərqli olaraq həmin maddədə bir iş ilində işçinin istifadə edə biləcəyi ödənişsiz məzuniyyət müddətləri dəqiq göstərilib.

Misal: Tutaq ki, işçinin arvadı doğuşla əlaqədar məzuniyyətdədir. Bu zaman həmin işçi Əmək Məcəlləsinin 130-cu maddəsinə əsasən, çalışdığı müəssisədə 14 təqvim gününədək ödənişsiz məzuniyyətdən istifadə etmək istəsə, ödənişsiz məzuniyyətlə bağlı ərizəsini və arvadının doğuşla əlaqədar məzuniyyətə çıxması barədə əmrin surətini öz müəssisəsinə təqdim edir.

Sonda qeyd etmək istərdik ki, əmək məzuniyyəti istisna olmaqla, məzuniyyətin digər növləri ödənişsiz, təhsil, yaradıcılıq və qismən ödənişli sosial məzuniyyətlərə iş günü hesab edilməyən bayram günləri təsadüf edərsə, məzuniyyət günlərinin sayı artırılmayacaq.

Maraq doğuran məqamlardan biri də budur ki, işçi əmək məzuniyyətinə çıxmazdan əvvəl ödənişsiz məzuniyyətdən istifadə hüququndan istifadə edə bilərmi?

Tərəflərin qarşılıqlı razılığı əsasında işçi əmək məzuniyyətinə çıxmazdan əvvəl ödənişsiz məzuniyyət hüququndan istifadə edə bilər. Ödənişsiz məzuniyyətlərin rəsmiləşdirilməsi üçün qanunvericiliyə bu sənədlər tələb olunur:

• işçinin ödənisiz məzuniyyətə çıxmaq barədə ərizəsi;
• işəgötürənin işçinin ödənişsiz məzuniyyətə çıxması barədə əmri.

Mənbə: “Əmək qanunvericiliyinin tətbiqi və əmək haqqı hesablanması zamanı yaranan aktual məsələlərin tam praktiki izahı” kitabı.

Mənbə: vergiler.az

Xarici şirkət Azərbaycan şirkətinə həmtəsisçi olmaq üçün nə etməlidir?