Blog Full

Vergi Məcəlləsinə əlavə və dəyişikliklərlə əlaqədar İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti tərəfindən bəzi bəyannamə formaları, həmin bəyannamələrə əlavələrin formaları və tərtib olunması qaydalarında müvafiq dəyişikliklər təsdiq edilib. Yeni bəyannamə formaları aşağıdakılardır:

• “Əlavə dəyər vergisinin bəyannaməsinə Əlavə №5”in forması və onun tərtib edilməsi Qaydası;
• “Mənfəət vergisinin bəyannaməsinə Əlavə №5”in forması və onun və tərtib edilməsi Qaydası;
• “Gəlir vergisi bəyannaməsinə Əlavə №3”ün forması və onun tərtib edilməsi Qaydası;
• “Sadələşdirilmiş verginin bəyannaməsi”nin forması və tərtib edilməsi Qaydası;
• “Ödəmə mənbəyində tutulan vergi bəyannaməsi” və onun tərtib edilməsi Qaydası.

Müvafiq bəyannamələrin formaları və tərtib edilməsi qaydaları haqqında əvvəlki illərdə təsdiqlənmiş sənədlər ləğv olunub.

Bəyannamə (hesabat) formaları və doldurulma qaydaları ilə aşağıdakı link vasitəsilə tanış olmaq mümkündür:

Mənbə vergiler.az

İşçinin son 12 aylıq dövrdə heç bir qazancı olmamışdırsa, əmək müqaviləsinə xitam verilərkən ona istifadə olunmamış məzuniyyətə görə kompensasiya necə hesablanmalıdır? Suala əmək qanunvericiliyi eksperti Nüsrət Xəlilov aydınlıq gətirir.

Əmək Məcəlləsinin 130-cu maddəsinin “a” bəndinə əsasən, həkim məsləhət komissiyasının rəyi əsasında xroniki xəstəliyə tutulmuş uşağı olan valideynlərdən birinə, yaxud ailənin uşağa bilavasitə qulluq edən digər üzvünə uşaq dörd yaşına çatanadək işçinin xahişi ilə bir iş ilində ödənişsiz məzuniyyətlər verilir.

Misal: Tutaq ki, 1 may 2018-ci ildən “A” müəssisəsində 930 manat aylıq əməkhaqqı ilə çalışan işçi 1 may 2018-1 may 2019-cu iş ili üçün nəzərdə tutulmuş 30 təqvim günü məzuniyyət hüququndan istifadə edib. O, 25 iyun 2020-ci ildən işəgötürənə həkim komissiyasının rəyi əsasında xroniki xəstə olan uşağa qulluq edilməsi ilə bağlı ödənişsiz məzuniyyət hüququndan istifadə barədə müraciət edərək uşağın dörd yaşına çatanadək (23 yanvar 2023-cü ilədək) məzuniyyətə çıxıb. Bu müddət ərzində, təbii ki, işçiyə əməkhaqqı hesablanmayıb və onun heç bir gəliri olmayıb. İşçi 22 yanvar 2022-ci il tarixdə azad olunması ilə bağlı ərizə ilə müraciət edib. Bu halda son haqq-hesab hesablanmalı və istifadə edilməmiş məzuniyyətə görə kompensasiya ödənilməlidir.

Əmək Məcəlləsinin 140-cı maddəsinin 1-ci bəndinə görə, məzuniyyət vaxtı üçün ödənilən orta əməkhaqqı onun hansı iş ili üçün verilməsindən asılı olmayaraq məzuniyyətin verildiyi aydan əvvəlki 12 təqvim ayının orta əməkhaqqına əsasən müəyyən edilir. Yəni işçiyə keçmiş illərin məzuniyyəti verilərsə belə, onun məzuniyyət haqqı məbləği son 12 ayda aldığı qazanca əsasən hesablanacaq. Başqa sözlə, işçi 2019-2020 və 2020- 2021-ci iş illəri üçün nəzərdə tutulmuş məzuniyyət hüququndan istifadə etsə də, məzuniyyətə, məsələn, 22 yanvar 2022-ci ildə çıxarsa, ona məzuniyyət haqqı həmin tarixdən əvvəlki 12 aylıq qazanca əsasən hesablanacaq.

Bəs qeyd etdiyimiz nümunədə son 12 ayda heç bir qazanc olmamışdırsa, məzuniyyət haqqının hesablanması zamanı hansı qazanc əsas götürüləcək?

Qanunvericlikdə bununla bağlı hansısa bəndə rast gəlinməsə belə, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin qaynar xəttindən məsələyə belə münasibət bildirilib ki, bu kimi hallarda geriyə, gəlirin olduğu dövrə əsasən orta əməkhaqqının hesablanması məntiqli hesab edilə bilər.

Mənbə: vergiler.az

Qeyri-rezident şəxslərə göstərilən xidmətlərin ƏDV-yə cəlb edilməsi

Vergi Məcəlləsinin 168.1.5-ci maddəsinə əsasən, işlərin və ya xidmətlərin alıcısının yerləşdiyi və ya qeydiyyatda olduğu, təsis edildiyi, işlər və ya xidmətlər alıcının daimi nümayəndəliyi ilə bilavasitə bağlı olduğu halda həmin daimi nümayəndəliyin olduğu yer işlərin görüldüyü və ya xidmətlərin göstərildiyi yer sayılır. Həmin müddəa qeyri-rezidentlərə necə tətbiq edilir? Suala vergi eksperti Cavid Vəlizadə aydınlıq gətirir.

Bu maddənin müddəaları aşağıdakı xidmətlərə tətbiq edilir:

• patentlərin, lisenziyaların, ticarət markalarının, müəlliflik və digər analoji hüquqların mülkiyyətə verilməsi və ya güzəşt edilməsi, o cümlədən istifadəyə verilməsi;
• məsləhət, hüquq, mühasibat, mühəndis və ya reklam xidmətlərinin, həmçinin məlumatların işlənilməsi üzrə xidmətlərin və digər analoji xidmətlərin göstərilməsi;
• işçi qüvvəsinin verilməsi təchiz edilməsi üzrə xidmətlərin göstərilməsi (işçilər bu xidmətlərin alıcısının fəaliyyət göstərdiyi yerdə işlədikləri halda);
• daşınan əmlakın icarəyə verilməsi (nəqliyyat müəssisələrinin nəqliyyat vasitələri istisna olmaqla);
• müqavilənin əsas iştirakçısı adından bu maddədə göstərilən xidmətlərin yerinə yetirilməsi üçün hüquqi və ya fiziki şəxsi cəlb edən agentin xidmət göstərməsi;
• telekommunikasiya xidmətlərinin göstərilməsi (siqnalların, sənədlərin, şəkillərin və ya səsin, yaxud istənilən xarakterli informasiyanın teleqraf, radio, optik və ya digər elektromaqnit sistem vasitəsilə alınması, yayılması, ötürülməsi, o cümlədən bu cür ötürmə, alma və ya yayım hüquqlarının təqdim edilməsi və ya alınması);
• radio və televiziya yayımı, poçt rabitəsi xidmətlərinin göstərilməsi;
• kompüter, internet və digər elektron şəbəkələr, elektron poçt və digər oxşar vasitələrlə xidmətlərin göstərilməsi, yaxud bu cür şəbəkələrdən və ya xidmətlərdən istifadə hüququnun verilməsi;
• elektron ticarətin satıcıları (təchizatçıları) tərəfindən işlərin və xidmətlərin təqdim edilməsi, habelə elektron qaydada təşkil olunan lotereyaların, (o cümlədən virtual lotereyaların), idman mərc oyunlarının, digər yarışların və müsabiqələrin keçirilməsi.

Azərbaycan Respublikasının rezidenti olan şəxs Vergi Məcəlləsinin 168.1.5 maddəsində göstərilən xidmətləri qeyri-rezidentə üç fərqli halda göstərə bilər.

Birinci, xidmət Azərbaycan Respublikasının hüdudları daxilində göstərilir.

Misal 1: “AA” MMC hüquq xidməti ilə məşğuldur. Qeyri-rezident şəxsin Azərbaycan Respublikasında olan məhkəmə işində ona 23.600 manat dəyərində hüquq xidmətləri göstərib. Bu zaman, Vergi Məcəlləsinin 159.2-ci maddəsinin müddəalarına əsasən, xidmət respublika daxilində olduğu üçün ƏDV-yə 18% dərəcə ilə cəlb ediləcək: 23.600 :1.18 x 18% = 3.600 manat.

İkinci, xidmət Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda, yəni faktiki olaraq qeyri-rezidentin öz ölkəsində göstərilir.

Misal 2: “AA” MMC hüquq xidməti ilə məşğuldur. Qeyri-rezident şəxs bu şirkətin hüquqşünaslarını öz ölkəsinə dəvət edib və 50.000 manat dəyərində hüquq xidməti alıb. Bu zaman Vergi Məcəlləsinin 159.2-ci maddəsinə əsasən xidmət respublika xaricində olduğu üçün ƏDV-yə cəlb edilməyəcək.

Üçüncü, xidmət hüquqşünas Azərbaycan Respublikasından xaricə getmədən göstərilir.

Misal 3: Hüquq xidməti göstərən “AA” MMC-nin hüquqşünasları qeyri-rezidentin 42.000 manat dəyərində sifarişini Azərbaycan Respublikasından onlayn qaydada yerinə yetiriblər. Bu, Vergi Məcəlləsinin 165.1.3-cü maddəsinin müddəalarına əsasən, xidmətin ixracı sayılacaq və ƏDV-yə 0% dərəcə ilə cəlb ediləcək.

Təcrübədə ən çox rast gəlinən hallardan biri də hüquqi şəxslərə və fərdi sahibkarlara münasibətdə bank hesablarındakı pul vəsaitlərini nağdlaşdıran zaman yerli banklar, xarici bankın Azərbaycan Respublikasındakı filiali və ya poçt rabitəsinin milli operatoru tərəfindən ödəmə mənbəyində vergi tutulmasıdır. Mövzunu iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 220.12-ci maddəsinə əsasən, hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar tərəfindən pul vəsaitlərinin nağd qaydada bank hesablarından çıxarılmasına görə 1 faiz dərəcə ilə sadələşdirilmiş vergi hesablanır. Bu maddə ilə bağlı diqqət yetiriləsi məqamlar aşağıdakılardır:

• Bu tələb sırf vergi ödəyicilərinə aid olduğundan vətəndaşlardan nağdlaşdırmaya görə vergi tutulmur. Məsələn, tutaq ki, “AA” MMC işçinin əməkhaqqı kartına 500 manat köçürüb, işçi həmin vəsaiti nağdlaşdırdıqda 1 faiz vergi ödəmir. Bundan əlavə, vətəndaşın bank hesabına pul köçürülərkən həmin vəsatin nağd formada hesabdan çıxarılmasına görə 1 faiz sadələşdirilmiş vergi hesablanmır.
• Nağd vəsaitlərin çıxarılması ilə bağlı sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan hüquqi və fiziki şəxslərə hər hansı güzəşt nəzərdə tutulmayıb.

Yəni istər kənd təsərrüfatı ilə, istərsə də ixrac və ya istehsal fəaliyyəti də məşğul olsun, vergi ödəyicisi bank hesabından nağd pul çıxardıqda 1 faiz sadələşdirilmiş vergi ödəməlidir. Eyni hal bank hesabından çıxarılan nağd pulun təyinatı ilə də bağlıdır. Əməkhaqqı və ya təsərrüfat fəaliyyəti ilə bağlı bank hesabından nağd pul çıxarılmasına görə bütün hallarda 1 faiz vergi tutulur.

• Bələdiyyələr bank hesabından vəsait çıxaran zaman 1 faiz sadələşdirilmiş vergi tutulmur.

Çünki bu maddə hüquqi şəxs statusunda yaradılan müəssisə və təşkilatlara, həmçinin sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərə aiddir.

Bu məntiqlə icarə fəaliyyətindən, yəni qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətindən gəlir əldə edənlər də bank hesabından vəsaiti nağdlaşdırdıqda 1 faiz vergi ödəməməlidirlər.

• Vergi ödəyicisi bank hesablarından nağdlaşdırmaya görə ödədiyi 1 faiz dərəcəsi ilə sadələşdirilmiş vergi xərcini gəlirdən çıxılan xərclərə aid etməlidir.

Yəni gəlir və ya mənfəət vergisi ödəyici müvafiq bəyannamə və cari vergi arayışlarında bu məbləği xərc kimi qeyd edə bilər.

Mənbə: Anar Bayramov. “Vergi uçotu” kitabı / vergiler.az