Blog Full

Suala iqtisadçı ekspert Anar Bayramov aydınlıq gətirir. Yerli bank və xarici bankın Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən filialı tərəfindən fiziki şəxslərin əmanəti üzrə ödənilən illik faiz gəlirləri, habelə, emitent tərəfindən investisiya qiymətli kağızları üzrə ödənilən dividend, diskont və faiz gəlirləri 2016-cı il fevralın 1-dən etibarən 7 il müddətində gəlir vergisindən azad idi. Həmin müddət 1 fevral 2023-cü ildə başa çatdı.

Misal 1. Vətəndaş “XXXbank”da illik 8 faiz olmaqla 10.000 manat əmanət yerləşdirib. 2023-cü il fevral ayının 1-dək ilin sonunda 800 manat faiz vəsaitini əldə edərkən bank ödəmə mənbəyində hər hansı vergi tutmurdu.

Məlumat üçün bildirək ki, 2016-cı ildəki dəyişikliyə qədər hesablanan faizlərin illik məbləğinə bir dəfədən artıq olmamaq şərtilə 500 manat güzəşt tətbiq edilməklə ödəmə mənbəyində 10 faiz dərəcə ilə vergi tutulurdu. 2015-ci ildə iki dəfə devalvasiya baş verəndən sonra banklara etimadı və likvidliyi bərpa etmək üçün 1 yanvar 2016-cı ildən etibarən 7 il müddətinə güzəşt tətbiq edildi.

Həmin müddət 2023-cü ildə başa çatdığı üçün banklar 1 fevral 2023-cü il tarixdən hesablanan faiz gəlirlərinə ödəmə mənbəyində vergi hesablayır.

Misal 2. Vətəndaş 1 yanvar 2022-ci il tarixdə banka illik 10 faiz olmaqla əmanət yerləşdirib. Bu halda 1 fevral 2023-cü il tarixə qədər əmanətlərin faizlərindən ödəmə mənbəyində vergi hesablanmır. Ancaq 1 fevral 2023-cü il tarixdən sonra hesablanan faizlərə ödəmə mənbəyində 10 faiz vergi tətbiq ediləcək.

Misal 3. Vətəndaşın kart hesabındakı vəsaitinə kredit təşkilatı faiz hesablayaraq ödəniş həyata keçirir. 1 fevral 2023-cü il tarixdən etibarən kart hesabına vəsaitə görə ödənilən faizdən ödəmə mənbəyində vergi hesablanır. Yəni vətəndaşın kart hesabında 1.000 manat vəsait varsa və bank həmin vəsaitə 1 fevral 2023-cü tarixdən etibarən 50 manat faiz hesablayırsa, bu halda ödəmə mənbəyində 10 faiz, yəni 5 manat vergi tutulacaq. Vətəndaşa 45 manat faiz ödəniləcək.

Mənbə: vergiler.az

Ölkənin maliyyə qurumları arasında ən böyük işəgötürən şirkəti olan Kapital Bank daha bir nüfuzlu mükafata layiq görülüb. Belə ki, Kapital Bank və onun Təşkilati inkişaf ofisinin lideri Fərqanə Məmmədova “Employer Brand Stars” (“İşəgötürən Brendi Ulduzları”) qlobal təltifləri üzrə Liderlik istiqamətində olan ən yüksək sayılan qızıl mükafata layiq görülüb.

“Kapital Bank bu gün Azərbaycanda işçi sayına görə ən böyük bankdır. Biz təkcə işçi sayımızı deyil, paralel olaraq işçi təcrübələrimizi və məmnuniyyətini artırırıq. İlk hədəfimiz budur ki, bankda çalışan hər bir insan işdən evə qayıdarkən özü ilə yeni biliklər, əvəzsiz təcrübələr və pozitiv emosiyalar aparsın. Bizim işçi dəyər təklifimiz məhz inkişaf və öyrənmə üzərində qurulub. Ölkəmizin ən böyük işəgötürənlərindən biri kimi bu mükafatı Azərbaycan şirkəti olaraq ilk dəfə məhz biz əldə etmişik”, – deyə, Kapital Bank-ın Təşkilati inkişaf ofisinin lideri Fərqanə Məmmədova bildirdi.

Qeyd edək ki, mükafat London mərkəzli “Employer Brand Academy” tərəfindən təşkil edilir və namizədlər beynəlxalq münsiflər heyəti tərəfindən qiymətləndilir. Bu ilki tədbirdə mükafatlandırılanlar arasında Türkcell, Philipp Morris və s. kimi iri şirkətlər də olub.

Ölkənin birinci bankı olan Kapital Bank PAŞA Holding-a daxildir və Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi – 115 filialı və 30 şöbəsi ilə müştərilərin xidmətindədir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün https://kapitalbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz. Nağd pul krediti sifarişi üçün – https://kbl.az/krdt, BirKart sifarişi üçün – https://kbl.az/tkstcrd.

Mövzunu maliyyə və vergi eksperti Rəşad Məmmədov şərh edir. Vergi Məcəlləsinin 159.2-ci maddəsinə əsasən, bu fəslin müddəalarına uyğun olaraq vergidən azad edilən malların göndərilməsindən, işlərin görülməsindən və xidmətlərin göstərilməsindən başqa, müstəqil sahibkarlıq fəaliyyəti və ya hüquqi şəxs yaratmadan birgə sahibkarlıq fəaliyyəti çərçivəsində malların göndərilməsi, işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsi, onlar bu Məcəllənin 167-ci və ya 168-ci maddələrinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikasının ərazisində həyata keçirilirsə, vergi tutulan əməliyyatlar sayılır. Bu Məcəllənin 168-ci maddəsinə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda xidmətlər göstərilməsi və ya işlər görülməsi vergi tutulan əməliyyatlara daxil edilmir.

Misal. Türkiyə rezidenti olan “A” şirkəti Azərbaycan rezidenti “B” şirkətinin işçilərinə “Skype” vasitəsilə onlayn qaydada təlim keçir. Bu xidmət üçün əldə edilən vəsaitlərə görə “A” şirkətinin ƏDV öhdəliyi yaranırmı?

Qeyd edək ki, Vergi Məcəlləsinin 168.1.3-cü maddəsinə əsasən, təhsil sahəsində xidmətlərin göstərilməsi zamanı xidmətlərin faktiki göstərildiyi yer ƏDV-nin vergi tutulan əməliyyatın aparıldığı yer hesab olunur. Amma burada bir məqam var ki, “A” şirkətinin göstərdiyi xidmət təhsillə bağlı xidmət deyil, təlim xidmətidir. Çünki “Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 1.0.43-cü maddəsinə əsasən, təhsil – sistemləşdirilmiş bilik, bacarıq və vərdişlərin mənimsənilməsi prosesi və onun nəticəsidir. Ona görə də təlim təhsil yox, məsləhət xidməti kimi Vergi Məcəlləsinin 168.1.5-ci maddəsinə əsasən, xidmətin alıcısının yerləşdiyi dövlətdə, yəni Azərbaycanda ƏDV-yə cəlb olunmalıdır. Bu məqam Məcəllənin 159.2-ci maddəsində əksini tapıb.

Həmçinin, Azərbaycan Respublikası ərazisində olan rezident şirkətin əməkdaşlarına müasir texnologiyalar vasitəsilə təlimlərin keçilməsi Vergi Məcəlləsinin 13.2.16.18-ci maddəsinə əsasən, qeyri-rezidentin Azərbaycan Respublikasındakı fəaliyyəti ilə bağlı əldə olunan gəliri kimi müəyyən edilir və Vergi Məcəlləsinin 125.1.5-ci maddəsinə əsasən, 10% dərəcə ilə ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunur.

Mənbə: vergiler.az

Bələdiyyələrə yaranan vergi borclarının icraya yönəldilməsi

Bələdiyyələr tərəfindən vətəndaşların əmlak və ya torpaq vergiləri üzrə yaranmış borcların Ədliyyə Nazirliyinin tabeçilində olan müvafiq icra şöbələri tərəfindən yığılması nə dərəcədə doğrudur? Suala sərbəst auditor Altay Cəfərov aydınlıq gətirir.

Məsələni araşdırmaq üçün bir neçə normativ hüquqi aktlara müraciət etməliyik. 27 dekabr 2001-ci il tarixdə qəbul edilmiş “İcra haqqında” Qanunun 6.1-ci maddəsinə əsasən, bələdiyyələr tərəfindən qəbul edilmiş inzibati aktlar və digər inzibati orqanların pul tələblərinin ödənilməsi ilə bağlı inzibati aktlar icra sənədləri sayılır.

Buradan görünür ki, bələdiyyə orqanlarının qəbul etdiyi inzibati aktlar icra məmurları üçün icra sənədlərinə aiddir. Bələdiyyələrlə bağlı digər normativ aktlara əsasən də bələdiyyələrin qəbul etdiyi qərarlar inzibati aktlar sayılır. Deməli, bələdiyyələrin əmlak, torpaq və digər vergilər və yerli ödənişlər üzrə borcların ödənilməsi haqqında qəbul etdiyi qərarlar icra məmurları üçün icra sənədi sayılır.

“İcra haqqında” Qanunun 8.1-ci maddəsində isə göstərilib ki, icra sənədinin icraya yönəldilməsi bilavasitə müvafiq qərarı çıxarmış məhkəmənin və ya digər orqanın vəzifəsidir. İcra sənədi bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulan tələblərə uyğundursa, icra məmuru icra sənədini məhkəmədən və ya digər orqandan qəbul etməli və icraata başlamalıdır.

Qanunun 8.2-ci maddəsinə əsasən, icra məmuru icra sənədini aldığı vaxtdan 3 gün müddətində icraata başlamaq haqqında qərar qəbul edir.

Deməli, rayon icra şöbələri bələdiyyələrdən borcların alınması ilə bağlı qərarı və digər müşaiyyətedici sənədləri aldıqdan sonra 3 gün müddətində borcların alınması ilə bağlı icraata başlamalıdır. Buradan belə nəticə çıxarmaq olur ki, icra şöbələrinin əmlak, torpaq, digər vergi, eləcə də yerli ödənişlərin ödənilməsi ilə bağlı atdığı addımları düzgün qiymətləndirmək olar.

Vergi Məcəlləsində vətəndaşlardan torpaq və ya əmlak vergisinin tələb edilməsi ilə bağlı müddəalara nəzər yetirək.

Məcəllənin 200.4-cü maddəsinə əsasən, bələdiyyələr verginin ödənilməsi barədə tədiyə bildirişini vergi ödəyicilərinə avqustun 1-dən gec olmayaraq verməlidirlər.

Vergi Məcəlləsinin 208.3-cü maddəsində isə göstərilib ki, müvafiq orqanlar tərəfindən hər il iyulun 1-dək fiziki şəxslərə torpaq vergisi hesablanılır və tədiyə bildirişləri avqustun 1-dən gec olmayaraq onlara çatdırılır.

Deməli, Vergi Məcəlləsinin tələblərinə görə, vətəndaşlara həm torpaq vergisinə, həm də əmlak vergisinə görə bələdiyyə tərəfindən hesablamalar aparılmalıdır və tədiyə bildirişi avqust ayının 1-dək çatdırılmalıdır. Belə olan halda vətəndaşa tədiyə bildirişi çatdırılmamışdırsa, onda bələdiyyənin ondan hər hansı bir vergini tələb etməsi qanuna ziddir. Yəni vətəndaş onun əmlak və ya torpaq vergisi üzrə öhdəliyinin olduğunu bilməlidir. Bu isə bələdiyyə tərəfindən təqdim edilən tədiyyə bildirişinə görə müəyyənləşir.

Ancaq son zamanlar bələdiyyələr vətəndaşa heç bir tədiyə bildirişi çatdırmadan qeyri-qanuni olaraq süni surətdə borclar və faizlər hesablayırlar. Bu, yolverilməz haldır.

Belə hallarda vətəndaş vergilərin ödənilməsindən imtina edə bilər. Hətta vətəndaşa əvvəlki illər üzrə tədiyə bildirişi avqust ayının 1-dək verilməmişdirsə və əvvəlki illərə görə tədiyə bildirişi sonradan verilsə belə, vətəndaş vergini ödəməkdən imtina edə bilər. Çünki tədiyə bildirişinin təqdim edilməsinin son tarixi 1 avqustdur.

Bəs bələdiyyə tərəfindən vətəndaşa tədiyə bildirişinin şəkil, whatsapp mesajı və digər üsullarla göndərməsi mümkündürmü?

Bu üsullardan istifadə edilə bilər. Ancaq bu, tədiyə bildirişinin çatdırılması kimi qəbul edilmir. Tədiyə bildirişi vətəndaşın ünvanına əlbəəl və ya digər rabitə üsulları ilə çatdırılmalıdır. Odur ki, bu məslələrdə həm vətəndaşlar, həm də bələdiyyələr diqqətli olmalıdırlar ki, sonra məhkəmələrdə görüşməsinlər.

Bələdiyyə borclarına görə icra orqanları və ya məmurları vətəndaşın ölkədən getmək hüququna müvəqqəti məhdudlaşdırma qoya bilərmi?

Bu sualın cavabını da “İcra haqqında” qanunda axtarmalıyıq. Qanunun 84-1.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə qərarları, əmrləri və vergi orqanlarının pul tələblərinin ödənilməsi ilə bağlı inzibati aktları əsasında verilmiş icra sənədləri könüllü icra üçün müəyyən olunmuş vaxtda borclu tərəfindən üzrsüz səbəbdən icra edilmədikdə, borclunun ölkədən getmək hüququ icra məmurunun əsaslandırılmış təqdimatı əsasında məhkəmənin qərarı ilə müvəqqəti məhdudlaşdırıla bilər. Borclunun ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılması barədə icra məmuru tərəfindən dərhal borclunun özünə, tələbkara və müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məlumat verilir.

Maddədən görünür ki, ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırması ancaq məhkəmə əmrləri, qərarları və vergi orqanının pul tələbləri olduqda qoyula bilər. Bələdiyyələr vergi orqanları deyil, yerli özünü idarəetmə orqanıdır və onların qərarları ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırmasına əsas vermir.

Mənbə: vergiler.az