Blog Full

Hüquqi şəxs yaratmadan birgə sahibkarlıq faəliyyəti ilə məşğul olan hüquqi şəxslərin birgə sahibkarlıq fəaliyyəti nəticəsində əldə etdiyi gəlirləri və birgə faəliyyətdən vergi tutulan əmlakı onların birgə sahibkarlıq fəaliyyətindəki (birgə fəaliyyətindəki) payına mütənasib surətdə bölüşdürülür. Bu barədə danışan Vergi və Dövlət Qulluğu üzrə Tədris Mərkəzinin rəhbəri Təhməz Qaçayev bildirib ki, birgə sahibkarlıq faəliyyətindən gəlirin bölüşdürülməsi Vergi Məcəlləsinin 137-ci maddəsi ilə tənzimlənir: “Hüquqi şəxs yaratmadan birgə sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslər, həmin fəaliyyətdən əldə etdikləri birgə gəliri (bu fəaliyyətlə bağlı birgə xərci çıxmaqla) hesabladıqdan sonra, birgə sahibkarlıq fəaliyyətlərinə dair razılığa uyğun olaraq vergiyə cəlb edilən gəliri bu fəaliyyətin iştirakçıları arasında bölürlər.

Misal 1: “A” MMC, “B” MMC və “C” MMC hüquqi şəxs yaratmadan birgə sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğuldurlar. “A” MMC-nin birgə sahibkarlıq faəliyyətində payı 50 faiz, “B” MMC-nin 30 faiz, “C” MMC-nin isə 20 faiz olduğunu qeyd edək. Şəxslərin vergi ili ərzində birgə sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə etdikləri ümumi gəliri 300 000 manat, Vergi Məcəlləsinə müvafiq surətdə gəlirdən çıxılmasına yol verilən xərcləri isə 160 000 manat olmuşdir. Hər bir şəxsin birgə sahibkarlıq faəliyyətindən ödəməli olduğu mənfəət vergisinin məbləğini müəyyən edək:

İlk növbədə birgə sahibkarlıq faəliyyətindən vergi məbləği müəyyən edilməlidir: (300 000-160 000)*20%=28 000 manat

Daha sonra isə hər bir şəxs payına mütənasib surətdə vergi məbləğini büdcəyə hesablamalıdır.

Nəticədə, “A” MMC (50 faiz paya malik olduğu üçün 28 000*50%) 14 000 manat, “B” MMC (30 faiz paya malik olduğu üçün 28 000 * 30%) 8400 manat, “C” MMC isə (20 faiz paya malik olduğu üçün 28 000*20%) 5600 manat mənfəət vergisini büdəcəyə ödəməlidir.

Diqqət edilməli olan məqamlardan biri də, hüquqi şəxs yaratmadan birgə fəaliyyətlə məşğul olan müəssisələrin birgə fəaliyyətdən əldə etdikləri əmlakın bölüşdürülməsidir. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 197.2-ci maddəsinə əsasən, vergitutma obyekti olan və müəssisələr tərəfindən hüquqi şəxs yaratmadan birgə fəaliyyət aparmaq üçün birləşdirilən əsas vəsaitlərin dəyəri, bu əsas vəsaitləri birləşdirən birgə fəaliyyət iştirakçıları tərəfindən vergiyə cəlb edilməsi məqsədləri üçün bəyannaməyə daxil olunur. Birgə fəaliyyət nəticəsində yaradılmış (alınmış) əsas vəsaitlərin dəyəri isə birgə fəaliyyətin iştirakçıları tərəfindən müqavilə üzrə mülkiyyətdə müəyyən olunmuş pay haqqına müvafiq olaraq bəyannaməyə daxil edilir.

Misal 2 : Hüquqi şəxs yaratmadan birgə faəliyyətlə məşğul olan “A” MMC və “B” MMC bu fəaliyyətin həyata keçiriməsi üçün əsas vəsait daxil etmişlər. “A” MMC tərəfindən daxil edilən əsas vəsaitlərin orta illik qalıq dəyəri 200 000 manat, “B” MMC tərəfindən daxil edilən əsas vəsaitlərin orta illik qalıq dəyəri isə 300 000 manat olmuşdur. Bu halda hər biri ayrılıqda öz qoyduqları əmlakın dəyəri həddində əmlak verigisi ödəməlidirlər,yəni “A” MMC (200 000*1%) 2 000 manat, “B” MMC isə (300 000*1 %) 3 000 manat.

Yuxarıdakı misala uyğun olaraq nəzərə alaq ki, “A” MMC birgə faəliyyətdə 40 faiz paya, “B” MMC isə 60 faiz paya malikdirlər. Bu halda isə birgə fəaliyyət nəticəsində əldə edilmiş əsas vəsaitlərə görə əmlak vergisi onların birgə fəaliyyətdə payına mütanasib surətdə bölüşdürüləcək. Fərz edək ki, birgə faəliyyət nəticəsində əldə edilmiş əsas vəsaitlərin orta illik qalıq dəyəri 600 000 manat olmuşdur. Bu halda “A” MMC öz payına uyğun olaraq (600 000*40%) 240 000 manatlıq əsas vəsaitə görə 2400 manat ( 240 000 1%) əmlak vergisi ödəməli, “B” MMC isə (600 000 60%) 360 000 manatlıq əsas vəsaitə görə 3600 manat (360 000*1%) əmlak vergisi ödəməlidir.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Dünya iqtisadiyyatı. Dünya iqtisadiyyatı anlayışı və inkişaf mərhələləri (3-cü hissə)

Dünya iqtisadiyyatı çox mürəkkəb sistemdir. Milli iqtisadiyyatların bütün məcmusu malların, xidmətlərin və istehsal amillərinin hərəkəti ilə bağlıdır. Bu əsasda ölkələr arasında beynəlxalq iqtisadi münasibətlər, yəni rezident və qeyri-rezidentlər arasında təsərrüfat münasibətləri yaranır.

Sonra iqtisadi resursların yerdəyişmə prosesi daha kompleksli oldu: kapital, sahibkarlıq qabiliyyətləri və texnologiyası orta səviyyədə inkişaf etmiş ölkələr tərəfindən idxal edilməklə yanaşı ixrac edilməyə başlandı və zəif inkişaf etmiş ölkələr də işçi qüvvəsinin ixracatında fəal iştirak etdilər. Nəticədə istehsal amillərinin beynəlxalq hərəkəti qarşılıqlı olur.

Dünya iqtisadiyyatı XIX-XX əsrlərdə təşəkkül tapandan sonra xeyli dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Müasir dünya iqtisadiyyatının təkamül prosesində bir neçə mərhələni ayırırlar:

1) XIX əsrin sonu – Birinci dünya müharibəsinə qədər. Bu, dünya iqtisadiyyatının açıqlığının gücləndirilməsi mərhələsidir. Dünya ticarətinin xammal istiqaməti üstünlük təşkil edirdi. Lakin, ixracın payı daim yüksəlirdi;

Məqalənin 2-ci hissəsini buradan oxuya bilərsiniz

2) Birinci və İkinci dünya müharibələri arasındakı dövr. Bu, qeyri-sabitlik və dünya iqtisadiyyatının inkişafını müşayiət edən böhranlarla səciyyələnirdi. Milli təsərrüfatların avtarkiyası (iqtisadi qapalı təsərrüfat) və proteksionizm, həmçinin ixracın rolunun azalması meyli güclənib;

3) XX əsrin 1950-70-ci illəri. Mərhələ inteqrasiya qruplarının (Aİ, AİB) yaranması ilə səciyyələnir, transmilliləşmə prosesi gedir, texnologiyaların, sahibkarlıq qabiliyyətlərinin və kapitalın fəal yerdəyişməsi prosesi gedir, ssuda kapitalının dünya bazarı bərpa edilib. Dünya təsərrüfatında sosialist və inkişaf etməkdə olan dövlətlər xüsusi rol oynamağa iddia etməyə başladılar.

4) inkişaf etmiş ölkələr 1980-90-cı illər postsənayeləşdirmə dövrünə keçir, inkişaf etməkdə olan bir çox ölkələr iqtisadi geriliyi aradan qaldırır (Çin və yeni sənaye ölkələri), keçmiş sosialist ölkələri bazar iqtisadiyyatına keçirlər.

5) XX əsrin sonu – XXI əsrin əvvəli – dünya təsərrüfatının formalaşmasının müasir mərhələsi. Onu coğrafi məkanın mənimsənilməsinin artmış dərəcəsi, beynəlxalq məhsuldar qüvvələrin formalaşdırılması, iqtisadi qarşılıqlı fəaliyyətin və qarşılıqlı asılılığın güclənməsi fərqləndirir. Dünya təsərrüfatının yeni inkişaf mərhələsinə daxil olması ölkələr arasında təsərrüfat sahəsində əməkdaşlığın fəallaşması ilə müşayiət olunur.

Məqalənin 4-cü hissəsini buradan oxuya bilərsiniz

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Vergi Məcəlləsinin 50-1.1.1-ci maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi vergi bəyannamələrində vergi tutulan dövriyyə əvvəlki hesabat dövriyyələri ilə müqayisədə 30 faizdən çox azaldıqda, yaxud dövriyyə məbləğlərinin vergi ödəyicisinin fəaliyyəti barədə iqtisadi göstəricilərinə, işçilərinin sayına, əmtəə-material ehtiyatlarının həcminə, satış qiymətlərinə və aktivlərinin dəyərinə uyğun olmaması barədə vergi orqanında mənbəyi bəlli məlumatlar olduqda xronometraj metodu ilə müşahidə aparılır. Vergi məsləhətçisi Teymur İslamlı qanunvericiliyin tələbini misallarla izah edib.

Misal 1: Sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi olan “RH” MMC-nin 2021-ci ilin 1-ci rübü üzrə təqdim etdiyi bəyannamədə 14.500 manat satış dövriyyəsi bəyan edilib. 2-ci rüb üzrə isə həmin göstərici 9.870 manat təşkil edib. Bu halda satış dövriyyəsi 30 faizdən çox azaldığından vergi orqanı tərəfindən xronometraj metodu ilə müşahidə təyin edilə bilər.

Misal 2: Sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi olan “BB” MMC-nin 2021-ci ilin 1-ci rübü üzrə təqdim etdiyi bəyannamədə 7.400 manat satış dövriyyəsi bəyan edilib. Dövr üzrə cəmiyyətin əməkhaqqı, icbari ödənişlər, icarə, kommunal və s. bu kimi xərclərinin cəmi 8100 manat təşkil edib. Bu halda, MMC-nin iqtisadi göstəriciləri ilə bəyan edilmiş satış dövriyyəsi uyğun olmadığından vergi orqanı tərəfindən xronometraj metodu ilə müşahidə təyin edilə bilər.

Vergi Məcəlləsinin 50-1.1.2-cü maddəsində göstərilib ki, əhali ilə pul hesablaşmalarının aparılması qaydalarının təkrar pozulması faktları aşkar olunduqda xronometraj metodu ilə müşahidə aparılır.

Misal 3: Vergi ödəyicisi tərəfindən 17.07.2021-ci il və 30.09.2021-ci il tarixlərdə əhali ilə pul hesablaşmalarının aparılması qaydaları pozulduğundan vergi orqanı tərəfindən xronometraj metodu ilə müşahidə təyin edilə bilər.

Vergi Məcəlləsinin 50-1.1.3-cü maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 15.1.13-cü maddəsinə müvafiq olaraq vergi ödəyicisi yeni xronometraj metodu ilə müşahidə keçirilməsi haqqında vergi orqanına tələb irəli sürdükdə müşahidə aparıla bilər.

Vergi Məcəlləsinin 50-1.3-cü maddəsində göstərilib ki, xronometraj metodu ilə müşahidə obyektin normal fəaliyyətinə maneçilik törətməməklə və bu Məcəllənin 50.3-50.6-cı maddələrində nəzərdə tutulan qaydalar tətbiq edilməklə 15 iş günündən çox olmayan müddətdə aparılır.

Göründüyü kimi, həmin müddəa ilə xronometraj müşahidəsinin maksimum müddəti müəyyən edilir və daha az müddəti əhatə etməklə müşahidənin keçirilməsini istisna etmir. Praktikada adətən bu müşahidələrin müddəti 3 gündən az olmur. Xronometraj metodu ilə müşahidə vergi ödəyicisinə və ya onun səlahiyyətli nümayəndəsinə əvvəlcədən xəbərdarlıq edilmədən başlanır və vergi ödəyicilərinin faktiki iş vaxtı həyata keçirilir. Praktikada dövriyyəsinin əsas hissəsi xüsusilə, həftəsonlarında və ya bayram günlərində formalaşan obyektlərdə xronometraj müşahidələrin yalnız həftə sonları (cümə, şənbə və bazar günləri) və ya yalnız bayram, matəm günlərində təyin edilməsinə yol verilmir.

Xronometraj metodu ilə müşahidənin aparılması həvalə edilmiş vergi orqanının vəzifəli şəxsləri tərəfindən müşahidəyə başlanılarkən hər bir obyekt üzrə iş rejimi, istirahət günləri, satış nöqtələrinin sayı və s. bu kimi məsələlər barədə vergi ödəyicisindən yazılı arayış alınır. Xronometraj metodu ilə müşahidə ilə müəyyən edilmiş göstəricilər hər iş gününün sonunda və müşahidənin yekununda aktla rəsmiləşdirilərək orta günlük satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi müəyyən edilir. İstehsal obyektlərində günlük yekun aktlarında satış dövriyyəsi ilə yanaşı istehsal həcmi də göstərilir.

Misal 4: “RH” MMC-yə məxsus tikinti materiallarının pərakəndə satışı mağazasında xronometraj müşahidəsi ilə müəyyən edilmiş satış dövriyyəsi tarixlər üzrə aşağıdakı kimi olub:

07.08.2021 – 1750 manat
08.08.2021 – 1640 manat
09.08.2021 – 2140 manat
10.08.2021 – 1830 manat.

Beləliklə, orta günlük satış dövriyyəsi 1840 manat təşkil edib:

1750 + 1640 + 2140 + 1830 = 7360 manat
7360 : 4 = 1840 manat.

Vergi Məcəlləsində xronometraj metodu ilə müşahidənin nəticələrindən kameral vergi yoxlamaları ilə yanaşı səyyar vergi yoxlamalarında da istifadə edilməsi nəzərdə tutulub. Belə ki, Məcəlləsinin 67.1.8-ci maddəsinə əsasən, Məcəllənin 37.4-cü və 50.1.1-ci maddələrində göstərilən hallarda, habelə səyyar vergi yoxlamasının aparılması zamanı sənədlər təqdim edilmədikdə, ərazi və ya binalara (yaşayış binası (sahəsi) istisna olmaqla) daxil olmağa icazə verilmədikdə, mühasibat uçotunu aparmadıqda və ya mühasibat uçotunu müəyyən edilmiş qaydada aparmadıqda, uçotu və hesabat sənədləri məhv olunduqda (itirildikdə), həmçinin vergitutma obyektinin müəyyənləşdirilməsi hər hansı başqa səbəblərdən mümkün olmadıqda, vergi orqanlarının ödənilməli olan verginin məbləğini vergi ödəyicisində aparılmış xronometraj müşahidələrin nəticələrindən istifadə edərək müəyyən etmək hüququ vardır.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun