Blog Full

Dövlətin iqtisadi siyasəti (5-ci hissə)

Beləliklə, dövlət bazarı əvəz etməməyə, səylərini bütün bazarların səmərəliliyini aşağıdakı tədbirlər vasitəsilə yönəltməyə çağırış edir:

• daxili bazarın xarici firmaların üzünə açılması (xarici rəqabətin inkişafı);
• məcburi olmayan və ya təsirsiz iqtisadi qaydaların qadağan edilməsi və ləğvi;
• bazar iştirakçılarının informasiya təminatının inkişafı;
• bütün zəruri məlumatlarla istehlakçıları effektiv şəkildə təmin edən, eləcə də bazarın bütün iştirakçıları üçün şəffaf və bərabər oyun qaydalarını müəyyən edən tənzimləyici orqanların yaradılması.

Dövlət inhisarçılıqla mübarizə apararaq və bazar iştirakçılarının sayının artırılmasını təşviq edərək, kiçik sahibkarlığı, riskli biznesi dəstəkləməklə rəqabət davranışını stimullaşdırmalıdır.

Beləliklə, dövlətin qarışıq iqtisadiyyatda iqtisadi siyasətinin iki əsas növünü (modelini) ayırmaq olar: aktiv makroiqtisadi siyasət və passiv (liberal, klassik) makroiqtisadi siyasət. Keynsian modelində dövlətin iqtisadiyyata təsir etməsi üçün əsas vasitə fiskal siyasətdir, klassik monetar siyasətdir.

Məqalənin 4-cü hissəsini buradan oxuya bilərsiniz

Bu zaman iqtisadi siyasətin birbaşa və dolayı formalarından istifadə edilə bilər. Birbaşa tənzimləmə formalarına aid edilə bilər:

1. Qanunvericilik fəaliyyəti və dövlətin xüsusi orqanları tərəfindən həyata keçirilən birbaşa inzibati nəzarət: ərzaq məhsullarının və dərmanların keyfiyyəti, qiymətli kağızlar bazarında aparılan əməliyyatlar, əməyin təhlükəsizliyi və mühafizəsi texnikasına əməl edilməsinə, ekoloji norma və qaydalara əməl edilməsinə, antiinhisar qanunvericiliyinə əməl olunmasına görə və bir çox başqaları.
2. Dövlət istehsalı. Bütün inkişaf etmiş ölkələrdə öz miqyasına görə az və ya çox dərəcədə əhəmiyyətli olan dövlət sektoru mövcuddur. Onun ölçüləri dövlətin iqtisadi rolu üçün bir meyar ola bilər, baxmayaraq ki, bu, mütləq deyil. Dövlət sahibkarlığı olduqca zəif kapital dövriyyəsi (yolların, limanların, kanalların, aerodromların, su kəmərlərinin, rabitə sistemlərinin, elektrik şəbəkələrinin və s.tikintisi və saxlanılması) zamanı inkişafı böyük kapital qoyuluşu tələb edən infrastruktur sahələrində həyata keçirilir. Təkcə istehsal infrastrukturunun deyil, həm də sosial infrastrukturun inkişafında və saxlanmasında dövlətin rolu böyükdür. Dövlətin əsasən məktəblər, ali məktəblərin böyük hissəsi, xeyli sayda xəstəxana, idman qurğuları və s.vardır. Dövlət mal və xidmətlər istehsal edən müəssisələrə malikdir, lakin firmaların birgə sahibi də ola bilər.
3. Mülkiyyət obyektlərinin milliləşdirilməsi və özəlləşdirilməsi, qiymətlərin və əmək haqqının dondurulması, böhran dövrlərində dövlətin buna əl atması mümkündür.
4. Transfertlər, dotasiyalar, subsidiyalar, subvensiyalar. Özəl firmaların dövlət kreditləşməsi və sığortalanması fiskal siyasətlə bağlı olsa da, dövlətin birbaşa müdaxilə formaları kimi də nəzərdən keçirilə bilər. Bu alətlərin köməyi ilə dövlət məcburetmə qüvvəsindən istifadə etməklə, zəngin vergi ödəyicilərindən gəlirlərini yoxsullara, daha inkişaf etmiş subyektlərdən, regionlardan isə daha geri qalmış sahələrə yenidən bölüşdürür.
5. Xarici və daxili kreditorlar qarşısında öhdəliklərin bütün məbləği dövlət borcu olaraq başa düşülür. Daxili və xarici maliyyə bazarlarında uzunmüddətli dövlət borclarının gəlirləri nəsillər arasında yenidən bölüşdürür: hazırkı nəslin ehtiyaclarının bir hissəsi, onların razılığı olmadan bu borcu ödəməyə məcbur olan gələcək nəsillərin hesabına ödənilir.
6. Hazırda ekoloji böhranın artması şəraitində ekoloji ekspertizanı nəzərdə tutan iqtisadi-ekoloji tənzimləmə üçün inzibati-qanunvericilik tədbirlərindən istifadə edilməsi, atmosferə zərərli maddələrin atılmasının normallaşdırılması, torpaq, su və onlara əməl olunmasına sərt nəzarət getdikcə daha böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

“Qeyri-hökumət təşkilatları (ictimai birliklər və fondlar) haqqında” qanunun 29.4-cü maddəsinə əsasən, qeyri-hökumət təşkilatları (QHT) illik maliyyə hesabatlarını apreliın 1-dən gec olmayaraq Maliyyə Nazirliyinə təqdim etməlidirlər.

Bu barədə nazirliyin QHT-lərə müraciətində bildirilir.

Qurum bəyan edib ki, “Qeyri-hökumət təşkilatlarının illik maliyyə hesabatının forması, məzmunu və təqdim edilməsi Qaydası” Nazirlər Kabinetinin 25 dekabr 2009-cu il tarixli qərarı ilə təsdiq edilib. Həmin qərara əsasən qeyri-hökumət təşkilatlarının maliyyə hesabatları aşağıdakılardan ibarət olmaqla müəyyən edilib:

1. Maliyyə vəziyyəti haqqında hesabat;

2. Maliyyə fəaliyyətinin nəticələri haqqında hesabat;

3. Əhəmiyyətli uçot siyasəti və izahlı qeydlər.

“Eyni zamanda, maliyyə fəaliyyəti olmayan Qeyri-hökumət təşkilatları üçün müvafiq qərarla “Maliyyə fəaliyyəti olmaması barədə arayış” forması təsdiq edilib.

Göstərilənləri nəzərə alaraq, www.qht-hesabat.maliyye.gov.az saytı vasitəsilə “Qeyri-hökumət təşkilatlarının elektron hesabatlılıq proqramı”nda qeydiyyatdan keçməyiniz və nəzərdə tutulan formaya uyğun olaraq maliyyə hesabatlarınızı və ya maliyyə fəaliyyətinizin olmamasına dair təsdiq edilmiş arayış formasına uyğun olaraq hesabatı Maliyyə Nazirliyinə elektron qaydada təqdim etməyiniz tələb olunur”, – müraciətdə qeyd olunub.

Mənbə: report.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Mühasibat uçotunun inkişaf mərhələləri (13-cü hissə)

3–cü mövzu. Mühasibat uçotunun italyan məktəbinin inkişafı

XV – XVIII əsrlərdə İtaliyada uçot

İtalyanlar qədim Roma mühasibatlıq ənənələrinin davamçıları idi, onlar da Yaddaş kitabı, Memorial və Əsas kitab adlandırılan eyni uçot registrlərindən, kodekslərindən istifadə edirdilər, lakin, onları pul ölçüsündə aparırdılar. Əsas kitaba kapital hesabları daxil edildikdən sonra isə ikili qeydiyyat ortaya çıxdı. Əvvəlcə mühasibatlıq hər bir firmada müstəqil şəkildə inkişaf edirdi, sonra mətbəə kitabları ortaya çıxdı, çap mühasibatlığı yarandı.

Onun meydana çıxmasını iki adla əlaqələndirirlər – B. Kotrulyi və L. Paçoli.  B. Kotrulyi Raquzadan olan tacir idi və 1458-ci ildə “Ticarət və mükəmməl tacir barədə” kitabını yazmışdı. Həmin kitab 1573-cü ildə çap edilmişdi.

Luka Paçoli isə dünya şöhrətli riyaziyyatçı və Leonardo da Vinçinin dostu idi, o, “Hesabın məbləği, həndəsə, nisbətlər və münasibətlər barədə elm” (1494-cü il) və “Hesabat qeydləri haqda XI traktat” kitablarında ikili qeydiyyat prosedurunu ifadə etmişdir. L. Paçoli uçotun əsas məqsədini – öz işlərini lazımi qaydada aparmaq adlandırmışdı ki, həm borc, həm də tələblərlə bağlı hər cür məlumatı gecikmədən əldə etmək mümkün olsun.

Məqalənin 12-ci hissəsini buradan oxuya bilərsiniz

İtaliyadakı ikili qeydiyyatın inkişafı ilə mühasibat uçotunun iki qarşılıqlı məqsədi ortaya çıxdı: hüquqi – borcların və tələblərin miqdarının operativ şəkildə müəyyən edilməsi; iqtisadi – öz işlərinin düzgün təşkili. Uçot qarşısında qoyulmuş məqsədlərə çatmaq üçün uçot registrlərini doldurmaq zəruri idi, bununla əlaqədar olaraq, bütün mühasibatlıq bir çox yüzilliklər ərzində kitabların aparılması sənəti kimi müəyyən edilirdi.

Kotrulyi və Paçolidə ticarət sahəsində mühasibat uçotundan söhbət gedir və ikili qeydiyyat xalq təsərrüfatının bu sahəsinə aid edilirdi; A. Kazanova ikili qeydiyyatı gəmiqayırma sahəsində genişləndirirdi; A .di Pyatero –monastır təsərrüfatı və bankların uçotunda; D. Mosketti – sənaye sahəsində; L. Flori hospitallar, dövlət təşkilatları və ev təsərrüfatlarında; B. Venturi – kənd təsərrüfatında.

İtalyan məktəbi ümumi mühasibat məsələlərinin təfsiri ilə deyil, mühasibat uçotu prosedurunun hərtərəfli təsviri ilə xarakterizə olunurdu. Paçolinin traktatındakı fəsillərin qaydası uçot qeydiyyatının ardıcıllığını tam əks etdirir. O, mahiyyəti cansız obyektləri nəzərə alan hesabların fiziki şəxslərin hesabları kimi qiymətləndirilməsinə səbəb olan fərdi yanaşmadan istifadə etmişdir. O, Paçolinin iki postulatı adlandırılan və mühüm iki məqamı olan iqtisadi fəaliyyətin əsas məlumat modelini yaratdı:

1)      debet dövriyyələrinin məbləği həmişə eyni hesab sisteminin kredit dövriyyələrinin məbləğinə bərabərdir;

2)      debet balansının məbləği həmişə eyni hesab sistemlərinin kredit balansının məbləğinə bərabərdir.

Bu dövrün bütün italyan müəllifləri fərdiləşdirmə mövqeyində qaldılar və onların verdiyi töhfələr Paçolinin ayrı-ayrı müddəalarının dəqiqləşdirilməsi və inkişafı ilə bağlı idi. İqtisadi həyat faktını xarakterizə edərkən, Paçoli nəzərə alınmalı olan dörd zəruri anı fərqləndirirdi:

1)      subyekt;

2)      obyekt;

3)      zaman;

4)      məkan.

Bu məqamlara dörd sual müvafiq gəlir: kim, nə, nə vaxt, harada?

Hesabların sintetik və analitik bölünməsi üçün mühasibat təcrübəsinin olmaması orta əsr firmalarının balans hesabatlarında maddələrin həddən artıq yüklənməsinə səbəb olurdu. Orta əsrlərin balans tərtibatında maraqlı bir məqam, hesablamalardakı arifmetik səhvlər nəticəsində yaranan debet və kredit dövriyyələri arasındakı fərqin təsdiqlənməməsi, mənfəət və zərər hesabına silinməsi idi.

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

1 yanvar 2022-ci il tarixinədək, Vergi Məcəlləsinin 16.1.8-ci maddəsində müəyyənləşdirilən istisnalar nəzərə alınmaqla, pərakəndə ticarət və (və ya) ictimai iaşə fəaliyyəti üzrə nağd pul hesablaşmaları məcburi olaraq nəzarət-kassa aparatları ilə həyata keçirilirdi. Vergi Məcəlləsinə edilən son dəyişikliklərlə bu siyahı genişləndirilib. Mövzunu iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edir.

1 yanvar 2022-ci il tarixdən, Vergi Məcəlləsinin 16.1.8-ci maddəsində müəyyənləşdirilən istisnalar nəzərə alınmaqla, aşağıdakı vergi ödəyiciləri mütləq olaraq pərakəndə ticarət və (və ya) ictimai iaşə fəaliyyəti üzrə nağd pul hesablaşmalarını nəzarət-kassa aparatları ilə həyata keçirməlidirlər:

• pərakəndə ticarət fəaliyyəti;

• ictimai iaşə fəaliyyəti;

• yerləşmə vasitələri hesab edilən mehmanxana (hotel) və mehmanxana tipli digər obyektlər;

• tibb müəssisələri;

• bərbərxanalar;

• gözəllik salonları;

• kosmetoloji mərkəzlər.

Göründüyü kimi, bərbərxanalar, gözəllik salonları və kosmetoloji mərkəzlər də 1 yanvar 2022-ci il tarixdən nəzarət-kassa aparatları tətbiq edəcək. Bərbərxanaların öhdəliklərinin icrası ilə bağlı ayrı-ayrı məqamlara misallarla nəzər yetirək:

Misal 1: Vergi ödəyicisi 3 bərbəri işə qəbul edərək bərbərxana xidməti göstərir. Bu vergi ödəyicisi 1 yanvar 2022-ci il tarixdən nəzarət-kassa aparatı tətbiq etməlidir. Həmin tarixə qədər isə nağd əməliyyatlar kassa mədaxil qəbzləri ilə rəsmiləşdirilirdi.

Misal 2: Vergi ödəyicisi fərdi qaydada, sabit qəbzlə bərbər xidməti göstərir. Bu vergi ödəyicisinin 1 yanvar 2022-ci il tarixdən nəzarət-kassa aparatı tətbiq etməsinə ehtiyac yoxdur. Cünki Vergi Məcəlləsinin 16.1.8.6-cı maddəsinə əsasən, Məcəllənin 220.10-cu maddəsinə uyğun olaraq fərdi qaydada göstərilən bərbər fəaliyyətinə nəzarət-kassa aparatının tətbiqi istisna olunan hallara aid edilib.

Misal 3: Eyni obyektdə iki vergi ödəyicisi ayrı-ayrı icarə müqaviləsi ilə bərbər fəaliyyəti göstərir. 50 kvadratmetrlik obyektin 20 kvadratmetri bir, 30 kvadratmetri isə digər vergi ödəyicisinin istifadəsindədir. Bu halda da vergi ödəyicilərinin nəzarət-kassa aparatı tətbiq etməsi mütləq sayılmır.

Bərbər xidməti ilə bağlı bir məsələni də qeyd edək ki, Vergi Məcəlləsinin 221.8.10-cu maddəsinə əsasən, Məcəllənin 218.4.4-cü maddəsində göstərilən fiziki şəxslərin vergi öhdəliklərini “Sadələşdirilmiş vergi üzrə sabit məbləğin, məcburi dövlət sosial sığorta və icbari tibbi sığorta haqqının ödənilməsi haqqında qəbz” əldə etməklə sadələşdirilmiş qaydada yerinə yetirməsi həmin şəxsləri nağd pul hesablaşmaları zamanı alıcıya bu Məcəllənin 16.1.9-cu maddəsində nəzərdə tutulmuş müvafiq qəbz və digər ciddi hesabat blanklarını təqdim etmək öhdəliyindən azad etmir.

Göründüyü kimi, sabit qəbzlə fəaliyyət göstərən vergi ödəyicisi nağd hesablaşmalar zamanı müvafiq qəbzi təqdim etməlidir. Sabit qəbzlə fəaliyyət göstərən şəxsin dövriyyəsi onun vergi öhdəliyinin müəyyən edilməsində rol oynamasa da, Məcəllə bunu tələb edir. Sabit qəbzlə fəaliyyət göstərən vergi ödəyicisi hər ay sabit məbləğdə sadələşdirilmiş vergi ödəyir.

Qadın gözəllik salonlarına gəlincə, bu obyektlərdə vergi ödəyiciləri bərbər xidməti ilə yanaşı, manikür, pedikür, dırnaq qaynağı, üz-qaş baxımı və s. kimi digər fəaliyyətlər də həyata keçirirlər.

Misal 1: Fərdi qaydada gözəllik salonu kimi fəaliyyət göstərən vergi ödəyicisi 1 yanvar 2022-ci ildən nağd hesablaşmaları nəzarət-kassa aparatı ilə aparmağa borcludur.

Kosmetoloji mərkəzlər də 1 yanvar 2022-ci il tarixdən nəzarət-kassa aparatı tətbiq etmək vəzifəsi olan vergi ödəyicilərinə aid edilib. Kosmetoloji mərkəzlərdə, adətən, dəriyə kosmetoloji maddələrlə qulluq göstərilməsi və dərialtı infeksiyaların terapiyası kimi xidmətlər göstərilir.

Misal 2: Kosmetoloji fəaliyyətlə məşğul olan vergi ödəyicisi vətəndaşın dərisinə kosmetoloji maddələrlə qulluq müqabilində 50 manat ödəniş alıb. Vergi ödəyicisi müştəriyə nağd hesablaşmalar zamanı nəzarət-kassa aparatının çekini təqdim etməlidir. Təbii ki, bu xidmətin rəsmiləşdirilməsi vergi orqanının elektron informasiya sisteminə real vaxt rejimində qoşulmuş nəzarət-kassa aparatı vasitəsilə həyata keçiriləcək.

Yekunda bir məsələni də bildirək ki, nəzarət-kassa aparatı tətbiq edən vergi ödəyiciləri təqdim etdikləri mala (iş, xidmətə) görə ödənişi POS-terminalla aldığı halda da qarşı tərəfə nəzarət-kassa aparatının çekini təqdim etməlidirlər.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun