Blog Full

Vergi Məcəlləsinin 102.1.22-2-ci maddəsində “2023-cü il fevralın 1-dən etibarən beş il müddətində kütləvi təklif edilmiş və tənzimlənən bazarda ticarətə buraxılmış səhmlər və istiqrazlar üzrə ödənilən dividend, diskont (istiqrazların nominalından aşağı yerləşdirilməsi nəticəsində yaranmış fərq) və faiz gəlirləri” fiziki şəxslərin gəlir vergisindən azad olunmuş vergilərə aid edilir. Maddənin sonunda qeyd edilən “faiz gəlirləri”nə fiziki şəxslərin əmanət üzrə ödənilən faizləri aiddirmi?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 102.1.22-ci maddəsinə əsasən, 2016-cı il fevralın 1-dən etibarən, yerli bank və xarici bankın Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən filialı tərəfindən fiziki şəxslərin əmanəti üzrə ödənilən illik faiz gəlirləri, habelə emitentin investisiya qiymətli kağızları üzrə ödədiyi dividend, diskont (istiqrazların nominalından aşağı yerləşdirilməsi nəticəsində yaranmış fərq) və faiz gəlirləri 7 il müddətində gəlir vergisindən azad edilirdi.

Vergi Məcəlləsində edilmiş dəyişikliyə əsasən, 2023-cü il fevralın 1-dən etibarən 5 (beş) il müddətində yalnız kütləvi təklif edilmiş və tənzimlənən bazarda ticarətə buraxılmış səhmlər və istiqrazlar üzrə müvafiq olaraq ödənilən dividend, diskont və faiz gəlirləri vergidən azad olunur. Digər hallarda, rezident fiziki şəxsə, qeyri-rezident fiziki şəxsin Azərbaycan Respublikasındakı daimi nümayəndəliyinə (maliyyə lizinqini həyata keçirən fiziki şəxslər istisna olmaqla) və Azərbaycan Respublikasında daimi nümayəndəliyi olmayan qeyri-rezidentə rezident tərəfindən və ya qeyri-rezidentin daimi nümayəndəliyi tərəfindən, yaxud bu cür nümayəndəliyin adından ödənilən faizlərdən, o cümlədən maliyyə lizinqi əməliyyatları üzrə ödənilən ssuda faizlərindən, gəlir bu Məcəllənin 13.2.16-cı maddəsinə uyğun olaraq Azərbaycan mənbəyindən əldə edilmişdirsə, ödəniş mənbəyində 10 faiz dərəcə ilə vergi tutulur.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 13-cü, 102-ci və 123-cü maddələri.

Mənbə: vergiler.az

Əmək münasibətlərində qadınların müstəsna hüquqları

Qanunvericiliyə əsasən, əmək münasibətləri zamanı müəyyən kateqoriyalardan olan şəxslərə bəzi güzəşt və azadolmalar tətbiq edilir. İnsan resurslarının idarə olunması mütəxəssisi Nihad Əliyev Azərbaycan qanunvericiliyində qadınlara verilən müstəsna hüquqlar barədə bəhs edir.

• Əmək Məcəlləsinin 52-ci maddəsinə əsasən, hamilə və 3 yaşına çatmamış uşağı olan qadınlara sınaq müddəti şamil edilmir.
• Əmək Məcəlləsinin 66-cı maddəsinə əsasən, hamilə qadınların,uşağınün üç yaşınadək sosial məzuniyyətdə olan və həmin məzuniyyət bitdikdən sonra bir ildən az müddətdə müvafiq vəzifədə (peşədə) çalışan qadınların attestasiyası keçirilmir.
• Əmək Məcəlləsinin 67-1-ci maddəsinə əsasən , Azərbaycan Respublikasında praktik tibb və ya əczaçılıq fəaliyyəti ilə məşğul olan hamilə qadınların, uşağının üç yaşınadək sosial məzuniyyətdə olan və həmin məzuniyyət bitdikdən sonra bir ildən az müddətdə müvafiq vəzifədə (peşədə) çalışan qadınların sertifikasiyası keçirilmir.
• Əmək Məcəlləsinin 67-2-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasında dövlət ümumi təhsil müəssisələrində (ümumi təhsil üzrə təhsilverənlərə münasibətdə digər dövlət təhsil müəssisələrində) işləyən hamilə qadınların, uşağının üç yaşınadək sosial məzuniyyətdə olan və həmin məzuniyyət bitdikdən sonra bir ildən az müddətdə müvafiq vəzifədə (peşədə) çalışan qadınların (uşağını təkbaşına böyüdən kişilərin) sertifikatlaşdırılması keçirilmir.
• Əmək Məcəlləsinin 79-cu maddəsinə əsasən, hamilə, habelə üç yaşınadək uşağı olan qadınların əmək müqaviləsinin işəgötürən tərəfindən ləğv edilməsi qadağandır.
• Əmək məcəlləsinin 91-ci maddəsinə əsasən, qısaldılmış iş vaxtının müddəti həftə ərzində hamilə və yaşyarımadək uşağı olan qadınlar və 3 yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən valideynlər üçün 36 saatdan artıq olmamalıdır.
• Əmək Məcəlləsinin 94-cü maddəsinə əsasən, işçinin səhhəti və fiziolofi vəziyyəti (hamiləlik) müvafiq tibbi rəyə görə əmək funksiyasının natamam iş vaxtında yerinə yetirilməsini tələb edərsə, habelə on dörd yaşına çatmamış, yaxud sağlamlıq imkanları məhdud uşağı olan qadınlara ərizələri ilə işəgötürən natamam iş vaxtı (iş günü, yaxud iş həftəsi) müəyyən etməlidir.
• Əmək Məcəlləsinin 98-ci maddəsinə əsasən , gecə vaxtı görülən işlərə hamilə və üç yaşınadək uşağı olan qadınların cəlb edilməsinə yol verilmir.
• Əmək Məcəlləsinin 125-ci maddəsinə əsasən, hamiləlik dövründə və doğuşdan sonrakı dövr üçün işləyən qadınlara 126 təqvim günü (doğuşdan əvvəl 70 təqvim günü və doğuşdan sonra 56 təqvim günü) müddətində ödənişli məzuniyyət verilir. Doğuş çətin olduqda iki və daha çox uşaq doğulduqda doğuşdan sonrakı məzuniyyət 70 təqvim günü müddətində verilir.

Kənd təsərrüfatı istehsalında çalışan qadınlara hamiləliyə və doğuşa görə məzumiyyət aşağıdakı müddətlərdə verilir:

– normal doğuşda 140 təqvim günü (doğuşdan əvvəl 70 təqvim günü və doğuşdan sonra 70 təqvim günü);
– doğuş çətin olduqda 156 təqvim günü (doğuşdan əvvəl 70 təqvim günü və doğuşdan sonra 86 təqvim günü;,
– iki və daha çox uşaq doğulduqda 180 təqvim günü (doğuşdan əvvəl 70 təqvim günü və doğuşdan sonra 110 təqvim günü).

• Əmək Məcəlləsinin 131-ci maddəsinə əsasən, qadınların hamiləliyə və doğuşa görə – sosial məzuniyyətdən bilavasitə əvvəl, yaxud sonra əmək müqaviləsinin bağlandığı vaxt nəzərə alınmadan işin birinci ili üçün əmək məzuniyyətindən istifadə etmək hüququ var.
• Əmək Məcəlləsinin 240-cı maddəsinə əsasən, hamilə və ya 3 yaşına çatmamış uşağın olması səbəbinə görə qadınla əmək müqaviləsinin bağlanmasından imtina etmək yolverilməzdir. Bu qayda işəgötürənin müvafiq işi (vəzifəsi) olmadığı, habelə qadın əməyindən istifadə olunmasına yol verilməyən iş yerlərinə işə götürməkdən imtina olunan hallara şamil olunmur.

İşəgötürən hamilə və ya 3 yaşına çatmamış uşağı olan qadınla bu səbəblərə görə əmək müqaviləsi bağlamaqdan imtina etdikdə, qadın imtinanın səbəbi barədə işəgötürəndən yazılı cavab verilməsini tələb etmək hüququna malikdir. Əmək müqaviləsi bağlamaqdan imtina edilməsinin səbəblərinə görə qadın öz hüququnun müdafiə olunması üçün məhkəməyə müraciət edə bilər.

• Əmək Məcəlləsinin 241-ci maddəsinə əsasən, hamilə və 3 yaşınadək uşağı olan qadınların bu maddədə nəzərdə tutulmuş işlərin görülməsinə cəlb olunması qadağandır.
• Əmək Məcəlləsinin 242-ci maddəsinə əsasən, hamilə qadınların və 3 yaşına çatmamış uşağı olan qadınların gecə işlərinə, iş vaxtından artıq işlərə, istirahət, iş günü hesab edilməyən bayram və digər günlərdə işə cəlb edilməsinə, habelə onların ezamiyyətə göndərilməsinə yol verilmir.
• Əmək Məcəlləsinin 243-cü maddəsinə əsasən, tibbi rəyə uyğun olaraq hamilə qadınlar üçün hasilat və ya xidmət norması azaldılır, yaxud onlar zərərli istehsal amillərinin təsirini istisna edən daha yüngül işə keçirilirlər.

Hamiləlik və ya uşağının yedizdirilməsi səbəblərinə görə qadınların əməkhaqqının azaldılması qadağandır.

• Əmək Məcəlləsinin 245-ci maddsənə əsasən, hamilə, 14 yaşına çatmamış uşağı, yaxud sağlamlıq imkanları məhdud uşağı olan, habelə tibbi rəy əsasında xəstə ailə üzvünə qulluq edən qadınların xahişi ilə işəgötürən onlara işlənmiş vaxta mütənasib əmək haqqı ödənilən natamam iş günü və ya natamam iş həftəsi müəyyən etməlidir. Bu halda qadının gündəlik və ya həfləlik iş vaxtının müddəti tərəflərin razılığı ilə müəyyən edilir.

Hamilə və 3 yaşınadək uşağı olan qadınların həm özünün, həm də uşağının tibb müəssisələrində dispanser və ambulator müayinələrinin keçirildiyi, həkim məsləhətləri aparıldığı günlərdə orta əməkhaqqı saxlanılır. Belə müayinələrin keçirilməsi üçün işəgötürən hökmən hamilə qadınlara zəruri şərait yaratmalıdır.
Mənbə. “Əmək qanunvericiliyinin tətbiqi və əməkhaqqı hesablanması zamanı yaranan aktual məsələlərin tam praktiki izahı” kitabı.

Mənbə: vergiler.az

ƏDV qeydiyyatı keçmiş tarixlə aparıldıqda bəyannamə necə təqdim edilməlidir?

Suala vergi mütəxəssisi Xəyal Feyzullayev aydınlıq gətirir.

Vergi Məcəlləsinin 177.5-ci maddəsində göstərilir ki, qeydiyyat Məcəllənin 157.3.3-cü maddəsinə uyğun olaraq keçmiş tarixlə aparıldıqda, vergi ödəyicisi qeydiyyatın qüvvəyə mindiyi tarixdən etibarən vergiyə cəlb edilən əməliyyatlar üzrə ƏDV ödəməlidir və müəyyən edilmiş qaydada vergi məbləğlərini əvəzləşdirmək hüququna malikdir. Müvafiq əməliyyatlar vergi ödəyicisi tərəfindən verilən birinci bəyannamədə əks etdirilməlidir. Bu əməliyyatlar bəyannamənin verildiyi ay ərzində aparılmış əməliyyatlar sayılır.

Lakin qeydiyyat Vergi Məcəlləsinin 157.3.1-ci maddəsinə uyğun olaraq keçmiş tarixlə aparıldıqda, həmin dövrlər üzrə müvafiq əməliyyatların vergi ödəyicisi tərəfindən verilən birinci bəyannamədə əks etdirilməsi halı Məcəllənin 177.5-ci maddəsində nəzərdə tutulmadığından vergi ödəyicisi qeydiyyat qüvvəyə mindiyi tarixdən etibarən ƏDV bəyannamələrini hər ay üzrə ayrı-ayrılıqda təqdim edilməlidir.

Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 177.5-ci maddəsi 157.3.1-ci maddəyə deyil, bilavasitə 157.3.3-cü maddəyə əsaslandığı üçün müvafiq əməiyyatların vergi ödəyicisi tərəfindən birinci bəyannamədə əks etdirilməsini bildirir.

Misal 1: Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olan “A” MMC 1 avqust 2022-ci ildə vergi orqanına könüllü olaraq ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata dair ərizə verərək ƏDV qeydiyyatının qüvvəyə mindiyi tarixin 1 yanvar 2020-ci il olduğunu qeyd edib. Vergi orqanı tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 157.3.3-cü maddəsinə əsasən “A” MMC ƏDV qeydiyyatına alınıb. Qeydiyyatın qüvvəyə mindiyi tarix 1 yanvar 2020-cu il qəbul edilib. Bu halda “A” MMC 1 yanvar 2020-ci il tarixdən 31 avqust 2022-ci il tarixədək olan dövr üzrə vergi tutulan əməliyyatlarını və həmin dövr üzrə qanunvericilikdə müəyyən edilmiş qaydada əvəzləşdirilən ƏDV məbləğlərini birinci bəyannamədə, yəni 2022-ci ilin avqust ayının ƏDV bəyannaməsində göstərməlidir.

Misal 2: Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olan “B” MMC əvvəlki hesabat dövrlərində ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata dair ərizə vermək öhdəliyinin yarandığı və qanunvericiliyə əsasən məcburi olaraq 1 yanvar 2020-ci il tarixdən qeydiyyatın qüvvəyə minməli olduğu halda, vergi orqanına ərizə təqdim etməyib. Qeyd olunan kənarlaşma vergi orqanı tərəfindən 2022-ci ilin avqust ayında aşkar edilib və MMC məcburi qaydada ƏDV qeydiyyatına alınıb. Bu halda, MMC 1 yanvar 2020-ci il tarixdən 31 avqust 2022-ci il tarixədək olan dövr üzrə hər ay üzrə ayrı-ayrılıqda ƏDV bəyannamələri təqdim etməlidir. Bundan əlavə, “B” MMC Vergi Məcəlləsinin 57-ci və 58-ci maddələrinə əsasən məsuliyyətə cəlb oluna bilər.

Mənbə: vergiler.az

Borcun tələb edilməsinin bilinməyən, lakin faydalı üsulu – icra qeydi

Mövcud qanunvericiliyə əsasən bir şəxsin digər şəxsə verdiyi borcun ödənilməməsi ilə əlaqədar məhkəməyə müraciət edilərkən 1000 manatadək məbləğdə iddia tələbləri üzrə 30 manat məbləğində, bu məhkəməyə müraciət edilmədən həyata keçirildikdə isə notariusun icra qeydi ilə aparılarsa, 25 manat məbləğində dövlət rüsumu ödənilməlidir. Qeyd edək ki, məhkəməyə müraciət üzrə iddia tələbinin məbləği daha çox olduqda, dövlət rüsumunun məbləği 1290 manatdan da çox ola bilir. İcra qeydi üzrə isə bu rüsum sabit həcmdə müəyyən edilmişdir.

İcra qeydi kimlər tərəfindən aparılır?

Ölkə ərazisində dövlət və ya xüsusi notarius vasitəsilə, ölkə xaricində isə Azərbaycan Respublikası konsulluqlarında (10 USD dövlət rüsumu ödəməklə) müvafiq icra qeydləri əsasında borcludan tələb edilən məbləğ geri alına bilər.

Borcludan pul məbləğlərini tutmaq və ya əmlakı tələb edib almaq üçün borclunun olduğu yer üzrə notarius borcu müəyyən edən sənədlərdə icra qeydləri aparmalıdır. Bu icra qeydləri yalnız təqdim olunan sənədlər borcun mübahisəsiz olduğunu təsdiq etdiyi halda tətbiq edilir. Notariusa yazılı və ya elektron imza ilə bu barədə müraciət etmək mümkündür. Nəzərə almaq lazımdır ki, icra qeydi məhkəmə qətnaməsinə bərabər hüquqi statusa malik olmaqla, yenidən məhkəmə qərarı tələb edilmədən icra məmurları tərəfindən borcun tələb edilməsinə əsas verən icra sənədi hesab edilir. Onu da qeyd edək ki, məhkəmə qətnaməsi 1 ay ərzində icraya yönəldiyi halda, icra qeydi dərhal icra məmuru tərəfindən icraya götürülür.

Tələbkar şəxs notariusa (konsulluğa) müraciət etdiyi vaxtdan 1 iş günü müddətində müraciət üzrə icra qeydi aparılır və elektron qaydada icra məmurlarının sisteminə icra sənədini göndərir. Halbuki məhkəməyə müraciət zamanı prosedur müddətlər daha çox vaxt tələb edir.

İcra qeydinin aparılması üçün şəxs notariusa pulun ödənilməsini, əmlakın qaytarılmasını və ya verilməsini tələb edən notariat qaydasında təsdiq olunmuş əqdin əslini təqdim etməlidir. Həmçinin qeyd edək ki, icra qeydləri digər hallar üzrə də aparıla bilər. Həmin hallara aiddir:

• Hesablaşma və kredit münasibətlərindən irəli gələn əsaslarla borcun alınması;
• İşçilər əmək münasibətlərini pozduqda, onların müəssisəyə, idarəyə və təşkilata ödəmədikləri borcun alınması;
• Nisyə alınmış mallar üçün borcun və müamilənin alınması;
• Yüklərin daşınmasından əmələ gələn borcun və müəyyən edilmiş müddət ərzində dispaşa üzrə çatası məbləğlərin alınması;
• Taranı vaxtında qaytarmamağa görə cərimənin alınması;
• Yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrindən kirayə müqavilələri üzrə, habelə kommunal xidmətləri üçün borcun alınması;
• Müəlliflik hüququ ilə əlaqədar münasibətlərdən əmələ gələn borcun alınması;
• Uşaqları uşaq tərbiyə müəssisələrində saxlamağa görə valideynlərdən borcun alınması və digər hallar.

Bu hallarla bağlı sənədlərin siyahısı Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarı ilə təsdiq edilmişdir. Göründüyü kimi icra qeydləri əsasında aparılan tələblərin icrası və tələb edilməsi qaydası daha sərfəlidir.

“Notariat haqqında” Qanun

“Dövlət rüsumu haqqında” Qanun

“İcra haqqında” Qanun

“Borcların icra qeydləri əsasında mübahisəsiz qaydada alınmasına əsas olan sənədlərin siyahısının təsdiq edilməsi haqqında” Nazirlər Kabinetinin Qərarı.

İnzibati cərimənin əməkhaqqıdan tutulması