Blog Full - Audit.Az

Oxunma sayı: 127. 234

8 Avq 2022

Cari vergiləri hesablayarkən nələrə diqqət yetirilməlidir?

by Audit.Az | posted in: Xəbər | 0

Mənfəət və gəlir vergisi ödəyiciləri cari vergi ödəmələrini necə hesablamağı ilin əvvəlində seçməlidirlər. Mövzunu maliyyə mütəxəssisi Vüqar Mirheydərov şərh edib.

Mənfəət vergisi bəyannaməsi və fiziki şəxs fərdi sahibkarların gəlir vergisi bəyannaməsi illik əsasda təqdim olunur. Lakin bu o demək deyil ki, bu vergi ödəyiciləri il ərzində heç bir ödəniş etməməlidirlər. Cari vergi ödənişləri haqqında arayış forması məhz bu məqsədlə tərtib olunub. Arayışın vasitəsilə mənfəət vergisinin ödəyiciləri, eləcə də fərdi sahibkarlar rüb ərzində əldə etdikləri gəlirlərin və ödəyəcəkləri verginin məbləği barədə vergi orqanına məlumat təqdim edir. Bu model onda iştirak edən hər tərəf üçün sərfəlidir: həm büdcə vergi ödənişlərini il ərzində gözləməli olmur, həm də vergi ödəyicisinə vergini təqribən bərabər hissələrlə ödəmək daha asandır. İl bitdikdən sonra isə illik mənfəət (gəlir) vergisi bəyannaməsi təqdim edilərkən hesablanmış və ödənilmiş vergi məbləğləri arasındakı fərq növbəti ilin mart ayının 31-dək əlavə olaraq ödənilir. Ödənilmiş avanslar verginin yekun dəyərindən çox olarsa, fərq vergi xidməti sistemində vergi ödəyicisinin şəxsi hesabında qalır.

Cari vergi ödənişləri haqqında arayış Vergi Məcəlləsinin 151.1, 151.2 və 151.5-ci maddələrində müəyyən edilmiş üsullarla təqdim edilə bilər. 151.1 və 151.2-ci maddələr ötən il fəaliyyəti və vergi tutulan gəliri olan, 151.5-ci maddə isə cari ildə fəaliyyətə başlamış və ya ötən il vergi tutulan gəliri olmayan vergi ödəyiciləri üçün nəzərdə tutulub. Vergi ödəyicisinin cari vergi ödənişlərini hesablama üsulu il ərzində təqdim edəcəyi ilk arayışda seçilir və aprel ayının 15-dək vergi orqanına təqdim olunur.

Qısaca bu üç üsul barədə məlumat vermək istərdim.

Birinci üsula (maddə 151.1) görə cari vergi ödənişləri keçən ilin mənfəət vergisinin ¼ hissəsi kimi hesablanır.

Misal 1: Tutaq ki, fərdi sahibkar 2021-ci ildə 3.000 manat gəlir vergisi ödəyib. 2022-ci ilin birinci rübündə isə 20.000 manat gəlir (gəlirdən çıxılan xərclər çıxılmaqla) əldə edib. Buna baxmayaraq, həmin şəxs Vergi Məcəlləsinin 151.1-ci maddəsində təsvir olunan metodu seçdikdə rüb üzrə cari vergi ödənişi cəmi 750 manat təşkil edəcək. Verginin qalan hissəsini isə ((20.000 x 20%) – 750 = 3.250 manat), illik əsasda mənfəəti olsa, növbəti ilin 31 martına kimi ödəyə bilər.

İkinci üsul üzrə (maddə 151.2) cari vergi ödənişlərini hesablayarkən fərdi sahibkar həmin rübdəki gəlirinin həcmini keçən ilin ümumi gəlirində (gəlirdən çıxılan məbləğlər nəzərə alınmadan) verginin xüsusi çəkisini göstərən əmsala vurmaqla müəyyənləşdirə bilər.

Misal 2: Fərz edək ki, fərdi sahibkar 2021-ci ildə 100.000 manat gəlir, 40.000 manat gəlirdən çıxılan xərc bəyan edib. Beləliklə, 12.000 manat gəlir vergisi ödəyib. 2022-ci ilin 1-ci rübündə isə həmin şəxs 15.000 manat gəlir əldə edib. Bu halda cari vergi ödənişləri 151.2-ci maddədə qeyd olunan üsulla hesablanarsa, fərdi sahibkar 1.800 manat cari vergi ödənişi ödəməlidir:

15.000 x (12.000 / 100.000) = 1.800 manat.

Halbuki birinci üsulu (maddə 151.1) seçdiyi halda 3.000 manat cari vergi ödənişi etməli olacaqdı: 12.000 : 4 = 3.000 manat.

Beləliklə, Vergi Məcəlləsi vergi ödəyicisinə imkan verir ki, öz vergi ödənişlərini ona uyğun və daha rahat olan formada ödəsin. Sadəcə, bir məqamı unutmamaq lazımdır ki, 151.1 və 151.2 maddələrdə qeyd olunan üsullar arasındakı seçim ildə bir dəfə edilir və ilin sonuna kimi dəyişdirilə bilməz. Bu seçimi vergi ödəyicisi hər ilin aprel ayının 15-dək ilk cari vergi ödəmələri haqqında arayışı təqdim edərkən edir.

Üçüncü üsula (maddə 151.5) gəldikdə, o, cari ildə fəaliyyətinə başlayan və ya keçən ildə vergi tutulan mənfəəti olmayan vergi ödəyiciləri üçün nəzərdə tutulub. Cari vergi ödənişləri bu üsulla hesablanarkən ilin əvvəlindən hesabat rübünün sonuna kimi vergi ödəyicisinin mənfəəti hesablanılmalı və bu mənfəət üzrə hesablanmış verginin ən azı 75%-i ödənilməlidir.

Misal 3: Fərz edək ki, fərdi sahibkar 2022-ci ilin fevral ayında fəaliyyətə başlayıb və həmin ilin 1-ci rübü ərzində 10.000 manat gəlirdən çıxılan xərclər çıxılmaqla gəlir əldə edib. Fərdi sahibkarın 1-ci rüb üzrə cari vergi ödəmələri belə hesablanacaq:

(10.000 x 20%) x 75% = 1.500 manat.

Fərdi sahibkar 2-ci rübdə 5.000 manat gəlirdən çıxılan xərclər çıxılmaqla gəlir əldə etmiş olarsa, onun 2-ci rüb üzrə cari vergi ödəmələri 1-ci rübdə ödədiyi vergi məbləği nəzərə alınmaqla kumulyativ gəlir əsasında hesablanır:

(10.000 + 5.000) x 20% x 75% – 1.500 = 750 manat.

Mənbə: vergiler.az

Qeyri-rezidentə elektron qaydada ödənişlər ƏDV-yə cəlb edilirmi?

5 Avq 2022

Qeyri-rezidentə elektron qaydada ödənişlər ƏDV-yə cəlb edilirmi?

by Audit.Az | posted in: Xəbər | 0

Norveçə səyahət zamanı orada icarəyə götürdüyüm tam elektrikli avtomobili bir neçə dəfə enerji ilə doldurmuşam. Bunun haqqı olaraq bank kartımdan avtomatik qaydada müvafiq məbləğ silinib. Həmin məbləğdən 18% əlavə dəyər vergisi tutulub. Bu doğrudurmu?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Azərbaycan Respublikasının “Elektron ticarət haqqında” 10 may 2005-ci il tarixli 908-IIQ nömrəli Qanununun 1.0.1-ci maddəsinə əsasən, elektron ticarət – informasiya sistemlərindən istifadə edilməklə malların alqı-satqısı, xidmətlərin göstərilməsi və işlərin görülməsi (o cümlədən, internet şəbəkəsi vasitəsi ilə elektron kitabların, musiqinin, audio-video materialların, qrafik təsvirlərin, virtual oyunların, proqram təminatlarının yüklənməsi, reklamların yerləşdirilməsi, digər analoji iş və xidmətlər) üzrə həyata keçirilən fəaliyyətdir.

Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda avtomobil kirayə götürülməsinə görə vergi orqanlarında uçotda olmayan şəxslər tərəfindən qeyri-rezidentə elektron qaydada ödənişlərin edilməsi elektron ticarət qaydasında həyata keçirilən iş və xidmətlər hesab edilmir və həmin ödənişlərdən banklar tərəfindən ƏDV tutulmur.

Hesabınızdan artıq tutulmuş vergi məbləğinin qaytarılması ilə bağlı aidiyyəti üzrə müştərisi olduğunuz banka müraciət etməyiniz tövsiyə olunur.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 169-cu və Azərbaycan Respublikasının “Elektron ticarət haqqında” 10 may 2005-ci il tarixli 908-IIQ nömrəli Qanununun 1.0.1-ci maddələri.

Mənbə: vergiler.az

İşə qəbul olunarkən iş yerinə hansı sənədlər təqdim edilməlidir?

4 Avq 2022

Qədim dövrdən bizim günlərə qədər biznesin tarixi

by Audit.Az | posted in: Məqalə, Xəbər | 0

Biznes – əsas məqsədi mənfəət əldə etmək olan biznes fəaliyyəti və ya fəaliyyət növüdür.

Biznesin müasir analoqlarının ilkin başlanğıcı hələ qədim dünya xalqlarının nümayəndələri tərəfindən qoyulub. Həmin uzaq dövrlərdə gəlir mənbəyi qismində çıxış edən yeganə fəaliyyət variantı həm malların, həm də xidmətlərin satışını nəzərdə tutan ticarət idi.

Qədim dünya tarixinə ekskurs

Müasir alimlərin nəzəri fərziyyəsinə görə, sadələşdirilmiş formalarda biznes insanların bir sıra səbəblərdən müstəqil şəkildə öz gücləri ilə istehsal edə bilmədikləri məişət əşyalarına və ərzaq məhsullarına ehtiyac hiss etməyə başladığı vaxtdan mövcud olmuşdur. Beləliklə, qeyd etmək olar ki, “əmtəə – əmtəə” və ya “mal – xidmət” münasibətləri ibtidai insanların dövründən bəri mövcuddur

Sənədləşdirilmiş mənbələrə gəldikdə isə, biznesin beşiyi qədim Mesopotamiyadır. Təşəbbüskar iş adamları tərəfindən əsas vəzifəsi maliyyə mənfəəti əldə etmək məqsədilə pul sövdələşmələrinin akkreditasiyası olan ilkin biznes icmaları, məhz, bu dövlətin ərazisində yaradılmışdı.

Qədim Yunanıstan və Qədim Roma kimi böyük dövlətlərin ərazisində biznesin inkişafı yüksək templə gedirdi. Fəaliyyəti muzdlu işçi qüvvəsi hesabına həyata keçirilən müasir bankların və iri müəssisələrin prinsipləri üzrə fəaliyyət göstərən ilk icmalar, məhz, Roma imperiyasının çiçəklənməsi dövründə meydana çıxmışdı. Artıq həmin dövrlərdə dövlət sahibkarların fəaliyyətinə nəzarət etməyə, vergitutma siyasətini həyata keçirməyə çalışırdı.

Orta əsrlər

Qüdrətli Roma imperiyasının süqutundan sonra biznesin – ticarətin, eləcə də digər fəaliyyətlərin sürətli inkişafı müşahidə olunurdu, əhəmiyyətli dəyişikliklərə məruz qalır və sürətlə inkişaf etməyə başlayırdı. Əhalinin daim artan tələbatları fonunda müəssisələrin, emalatxanaların, sənətkarlıq müəssisələrinin sayı əhəmiyyətli şəkildə artır, maliyyə və ticarət dövriyyəsinin dəyəri sürətlə yüksəlirdi.

Orta əsrlərin ayrıca nailiyyətləri bunlardır: sonradan satış məqsədi ilə ekzotik məhsullar almaq üçün başqa ölkələrə səyahət etmək zərurəti yaranırdı. Təhlükəsizliyin maksimum səviyyəsini təmin etməkdən ötrü ayrı-ayrı tacirlər böyük icmalarda birləşərək, böyük birliklər yaradırdılar, onların əsas vəzifələri maliyyə mənfəəti üçün məhsulların əldə edilməsi və satışı idi.

Kuba haqqında bilmədiyimiz 10 maraqlı fakt

Qədim dövrdən bizim günlərə qədər

XVII əsrin əvvəllərini haqlı olaraq biznesin çiçəklənməsi dövrü adlandırmaq olar. Məhz, bu dövrdən var-dövlət, sərvət uzun və gərgin zəhmətin nəticəsi hesab olunmağa başlanıldı. Məhz, bu dövrdə indi iş adamı adlandırıla biləcək insanların sayı sürətlə artırdı. Özü də bu zaman yalnız malların deyil, həm də tələb olunan xidmətlərin satışı həyata keçirilirdi.

“Biznes” termini ilk dəfə 17-18-ci əsrlərin əvvəllərində, “sənaye inqilabı” adlandırılan dövrdə, nəhəng insan resurslarına ehtiyac olmadan çoxlu sayda müxtəlif məhsullar istehsal etmək imkanları olduğu zaman istifadə edilib. Bazarın keyfiyyətli və ucuz mallarla dolması, eləcə də fərdi sahibkarların sayının artması nəticəsində biznes dünyası nümayəndələrinin kiçik və böyüklərə bölünməsi başlayıb.

Fəaliyyəti sənaye miqyasında malların istehsalından ibarət olan sahibkarlar kateqoriyasını ayrıca qeyd etmək lazımdır. Ticarətin həcmini və müvafiq olaraq mənfəəti artırmaq üçün yeni texnologiyaların inkişafına sərmayə qoymaq lazım gəlirdi. Beləliklə, cəmiyyət inkişafın tərəqqisinə görə, məhz, ayrı-ayrı fərdi sahibkarlara borcludur.

Biznesin sürətli artım və inkişafının növbəti mərhələsi 20-ci əsrin əvvəllərinə, yəni, dünyanın qlobal iqtisadi böhrandan çıxdığı dövrə təsdüf edib. O vaxtdan indiyə qədər fərdi sahibkarların sayı sürətlə artır, yeni-yeni iqtisadi nəzəriyyələr qurulur, innovativ ixtiralar həyata keçirilir. Hazırda virtual məkanın ərazisində kommersiya fəaliyyəti xüsusi populyarlıq və tələbat kəsb edir. Məhz, sürətlə inkişaf edən və getdikcə daha çox gəlir gətirən bu sahə gələcəyin biznesi hesab olunur.

İqtisadiyyatda dempinq: mahiyyəti, səbəbləri və nəticələri

4 Avq 2022

İşə qəbul olunarkən iş yerinə hansı sənədlər təqdim edilməlidir?

by Audit.Az | posted in: Xəbər | 0

İşə qəbul zamanı iş yerinə təqdim edilən sənədlərin bəziləri qanunvericilik üzrə məcburi xarakter daşısa da, bəziləri işəgötürənin və işçinin maraqlarına uyğun tələb olunur. Mövzunu Vəkillər Kollegiyasının üzvü, “LCG” vəkil bürosunun vəkili Əmiraslan Yusifov şərh edir.

Əmək Məcəlləsinin 48-ci maddəsinin 1-ci bəndinə əsasən, işə qəbul olunarkən mütləq təqdim edilməli olan sənədlər işçinin şəxsiyyətini təsdiq edən sənəd və əmək kitabçasıdır (ilk dəfə işə qəbul olunanlar istisna olmaqla). Bir müddət əvvəl dövlət sosial sığorta şəhadətnaməsinin təqdim olunması da məcburi xarakter daşıyırdı, artıq bu tələb ləğv edilib.

Əmək Məcəlləsinin 48-ci maddəsinin 4-cü bəndinə əsasən, görüləcək işin xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq, peşə hazırlığı və təhsilin olması zəruri hesab edilərsə, bu zaman müvafiq təhsil sənədi, həmçinin işçinin səhhətinə mənfi təsir göstərən amillər varsa, tibbi arayış da tələb edilə bilər. Bu maddənin son bəndində vurğulanır ki, Əmək Məcəlləsində nəzərdə tutulmamış, habelə işin (vəzifənin) xüsusiyyətlərinə uyğun gəlməyən əlavə sənədlərin tələb edilməsi qadağandır.

Bundan əlavə, işçinin fərdi şəkildə qanuvericiliklə müəyyənləşdirilmiş güzəşt və imtiyazlardan istifadə edə bilməsi üçün aşağıda göstərilən sənədlər də tələb olunur:

№	Sənədin adı	Əsas güzəştlər
	Əlillik vəsiqəsi	Vətənin müdafiəsi, azadlığı və ərazi bütövlüyü uğrunda hərbi əməliyyatlarda xəsarət (yaralanma, travma, kontuziya) almış və əlilliyi müəyyən edilmiş işçilər attestasiya olunmurlar (Əmək Məcəlləsi, 66-cı maddə); əlilliyə görə pensiyaya çıxdığı zaman ərizəsində göstərdiyi gün işdən çıxa bilir (Əmək Məcəlləsi, 69.3-cü maddə); ixtisar zamanı ixtisasları və ya peşəkarlıq səviyyələri eyni olduğu halda həmin müəssisədə istehsalat qəzası və ya peşə xəstəliyi nəticəsində əlilliyi olan şəxslərin işdə saxlanmasına üstünlük verilir (Əmək Məcəlləsi, 78.2-ci maddə); I dərəcə əlilliyi olan ailə üzvü olan işçilərin işəgötürən tərəfindən əmək müqaviləsinin ləğv olunması qadağandır (Əmək Məcəlləsi, 79.1-ci maddə); I və II dərəcə əlilliyi olan işçilər 36 saatdan artıq olmayan qısaldılmış iş vaxtı ilə işləyirlər (Əmək Məcəlləsi, 91.2-ci maddə); əlilliyin dərəcəsindən, səbəbindən və müddətindən asılı olmayaraq əlilliyi olan, o cümlədən sağlamlıq imkanları məhdud olan 18 yaşınadək işçilərə əmək məzuniyyəti 42 təqvim günündən az olmayaraq verilir (Əmək Məcəlləsi, 119-cu maddə); iş yerindəki ilk ilində 6 ayı gözləmədən əmək məzuniyyətindən istifadə etmək hüququ verilir (Əmək Məcəlləsi, 131.4-cü maddə, “e” bəndi).
	Şəhid ailəsi üzvü vəsiqəsi	İxtisar zamanı ixtisasları və ya peşəkarlıq səviyyələri eyni olduğu halda işdə saxlanmasına üstünlük verilir (Əmək Məcəlləsi, 78.2-ci maddə).
	Hərbi bilet və ya müharibədə iştirakı sübut edən digər sənəd	Müharibə iştirakçılarına ixtisar zamanı ixtisasları və ya peşəkarlıq səviyyələri eyni olduğu halda işdə saxlanmasına üstünlük verilir (Əmək Məcəlləsi, 78.2-ci maddə); Azərbaycan Respublikasının azadlığı, suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda xəsarət (yaralanma, travma, kontuziya) alan işçilərə, Azərbaycan Respublikasının Vətən Müharibəsi Qəhrəmanlarına, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanlarına, Sovet İttifaqı Qəhrəmanlarına, 1941-1945-ci illər müharibəsində döyüş əməliyyatlarında iştirak etmiş, habelə hərbi xidmətdə olmuş, lakin döyüş əməliyyatlarında iştirak etməmiş hərbi qulluqçulara, “İstiqlal” ordeni ilə, habelə Azərbaycan Respublikasının suverenliyi və ərazi bütövlüyünün müdafiəsi ilə bağlı digər dövlət təltifləri ilə təltif olunmuş işçilərə məzuniyyət 46 təqvim günündən az olmayaraq verilir (Əmək Məcəlləsi, 120-ci maddə).
	Uşaqların doğum haqqında şəhadətnaməsi	Əsas və əlavə məzuniyyətlərin müddətindən asılı olmayaraq, 14 yaşınadək iki uşağı olan qadınlara 2 təqvim günü, bu yaşda üç və daha çox uşağı olan, həmçinin sağlamlıq imkanları məhdud uşağı olan qadınlara isə 5 təqvim günü müddətində əlavə məzuniyyət verilir (Əmək Məcəlləsi, 117-ci maddə); İxtisar zamanı ixtisasları və ya peşəkarlıq səviyyələri eyni olduğu halda işdə saxlanmasına üstünlük verilir (Əmək Məcəlləsi, 78.2-ci maddə); on dörd yaşına çatmamış, yaxud sağlamlıq imkanları məhdud uşağı olan qadınlara ərizələrilə işəgötürən natamam iş vaxtı (iş günü, yaxud iş həftəsi) müəyyən edilir (Əmək Məcəlləsi, 94.3-cü maddə).
	Məcburi köçkün vəsiqəsi	bir vəzifədə (peşədə) beş ildən az müddətdə çalışan məcburi köçkün və qaçqın statusu olan işçilər attestasiya olunmur (Əmək Məcəlləsi, 66-cı maddə); ixtisar zamanı ixtisasları və ya peşəkarlıq səviyyələri eyni olduğu halda işdə saxlanmasına üstünlük verilir (Əmək Məcəlləsi, 78.2-ci maddə); əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi hallarında 100% müavinət verilir (Nazirlər Kabinetinin 1998-ci il 15 sentyabr tarixli 189 nömrəli qərarı, 62-ci bənd).
	Qaçqınlıq vəsiqəsi	bir vəzifədə (peşədə) beş ildən az müddətdə çalışan məcburi köçkün və qaçqın statusu olan işçilər attestasiya olunmurlar (Əmək Məcəlləsinin 66-cı maddəsi); ixtisar zamanı ixtisasları və ya peşəkarlıq səviyyələri eyni olduğu halda işdə saxlanmasına üstünlük verilir (Əmək Məcəlləsi, 78.2-ci maddə).