Blog Full

Bəzi müəssisələrdə xüsusi şəraitdə görülən işlərə görə əməkhaqqına qanuvericliklə müəyyənləşdirilmiş əlavələr hesablanır. Bu əlavələrdən biri də gecə vaxtı görülən işlər üçün nəzərdə tutulub. Mövzunu Vəkillər Kollegiyasının üzvü, “LCG” vəkil bürosunun vəkili Əmiraslan Yusifov şərh edib.

Gecə vaxtı görülən işə görə əməkhaqqına əlavələrin hesablanması üçün öncə “gecə vaxtı” anlayışını dəqiqləşdirməliyik. Əmək Məcəlləsinin 97-ci maddəsinə əsasən, gecə vaxtı – saat 22-dən səhər saat 6-dək olan müddətdir. Bu vaxt ərzində görülən işlər üçün əməkhaqqına əlavələr hesablanmalıdır. İndi isə bu əlavələrin necə hesablanmasına nəzər yetirək.

Nazirlər Kabinetinin 5 aprel 2001-ci il tarixli, 74 saylı qərarının 1-ci maddəsinə əsasən, gecə vaxtı yerinə yetirilən işin hər saatına görə işçiyə onun saatlıq tarif (vəzifə) maaşının 20 faizi, çoxnövbəli iş rejiminin axşam növbəsində işin hər saatına görə işçinin saatlıq tarif (vəzifə) maaşının 20 faizi, gecə növbəsində isə 40 faizi həddində əlavə haqq müəyyən edilir.

Bu qərarın daha aydın başa düşülməsi üçün Ədliyyə Nazirliyi ilə birlikdə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin birgə izahatı da mövcuddur. Burada 3 cür faiz hesablanması nəzərdə tutulduğundan bu faiz hesablamalarını bir-birindən ayıra bilməliyik. Ən əsas fərq “gecə vaxtı” ilə “gecə növbəsi” anlayışları arasındadır. Gecə vaxtı saat 22-dən səhər 6-dək olan müddətdir, gecə növbəsi isə saatlarının yarısı gecə vaxtına düşən növbədir, ondan öncə gələn növbə isə başlama vaxtından asılı olmayaraq axşam növbəsi adlanır. Gecə növbəsi çoxnövbəlilik sistemi olan yerlərdə tətbiq olunur. Burada isə hər bir növbənin saatı 8 saatdan artıq olmamalıdır. Yəni bir iş yerində 8 saatdan artıq, məsələn 12 saatlıq iki növbə yaradılıbsa, bu zaman bu növbələrə gecə və axşam növbəsinə tətbiq edilən faizlər hesablanmır, yalnız gecə vaxtına tətbiq edilən faizlər hesablanır. Yuxarıda qeyd etdiklərimizə əsasən, belə bir qrafik tərtib edə bilərik:

Misal: Mühafizə xidməti göstərən şirkətdə işçilər yalnız gecə vaxtında çalışır. Yəni mühafizə xidməti üçün ayrıca çoxnövbəli qrafik təyin edilməyib. Bu zaman mühafizəçilərin gecə vaxtına düşən hər saatı üçün əməkhaqqına əlavə 20% hesablanacaq. Əgər mühafizəçilərin iş rejimi üçün hər növbəsi 8 saatdan çox olmamaqla çoxnövbəli iş qrafiki təyin edilmişdirsə, bu zaman gecə növbəsi əlavə 40%, axşam növbəsi əlavə 20%, digər növbə isə əlavəsiz əməkhaqqı alacaq.

Fərqdi sahibkar kimi kənd təsərrüfatı mallarının topdansatışı ilə məşğulam. ƏDV ödəyicisiyəm. ƏDV-ni ümumi dövriyyədən, yoxsa ticarət əlavəsindən hesablamalıyam?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 13.2.62-ci maddəsinə əsasən pərakəndə satış malların alıcıya satışının (təqdim edilməsinin) son istehlak məqsədi ilə və yalnız bu Məcəllədə müəyyən edilmiş qaydada qəbz və ya nəzarət-kassa aparatının çeki (sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirən hüquqi və fiziki şəxslərin tələbi ilə elektron-qaimə faktura) təqdim edilməklə həyata keçirilməsi üzrə ticarət fəaliyyətidir.

Vergi Məcəlləsinin 13.2.63-cü maddəsinə əsasən topdansatış malların alıcıya satışının (təqdim edilməsinin) onun sahibkarlıq fəaliyyəti məqsədləri üçün və yalnız bu Məcəllədə müəyyən edilmiş qaydada elektron-qaimə faktura təqdim edilməklə həyata keçirilməsi üzrə ticarət fəaliyyətidir.

Vergi Məcəlləsinin 153-cü maddəsinin müddəalarına əsasən Azərbaycan Respublikası ərazisində istehsal olunan kənd təsərrüfatı məhsullarının pərakəndə satışı zamanı əlavə dəyər vergisi ticarət əlavəsindən hesablanan verginin məbləğidir.

Beləliklə, kənd təsərrüfatı məhsullarının topdansatışı zamanı ƏDV həmin məhsulların tam satış dəyərindən hesablanılır.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 13-cü və 153-cü maddələri.

Mənbə: vergiler.az

Müavinət əməkhaqqı hesab edilirmi?

Əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirməyə görə verilən müavinətdən işsizlikdən sığorta haqqı hesablanmalıdırmı?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, “İşsizlikdən sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 9-cu maddəsinə əsasən işsizlikdən sığorta üzrə sığorta tarifləri sığortaedən tərəfindən ödənilən sığorta haqqı üzrə – hesablanmış əməyin ödənişi fondunun 0,5 faizi, sığortaolunan tərəfindən ödənilən sığorta haqqı üzrə – işçinin əməkhaqqının 0,5 faizidir.

Əmək ödənişi – fiziki şəxslərin muzdlu işlə bağlı gəliri hesab olunmaqla özündə əməkhaqqını və bu işdən alınan hər hansı ödəməni və ya faydanı cəmləşdirir. Əmək Məcəlləsinin 154-cü maddəsinin müddəalarına əsasən əməkhaqqı müvafiq iş vaxtı ərzində əmək funksiyasını yerinə yetirmək üçün əmək müqaviləsi ilə müəyyən edilmiş, işçinin gördüyü işə (göstərdiyi xidmətlərə) görə işəgötürən tərəfindən pul və ya natura formasında ödənilən gündəlik və ya aylıq məbləğ, habelə ona edilən əlavələrin, mükafatların və digər ödənclərin məcmusudur.

Əmək Məcəlləsinin 157-ci maddəsinin müddəalarına görə əməkhaqqının tərkibinə aylıq tarif (vəzifə) maaşı, əlavələr və mükafatlar daxildir. Tarif (vəzifə) maaşı işin mürəkkəbliyi, əməyin gərginliyi və işçinin ixtisas səviyyəsinə görə müəyyən edilən əməkhaqqının əsas hissəsidir. Əməkhaqqına əlavə əmək şəraiti ilə əlaqədar əvəz ödəmək və ya həvəsləndirmək məqsədi ilə işçinin tarif (vəzifə) maaşına, əməkhaqqına müəyyən edilən əlavə ödəncdir. Mükafat əməyin kəmiyyət və keyfiyyətinin yüksəldilməsinə işçinin maddi marağının artırılması məqsədi ilə əməkhaqqı sistemində nəzərdə tutulan qaydada və formada verilən həvəsləndirici pul vəsaitidir.

Göründüyü kimi, işsizlikdən sığorta haqqı sığortaolunanın əməkhaqqından, yəni işəgötürən tərəfindən sığortaolunana (işçiyə) pul və ya natura formasında ödənilən gündəlik və ya aylıq məbləğ, habelə ona edilən əlavələrin, mükafatların və digər ödənclərin məcmusundan ibarət məbləğdən hesablanır. İşəgötürən tərəfindən işsizlikdən sığorta haqqı sığortaolunanın əməyin ödəniş fondundan – muzdlu işdən əldə edilən gəlirlərindən hesablanır.

Qeyd olunanlara əsasən işçiyə əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirməyə görə verilən müavinət əməkhaqqı hesab edilmədiyindən həmin məbləğə işsizlikdən sığorta haqqı hesablanmır.

Əsas: Əmək Məcəlləsinin 154-cü, 157-ci və “İşsizlikdən sığorta haqqında” Qanunun 9-cu maddələri.

Mənbə: vergiler.az

İşsizlikdən sığorta haqqının tutulması

Əməkhaqqından məcburi tutulmalardan biri də işsizlikdən sığorta haqqıdır. Mövzu ilə bağlı maraq doğuran məqamlara insan resurslarının idarə olunması mütəxəssisi Nihad Əliyev aydınlıq gətirir.

İşsizlikdən sığorta tarifləri 30 iyun 2017-ci il tarixli, “İşsizlikdən sığorta haqqında” Qanunla tənzimlənir. İşsizlikdən sığorta tarifləri aşağıdakı faiz dərəcələri ilə müəyyən edilir:

• işçi tərəfindən ödənilən sığorta haqqı – işçinin əməkhaqqısının 0,5 faizi;
• işəgötürən tərəfindən ödənilən sığorta haqqı – hesablanmış əməyin ödənişi fondunun 0,5 faizi.

Misal 1: Əsas iş yeri kimi dövlət müəssisəsində 900 manat vəzifə maaşı ilə mühasib vəzifəsində çalışan və ay ərzində bütün iş günlərində (5 günlük iş rejimi) tam işləyən işçinin hər ay əməkhaqqısından tutulan işsizlikdən sığorta haqqı 4,5 manat təşkil edir:

900 x 0,5% = 4,5 manat

Misal 2: Əsas iş yeri kimi dövlət müəssisəsində 900 manat vəzifə maaşı ilə mühasib vəzifəsində çalışan və ay ərzində bütün iş günlərində (5 günlük iş rejimi) tam işləyən işçinin işəgötürən tərəfindən ödənilən işsizlikdən sığorta haqqı belə hesablanır:

900 manat x 0,5% = 4,5 manat.

Bu məbləğ hər ay işəgötürən tərəfindən işçinin xeyrinə ödənilir.

Mənbə: “Əmək qanunvericiliyinin tətbiqi və əməkhaqqı hesablanması zamanı yaranan aktual məsələlərin tam praktiki izahı” kitabı.

Mənbə: vergiler.az

Cari vergiləri hesablayarkən nələrə diqqət yetirilməlidir?