Blog Full

“Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Qanunu

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 94-cü maddəsinin I hissəsinin 15-ci bəndini rəhbər tutaraq qərara alır:

“Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2016, № 12, maddə 2053; 2017, № 7, maddə 1288; 2019, № 1, maddə 28; 2020, № 5, maddə 527, № 11, maddə 1333; 2021, № 12, maddə 1310) aşağıdakı dəyişikliklər edilsin:

1. 3.4.3-cü maddəyə “publik hüquqi şəxslərə” sözlərindən sonra “(bu Qanunun 3.4.12-ci maddəsinin müddəaları nəzərə alınmaqla)” sözləri əlavə edilsin.

2. 3.4.12-ci maddəyə “tibb müəssisələri” sözlərindən sonra “və özəl tibbi praktika ilə məşğul olan fiziki şəxslər” sözləri əlavə edilsin.

İlham Əliyev

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 9 dekabr 2022-ci il

Mənbə: president.az

Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 94-cü maddəsinin I hissəsinin 15-ci bəndini rəhbər tutaraq qərara alır:

Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2000, № 8 (I kitab), maddə 583; 2001, № 7, maddə 454, № 9, maddə 576, № 12, maddə 734; 2002, № 5, maddə 249, № 12, maddə 707; 2003, № 8, maddə 425, № 12 (I kitab), maddə 671; 2004, № 1, maddə 1, № 11, maddə 887, № 12, maddə 980; 2005, № 2, maddə 61, № 8, maddə 688, № 12, maddə 1081; 2006, № 12, maddələr 1005, 1026; 2007, № 1, maddə 4, № 6, maddə 597, № 8, maddə 745, № 11, maddə 1053, № 12, maddə 1192; 2008, № 7, maddə 602, № 11, maddə 960; 2009, № 7, maddə 506; 2011, № 1, maddə 14, № 7, maddələr 588, 603, № 12, maddə 1115; 2012, № 6, maddələr 500, 513, № 7, maddə 652, № 9, maddə 841, № 12, maddə 1226; 2013, № 2, maddə 91, № 4, maddə 366, № 11, maddə 1278, № 12, maddələr 1483, 1486, 1495; 2014, № 2, maddələr 94, 98, № 6, maddə 608, № 7, maddə 770, № 8, maddə 957, № 10, maddə 1158, № 12, maddə 1525; 2015, № 1, maddə 11, № 12, maddə 1433; 2016, № 2 (I kitab), maddə 207, № 3, maddələr 396, 402, № 5, maddə 848, № 6, maddələr 973, 974, 1015, № 7, maddə 1245, № 10, maddə 1603, № 11, maddələr 1752, 1792, 1793, № 12, maddələr 2001, 2037, 2046; 2017, № 2, maddə 146, № 5, maddələr 695, 723, 737, № 6, maddə 1055, № 7, maddə 1304, № 8, maddə 1509, № 12 (I kitab), maddələr 2219, 2251, 2270; 2018, № 2, maddə 149, № 5, maddə 863, № 6, maddə 1193, № 7 (I kitab), maddələr 1414, 1427, № 10, maddə 1962, № 11, maddələr 2186, 2210, № 12 (I kitab), maddələr 2498, 2509; 2019, № 1, maddə 30, № 4, maddə 590, № 5, maddələr 796, 801, 804, 812, 814, № 8, maddələr 1364, 1373, 1378, № 12, maddə 1894; 2020, № 5, maddə 522, № 6, maddələr 668, 678, № 7, maddə 832, № 8, maddə 1013, № 11, maddələr 1328, 1334, № 12 (I kitab), maddələr 1439, 1441, 1454, 1455; 2021, № 3, maddə 211, № 6 (I kitab), maddələr 541, 551, 555, № 7, maddələr 698, 711, № 8, maddə 894, № 10, maddələr 1090, 1092, № 12, maddələr 1305, 1337; 2022, № 1, maddələr 6, 7, 17, № 6, maddə 587, № 7, maddə 716, № 8, maddə 832) aşağıdakı dəyişikliklər edilsin:

1. 13.2.75-ci maddədə “müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən” sözləri “bu Məcəllənin 50-2.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan qaydalarda” sözləri ilə əvəz edilsin.

2. 16.1.11-9-cu, 23.1.15-4-cü və 50.1.9-cu maddələr aşağıdakı redaksiyada verilsin:

“16.1.11-9. bu Məcəllənin 50-2.1-ci və 194.1-ci maddələrində nəzərdə tutulan qaydaların tələblərinə riayət etmək;”;

“23.1.15-4. bu Məcəllənin 50-2.1-ci və 194.1-ci maddələrində nəzərdə tutulan qaydaların tələblərinə əməl edilməsinə nəzarət etmək;”;

“50.1.9. bu Məcəllənin 50-2.1-ci və 194.1-ci maddələrində nəzərdə tutulan qaydaların aksiz markaları ilə markalanmalı və məcburi nişanlama ilə nişanlanmalı olan malların Azərbaycan Respublikasının ərazisində dövriyyəsinin tənzimlənməsi ilə bağlı tələblərinə əməl edilməsinə nəzarət edilməsi.”.

3. 50-2-ci maddə üzrə:

3.1. 50-2.1-ci maddə aşağıdakı redaksiyada verilsin:

“50-2.1. Azərbaycan Respublikasında istehsal edilən, yaxud ölkəyə idxal olunan məcburi nişanlama ilə nişanlanmalı olan malların siyahısı, Azərbaycan Respublikasının ərazisində dövriyyəsinin tənzimlənməsi, məcburi nişanlamanın hazırlanması üçün sifarişin verilməsi, onun tətbiqi, satışı və uçotunun aparılması qaydası müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən edilir.”;

3.2. aşağıdakı məzmunda 50-2.3-1-ci maddə əlavə edilsin.

“50-2.3-1. Bu Məcəllənin 50-2.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan qaydaların tələblərini pozan şəxs bu Məcəllədə, Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsində və Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş hallarda məsuliyyət daşıyır.”.

4. 194.1-ci maddə aşağıdakı redaksiyada verilsin:

“194.1. Azərbaycan Respublikasında istehsal edilən, yaxud ölkəyə idxal olunan aksiz markası ilə markalanmalı olan malların siyahısı, Azərbaycan Respublikasının ərazisində dövriyyəsinin tənzimlənməsi, aksiz markalarının hazırlanması üçün sifarişin verilməsi, onların tətbiqi, satışı və uçotunun aparılması qaydası müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən edilir. Aksiz markalarının hazırlanması, onların vergi ödəyicilərinə verilməsi və uçotunun aparılması müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təşkil edilir. Belə aksizli malları markasız idxal etmək, saxlamaq (şəxsi məqsədlər üçün istisna olmaqla) və ya satmaq qadağandır.”.

5. 194.1-1-ci maddə aşağıdakı redaksiyada verilsin:

“194.1-1. Bu Məcəllənin 194.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan qaydaların tələblərini pozan şəxs bu Məcəllədə, Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsində və Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş hallarda məsuliyyət daşıyır.”.

İlham Əliyev

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 29 noyabr 2022-ci il

Mənbə: president.az

İşçi mülkiyyət formasından asılı olmayaraq hər hansı bir müəssisədə işəgötürənlə əmək münasibətinə daxil olarkən müəyyən əmək funksiyalarının icrasını öhdəliyinə götürməklə yanaşı, işəgötürənə və onun əmlak və avadanlıqlarına vurulan ziyana görə maddi məsuliyyət daşıyır. Mövzu ilə bağlı əmək qanunvericiliyi eksperti Nüsrət Xəlilovun şərhini təqdim edir.

Maddi məsuliyyət – işçinin təqsiri və hüquqazidd hərəkətləri nəticəsində işəgötürənə vurulmuş ziyana görə əvəzin qanunvericiliyə uyğun şəkildə ödənilmə vəzifəsidir. Maddi məsuliyyət zamanı vurulmuş zərərə görə işçinin hərəkət və hərəkətsizliyindən qaynaqlanan təqsiri sübut edilməlidir.

Əmək Məcəlləsinin 10-cu maddəsində işçilərin əmək müqaviləsi üzrə əsas vəzifələri göstərilib. Həmin vəzifələrdən biri də işəgötürənə vurduğu maddi ziyana görə məsuliyyət daşımaqdır. Məcəllənin 11-ci maddəsində təsbit edilmiş işəgötürənin əsas hüquqlarına görə də işçilərin ona və ya mülkiyyətçiyə vurduğu maddi ziyanın ödənilməsi üçün qanunvericiliyə müvafiq tədbirlər görmək kimi hüquq müəyyən edilib.

İşçinin təqsirli hərəkətləri (hərəkətsizliyi) nəticəsində mülkiyyətçiyə maddi ziyan vurması əmək vəzifələrinin kobud şəkildə pozulması hesab edilən hallardan biri kimi Əmək Məcəlləsinin 72-ci maddəsində öz əksini tapıb. Maddi məsuliyyətdən danışarkən əsasən bu hərəkət və hərəkətsizliyin işçinin təqsiri və hüquqazidd əməli üzündən baş verməsi halının olmasına diqqət etmək lazımdır. Əgər normal iş prosesində işçinin təqsiri olmadan və hüquqazidd bir əməli olmadan müəssisənin əmlakına zərər dəymişdirsə, bu halda işçinin maddi məsuliyyətindən söhbət gedə bilməz. Deməli, maddi məsuliyyət halının baş verməsi üçün ziyan işçinin təqsirli və hüquqazidd əməli nəticəsində baş verməli və işəgötürənə maddi ziyan dəyməlidir.

Əmək Məcəlləsinin 175-ci maddəsində əməkhaqqından tutulmalara yol verilən hallar müəyyən edilib. Həmin maddəyə görə, əməkhaqqından tutulmalara yalnız işçinin yazılı razılığı, yaxud məhkəmənin qərarı ilə qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş icra sənədləri üzrə yol verilməsi təsbit edilsə də, işəgötürənin sərəncamı ilə işçinin əməkhaqqından tutulmaya yol verilən bir neçə hal müəyyən edilib ki, həmin hallardan biri də Məcəllənin 175-ci maddəsinin “c” bəndində göstərilmiş “işəgötürənə işçinin (tam maddi məsuliyvət daşıdığı hallar istisna olunmaqla) təqsiri üzündən onun orta aylıq əməkhaqqından artıq olmayan miqdarda vurduğu ziyanın məbləği”dir.

Eynı zamanda, işçi əmək funksiyasını tam və ya qismən yerinə yetirmədikdə, yaxud keyfiyyətsiz yerinə yetirdikdə Məcəllənin 10-cu maddəsində nəzərdə tutulan, həmçinin əmək müqaviləsi ilə müəyyən edilmiş vəzifələrini, müəssisədaxili intizam qaydalarını pozduqda işəgötürən ona aşağıdakı intizam tənbehlərindən birini verə bilər:

• töhmət vermək;
• sonuncu xəbərdarlıqla şiddətli töhmət vermək;
• kollektiv müqavilələrdə nəzərdə tutulmuşdursa, aylıq əmək haqqının 1/4-i məbləğindən çox olmamaq şərtilə cərimə etmək;
• əmək müqaviləsini bu Məcəllənin 70-ci maddəsinin “ç” bəndi ilə ləğv etmək.

İşəgötürənə vurduğu maddi ziyana görə məsuliyyət daşımaq Əmək Məcəlləsinin 10-cu maddəsinə göstərilmiş işçinin əsas vəzifələrində biri olduğu üçün ziyan vurulduğu halda da işəgötürən yuxarıda göstərilmiş intizam tənbehlərindən birini də tətbiq edə bilər. Deməli, işçinin təqsirli hərəkətləri nəticəsində işəgötürənə vurulmuş maddi ziyana görə işəgötürən bir neçə qərar qəbul edə bilər:

• işəgötürənə vurulmuş ziyanın əvəzinin tam və ya qismən ödənilməsi;
• işəgötürənin əmlakına ehtiyatlı və qayğı ilə yanaşılması üçün işçiyə tərbiyəvi-intizamlandırıcı təsir göstərilməsi üçün onunla fərdi söhbət edilməsi;
• Əmək Məcəlləsinin 186-cı maddəsində göstərilmiş intizam tənbehlərindən birinin tətbiq edilməsi;
• əmək müaqaviləsinə 70-ci maddənin “ç” bəndi ilə xitam verilməsi;
• hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edərək işçinin inzibati, cinayət və digər məsuliyyətə cəlb edilməsi.

Qeyd edilən hallarda hansı tədbirin tətbiq edilməsi baş vermiş işin hallarına görə qanunvericiliyin tələbləri nəzərə alınmaqla işəgötürən tərəfindən qərarlaşdırılır. Onu da qeyd edək ki, təqsirli hərəkətləri nəticəsində ziyan vurmuş işçinin əmək müqaviləsinə xitam verilməsi və ya onun inzibati və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb edilməsi onu məsuliyyətdən azad etmir. İşçi vurulmuş ziyanın əvəzini qanunda müəyyən edilmiş qaydada ödəməyə borcludur.

İşçinin maddi məsuliyyətinin həddi Əmək Məcəlləsində göstərib və aşağıdakı iki formada təsbit edilib:

1. İşçinin orta aylıq əməkhaqqı məbləğinədək;
2. Tam maddi məsuliyyət (vurulmuş zərərin əvəzinin tam həcmdə ödənilməsi).

Mənbə: vergiler.az

Zay xammalın dəyəri vergi tutulan gəlirlərə aid edilirmi?

Korrupsiyanın əsl mənası təhrif edilib, nəticədə araşdırmalar, siyasət və ictimaiyyət onun nəzarətsiz qalmasına imkan verib. Cefri M. Hodcson belə izah edir.

Bəzi müəlliflər, xüsusən iqtisadçılar, korrupsiyanın dar və qeyri-adekvat tərifini qəbul ediblər ki, bu da onun təsir göstəricilərinin təhrif olunmasına və qərəzli siyasi tövsiyələrə səbəb olub.  Nəticədə korrupsiyanın tərifləri bu fenomeni dövlət sektoru ilə məhdudlaşdırır.

Tanınmış beynəlxalq təşkilatlar korrupsiyanın həm dövlət, həm də özəl sektora aid olan hərtərəfli tərifini qəbul edirlər.

Transparency International, Dünya bankı və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının narkotiklərə nəzarət üzrə və cinayətkarlıqla mübarizə İdarəsi özəl və dövlət sektorunda korrupsiya ilə mübarizə aparır.

İqtisadçılar isə əksinə, çox vaxt korrupsiyanı daha dar mənada, vəzifədən öz şəxsi mənfəətləri üçün sui-istifadə kimi müəyyən edirlər. Elektron axtarış nəticəsində məlum olur ki, “korporativ korrupsiya” termini aparıcı iqtisadiyyat jurnallarında “dövət korrupsiyası” kimi terminlərdən daha az yayılmışdır.

Özəl təşkilatlarda baş verən korrupsiya faktları həqiqətən belə başlıqlarla gündəmə gəlir: Enron, WorldCom və Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi…  Amma son nəticədə dövlət və ya özəl idarə olmasından asılı olmayaraq, bizi korrupsiyanın reallığı maraqlandırmalıdır.

Korrupsiya yoluxucudur və sənaye sərhədlərini tanımır. Korrupsiya ikiüzlülüklə əlaqələndirilir, mənəviyyat və etibar səviyyəsini aşağı salır. Bu, digərlərini də bu işdə iştirak etməyə sövq edir və qaydalara riayət etmək stimullarını azaldır.

Əgər biz özəl sektorda korrupsiyanı nəzərə almayan bir tərifi qəbul etsək, o zaman dövlət sektorunun miqyasının azaldılması cazibədar vasitə kimi görünə bilər.

Həqiqətən, çikaqolu iqtisadçı və Nobel mükafatı laureatı Geri Bekker Business Week nəşrinə belə deyib: “Əgər biz dövləti ləğv etsək, korrupsiyanı da aradan qaldıracağıq”.

Bu qərəzlilik dövlət sektorunda korrupsiyaya qarşı mübarizəyə yönəlmiş özəlləşdirmə proqramlarını gücləndirir. Ancaq özəl təşkilatlarda qaydaların pozulması ilə mübarizə aparmaq üçün az əhəmiyyət kəsb edir.

Dövlətin rolunun azaldılması və mümkün olan ən yüksək özəlləşdirmə, korporativ korrupsiyanın yox olacağına heç bir zəmanət vermir.

Dünyanın ən nəhəng audit şirkətləri

Bəzi hallarda bu siyasi müdaxilələrin özləri də korrupsiyaya bulaşmış olur və xidməti vəzifədən sui-istifadə səviyyəsini daha da yüksəldir.

Korrupsiyanın geniş miqyas aldığı hallarda əxlaqlı davranmaq və korrupsiya sövdələşmələrindən yayınmaq üçün stimullar azalır.

İqtisadçılar çox vaxt korrupsiyanı, faydalılığı maksimum dərəcədə artırmaq istəyən bir agentin (menecerin), prinsipialın (tapşırıq verən şəxs, rəhbər) göstərişlərinə tabe olmadığı üçün rüşvət alması qismində bir problem olaraq görürlər.

Bu yanaşma davranış monitorinqi siyasətinə, rüşvətxorluğun cəzalandırılması və təlimatlara əməl etmək üçün stimul yaratmağa gətirib çıxardı. Amma korrupsiya prinsipial-agentin problemidirmi?

Ayrı-ayrı agentlər korrupsiyaya mənəviyyatsızlıq kimi baxa bilər və onu azaltmağa üstünlük verə bilər.akin, geniş yayılmış korrupsiya halları ilə əxlaqi davranmaq və korrupsiya sövdələşmələrindən yayınmaq üçün çox az stimul vardır.

Bütün sistem hansısa yolla, hansısa üsulla korrupsiyanın aşağı səviyyədə olduğu, mənəviyyat normalarının daha sabit olduğu, korrupsiyanın qarşısının alınması və pislənməsinin normal hal olduğu bir tarazlıq vəziyyətinə gətirilməlidir.

Bu, mövcud mənəviyyatdakı dəyişikliklərin vacibliyini vurğulayır. Utilitarist və həvəsləndirməyə əsaslanan yanaşmaların üstünlük təşkil etməsi, həm korrupsiyaya etik problem kimi yanaşmanı, həm də onunla mübarizə aparmaq üçün mənəvi qüvvələrin gücləndirilməsinin zəruriliyi barədə təsəvvürləri azaldır.

Korrupsiyaya qarşı mübarizədən ötrü siyasətimiz həm mənəvi dəyərlərə, həm də xərclərə və faydalara müraciət etməlidir.

Əsas iqtisadi nəzəriyyə etik mülahizələri fərdlər üçün faydalılığı maksimum dərəcədə artırır. Sosial qaydalara riayət etmək, səhiyyə işçilərinin etik standartlara uyğun işlədikləri kimi, insanlardan da eyni ilə mənəvi öhdəliklərə əməl etmələrini tələb edir.

Bu mənəvi öhdəliklər xərclərin, cəzaların, faydaların və mükafatların hesablanmasından kənara çıxır; insanlar hesablama maşınları deyillər.

Müəyyən dərəcədə, biz hamımız ləyaqətimiz, şəxsiyyətimiz və özümüzə hörmətimizlə maraqlanan mənəvi agentlərik. Korrupsiyaya qarşı mübarizə aparmaq üçün siyasətimiz həm mənəvi dəyərlərə, həm də xərclərə və faydalara müraciət etməlidir.

Təşkilati korrupsiyanın tərifinə görə, onun dövlət sektoru ilə məhdudlaşmasının heç bir ciddi səbəbi yoxdur. Korrupsiyaya qarşı mübarizə siyasəti etik məsələləri əhatə etməli və mənəvi motivasiya məsələlərini vurğulamalıdır.

Mühasibat uçotu və iqtisadiyyat arasında fərq nədir?