Blog Full

İqtisadçı ekspert Anar Bayramovun mövzunu şərhi təqdim edir.

Vergi Məcəlləsinin 16.11.1-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 71-1.5-ci maddəsində göstərilən əməliyyatlar üzrə – elektron qaimə-fakturanın seriya və nömrəsi; təqvim ayı ərzində eyni vergi ödəyicisindən müntəzəm və daimi əsaslarda alınan və elektron qaimə-fakturalar ilə rəsmiləşdirilən mallara (işlərə, xidmətlərə) görə ödəniş aparılarkən belə əməliyyatlar üzrə – tərəflər arasında bağlanmış müqavilə və ya həmin müqaviləyə əlavənin tarixi və nömrəsi ödəniş tapşırığında göstərilməlidir.

Vergi Məcəlləsinin 16.11-ci maddəsində ödəniş tapşırığındakı məlumatlarla bağlı göstərilən tələblər əksər vergi ödəyicilərinə aiddir. Həmin maddəyə əsasən, vergi ödəyiciləri arasında ödəniş əməliyyatı aparılarkən əməliyyatı həyata keçirən banka və ya bank əməliyyatları həyata keçirən digər şəxslərə təqdim edilən ödəniş tapşırığında elektron qaimə-faktura ilə bağlı 16.11.1-ci maddədə qeyd olunan məlumatlar göstərilir.

Göründüyü kimi, vergi ödəyicilərinin vəzifələrinə ödəniş tapşırığında aparılan əməliyyatlar üzrə geniş məlumatların qeyd edilməsi tələbi vardır. Maddənin müvafiq bəndlərini izah etmədən öncə bildirək ki, Vergi Məcəlləsinin 16.11-ci maddəsi ilə müəyyən edilən tələblər həm kağız, həm də elektron formada tərtib edilən ödəniş tapşırıqlarına şamil edilir. Bəzi həmkarlarımız hesab edirlər ki, internet bankinq üzərindən tərtib edilən ödəniş tapşırıqlarına maddənin tələbi şamil edilmir. Fikrimizcə, tələblər bütün növ ödəniş tapşırıqlarını əhatə edir.

Vergi Məcəlləsinin 71-1.5-ci maddəsində göstərilən əməliyyatlar üzrə məlumatların əks etdirilməsi zamanı elektron qaimə-fakturanın seriya və nömrəsinin göstərilməsi tələbi müəyyənləşdirilib.

Misal 1: Vergi ödəyicisi qarşı tərəfə 20.000 manatlıq mal təqdim edib və qarşı tərəf ödənişi həyata keçirəndə mütləq ödəniş tapşırığında 20.000 manatlıq malın elektron qaimə-fakturasının seriyasını və nömrəsini qeyd etməlidir.

Misal 2: Vergi ödəyicisinə konsaltinq şirkəti 2.000 manatlıq mühasibat xidməti göstərib. Vergi ödəyicisi mühasibat xidməti göstərən qarşı tərəfin təqdim etdiyi elektron qaimə-fakturanın seriyasını və nömrəsini qeyd etməlidir.

Misal 3: Vergi ödəyicisinin qarşı tərəfə təqdim etdiyi 4.000 manatlıq malın 800 manatlıq hissəsi geri qaytarılıb. Qarşı tərəf 4.000 manatlıq malın ödənişini etdiyi üçün vergi ödəyicisi 800 manatlıq ödənişi geri qaytardıqda ödəniş tapşırığında mütləq qaytarılma haqqında qaimə-fakturanın seriyası və nömrəsi qeyd edilməlidir.

Burda diqqət çəkən digər məqam Vergi Məcəlləsinin 71-1-ci maddəsinin tələbləri nəzərə alınmaqla vergi ödəyicisinin müəyyən müddətdən sonra elektron qaimə-fakturanı təqdim etməsi hallarıdır.

Misal 4: Vergi ödəyicisi qarşı tərəfdən əvvəlcədən sifariş edilməyən 3.000 manat məbləğində malları “Malların təhvil-qəbul aktı” sənədi ilə 13 yanvar 2022-ci il tarixdə qəbul edib. Malları təqdim edən şəxs elektron qaimə-fakturanı 17 yanvar 2022-ci il tarixdə göndərib. Mümkündür ki, vergi ödəyicisi 15 yanvar 2022-ci il tarixdə 3.000 manatlıq malların dəyərinin ödənilməsi ilə bağlı ödəniş tapşırığı tərtib etsin. Bu halda vergi ödəyicisi ödəniş tapşığına “Malların təhvil-qəbul aktı”nın nömrəsini və tarixini qeyd etməlidir.

Misal 5: Vergi ödəyicisi qarşı tərəfə 22 yanvar 2022-ci ildə təlim xidməti göstərib. Tərəflər arasında işlərin (xidmətlərin) görülməsi ilə bağlı akt olsa da, vergi ödəyicisi “malların, işlərin və xidmətlərin təqdim edilməsi barədə” elektron qaimə-fakturanı 26 yanvar 2022-cü ildə təqdim edib. Vergi ödəyicisi tərəflər arasında 24 yanvar 2022-ci ildə imzalanan akta görə ödəniş həyata keçirdikdə, ödəniş tapşırığında həmin aktın nömrəsini və tarixini qeyd etməlidir.

Vergi tutulan əməliyyatın aparıldığı vaxt necə müəyyən olunur?

İndi isə misalları fərqli şərtlərlə təqdim edək.

Misal 6: Vergi ödəyicisi əvvəlcədən sifariş edilməyən malları “Malların təhvil-qəbul aktı” ilə 10 mart 2022-cü ildə qəbul edib. O, 19 mart 2022-ci il tarixdə ödəniş etmək istəsə də, məlum olur ki, qarşı tərəf 5 gün müddət keçməsinə baxmayaraq elektron qaimə-fakturanı təqdim etməyib. Bu halda vergi ödəyicisi ödəniş tapşırığında elektron qaimə-fakturanı yox, “Malların təhvil-qəbul aktı”ndakı məlumatları qeyd edərsə, o zaman vergi orqanı tərəfindən maliyyə sanksiyasına məruz qala bilər.

Misal 7: Vergi ödəyicisi qarşı tərəfə İT xidməti göstərib, tərəflər arasında xidmətin göstərilməsi ilə bağlı 10 aprel 2022-ci ildə akt imzalanıb. Xidməti alan şəxs 18 aprel 2022-ci ildə ödənişi həyata keçirmək istəyəndə məlum olur ki, xidmət göstərən tərəfindən “Malların, işlərin və xidmətlərin təqdim edilməsi barədə” elektron qaimə-faktura təqdim edilməyib. Ödəniş tapşırığında aktla bağlı məlumatlar qeyd edilərsə, ödənişi həyata keçirən şəxsə maliyyə sanksiyası tətbiq oluna bilər.

O səbəbdən də ödənişi həyata keçirən şəxs Vergi Məcəlləsinin 71-1.1-ci maddəsindəki müddət tələblərini nəzərə almaqla ödəniş tapşırığında qeydlər aparmalıdır. Müddət tələbləri pozulduğu təqdirdə elektron qaimə-faktura təqdim olunarsa, maliyyə sanksiyası ödəniş tapşırığını tərtib edən şəxsə tətbiq olunacaq. Vergi Məcəlləsinin 71-1-ci maddəsinin müddətlə bağlı tələbini pozaraq elektron qaimə-faktura göndərməyən şəxsə ödənişlərin həyata keçirilməsi məqsədəuyğun hesab edilmir.

Vergi Məcəlləsinin 16.11.1-ci maddəsinə əsasən, təqvim ayı ərzində eyni vergi ödəyicisindən müntəzəm və daimi əsaslarda alınan və elektron qaimə-fakturalar ilə rəsmiləşdirilən mallara (işlərə, xidmətlərə) görə ödəniş aparılarkən belə əməliyyatlar üzrə – tərəflər arasında bağlanmış müqavilə və ya həmin müqaviləyə əlavənin tarixi və nömrəsinin ödəniş tapşırığında qeyq edilməlidir. Maddədə ilk diqqət yetiriləsi məqam “müntəzəm və daimi əsaslar” məfhumudur. Təcrübəli həmkarlarımız xatırlayırlar ki, Vergi Məcəlləsinin 1 yanvar 2020-cı il tarixdən qüvvədən düşən 166.3-cü maddəsində xidmətlərin müntəzəm və ya daimi əsasda göstərilməsi qeyd edilmişdi. “Müntəzəm və daimi əsaslar”ın hansı hallara aid edilməsi maraq doğurur. Məcəllədə bu, qeyd olunmasa da, fikrimizcə, aşağıdakı halları həmin anlayışa aid etmək olar:

Misal 8: Vergi ödəyicisi supermarketlə bağladığı 1 illik müqaviləyə əsasən, həmin obyekti süd məhsulları ilə təmin edir. 2022-ci ilin fevral ayı ərzində vergi ödəyicisi 10 ədəd elektron qaimə-faktura üzrə malları vergi ödəyicisinə təqdim edib. Market qarşı tərəfə ödəniş etdikdə 10 ədəd elektron qaimə-fakturanın göstəricilərini deyil, sadəcə tərəflər arasında imzalanan müqavilənin məlumatlarını qeyd edib. Bu, qanunvericiliyə uyğundur. Təbii ki, malları təqdim edən vergi ödəyicisi də göndərdiyi elektron qaimə-fakturada müqavilənin göstəricilərini qeyd etməlidir.

Misal 9: Vergi ödəyicisi biznes mərkəzi ilə bağladığı müqaviləyə əsasən, onun konfrans zalından müntəzəm istifadə edir. Vergi ödəyicisi 2022-ci ilin aprel ayında iki dəfə tədbir keçirdiyi üçün qarşı tərəf ona 4 elektron qaimə-faktura təqdim edir. Bu zaman vergi ödəyicisi ödəniş həyata keçirdikdə elektron qaimə-fakturaları yox, müqavilənin tarixini qeyd edə bilər.

Misal 10: Vergi ödəyicisi bağladığı müqaviləyə əsasən, qarşı tərəfdən müntəzəm mühasibat xidmətləri slır. Mühasibat xidmətləri göstərən şəxs fevral və mart aylarında elektron qaimə-faktura təqdim edib. Vergi ödəyicisi iki ayın haqqını ödəyərsə, müqavilədəki yox, elektron qaimə-fakturadakı məlumatı qeyd etməlidir. Çünki Vergi Məcəlləsinin müvafiq maddəsində “təqvim ayı ərzində eyni vergi ödəyicisindən müntəzəm və daimi əsaslarda alınan və elektron qaimə-faktura ilə rəsmiləşdirilən mallara (işlərə, xidmətlərə) görə aparlması” göstərilib.

Mənbə: vergiler.az

İşğaldan azad edilmiş ərazinin rezidentləri 2023-cü il yanvarın 1-dən etibarən 10 il müddətində mənfəət (gəlir), əmlak, torpaq və sadələşdirilmiş vergidən azad edilib.

Bu barədə İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin (DVX) məlumatında deyilir.

Bildirilir ki, bu azadolma ərazinin rezidentinin həmin ərazidəki fəaliyyəti ilə bağlı əldə olunan satışdankənar gəlirlərinə də şamil ediləcək.

“Həmçinin işğaldan azad edilmiş ərazilərdə ƏDV ödəyicisi olan rezidentlər tərəfindən iqtisadi fəaliyyət sahələri və mal nomenklaturaları üzrə texnika, texnoloji avadanlıqlar və qurğular, habelə xammal və materialların idxalı 2023-cü il yanvarın 1-dən etibarən 10 il müddətində ƏDV-dən azad edilib. Bu məqsədlə ƏDV-dən azad edilən iqtisadi fəaliyyət sahələri və mal nomenklaturalarının siyahısının ayrıca təsdiq edilməsi nəzərdə tutulub.

Bununla yanaşı, işğaldan azad olunmuş ərazinin rezidenti olan hüquqi şəxslərin səhmdarları və payçılarının dividend gəlirləri də 2023-cü il yanvarın 1-dən etibarən 10 il müddətində vergidən azad edilib. Bu ərazilərdə iqtisadi fəaliyyətin canlandırılmasını nəzərdə tutan bir sıra digər vergi təşviqləri də təsdiq edilib. İşğaldan azad olunan ərazilərin geniş turizm potensialına malik olması nəzərə alınaraq, turizm sahəsi üzrə nəzərdə tutulan ümumi güzəştlərlə yanaşı, eyni zamanda mehmanxana xidmətlərinə görə ödənilən ƏDV-nin istehlakçılara geri qaytarılması da həyata keçiriləcək. Belə ki, bu ərazilər daxilində yerləşən mehmanxanalar (hotellər) tərəfindən göstərilən gecələmə və qalma xidmətlərinə (digər əlavə xidmətlər istisna olmaqla) görə nağdsız qaydada ödənilmiş ƏDV-nin 30 faizi, nağd qaydada ödənilmiş ƏDV-nin isə 5 %-i fiziki şəxs olan istehlakçılara geri qaytarılması nəzərdə tutulur. ƏDV-nin geri qaytarılması prosesi bu sahəyə, bizneslə yanaşı, vətəndaş marağının da artırılmasına səbəb olacaq”, – DVX bildirib.

Qeyd olunub ki, vergi azadolmaları bir sıra fəaliyyət növləri və əməliyyatlara şamil edilməyəcək. Belə fəaliyyət və əməliyyatlara maliyyə xidmətlərinin göstərilməsi, avtonəqliyyat vasitələri ilə yükdaşıma xidmətləri və dövlət büdcəsinin vəsaitləri hesabına podratçı (işğaldan azad edilmiş ərazi daxilində istehsal fəaliyyətini həyata keçirən rezident podratçılar istisna olmaqla) tərəfindən malların (işlərin və xidmətlərin) təqdim edilməsi daxildir.

Bütövlükdə, Vergi Məcəlləsində edilmiş dəyişikliklərlə işğaldan azad olunmuş ərazilərdə real sektorun bütün sahələri, yəni ticarət, xidmət, istehsal, tikinti sektoru, hasilat sənayesi və digər subyektlər vergi güzəştləri ilə əhatə edilib.

Xatırladaq ki, “İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsi ilə bağlı bəzi tədbirlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2021-ci il 10 dekabr tarixli sərəncamı ilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə iqtisadi və əmək resurslarının səmərəli idarə olunması, onların emal sənayesinin və xidmət infrastrukturunun yaradılmasına yönəldilməsi məqsədilə vergi, sosial sığorta və digər güzəştlərin tətbiqi, habelə həmin ərazilərdə özəl təşəbbüslərin stimullaşdırılması, investisiya təşviqi mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi, istehsal fəaliyyəti ilə məşğul olan sahibkarlar üçün xammal və materialların idxalı ilə bağlı gömrük və vergi güzəştlərinin müəyyən edilməsi tapşırılıb.

Ölkə Prezidentinin müvafiq sərəncamının icrasının təmin edilməsi məqsədilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə investisiya cəlbediciliyinin artırılması və sahibkarlıq mühitinin yaxşılaşdırılması üçün optimal güzəştlər və stimullaşdırıcı mexanizmlər hazırlanıb və Vergi Məcəlləsinə müvafiq dəyişikliklər edilib.

Vergi güzəştlərinin verilməsində əsas hədəf işğaldan azad olunmuş ərazilərə investisiyaların cəlbi və həmin sahəyə dövlət tərəfindən təşviqlərin verilməsidir. İşğaldan azad edilmiş ərazilər əlverişli coğrafi quruluşa və böyük istehsal potensialına malikdir. Burada həm sənayeləşmə, həm də hasilat sənayesi baxımından kifayət qədər geniş imkanlar mövcuddur. Buna görə də həmin ərazilərdə rezident kimi qeydiyyatdan keçən subyektlər digər genişhəcmli güzəştlərlə əhatə olunacaq.

Mənbə: report.az

Mövzunu “Business Service Centre” şirkətinin maliyyə və mühasibat işləri üzrə layihə rəhbəri Elxan Babayev şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 166.4 cü maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilən və dəyəri ödənilməyən mallar (işlər, xidmətlər) üzrə həmin malların (işlərin, xidmətlərin) alıcısı tərəfindən malları (işləri, xidmətləri) təqdim edən vergi ödəyicisinə borc vəsait verildikdə, ƏDV tutulan əməliyyatın vaxtı iki formada müıyyən olunur.

1-ci hal:

Vergi ödəyicisi tərəfindən mallar (işlər, xidmətlər) təqdim edildikdən sonra dəyəri ödənilməyən malları (işləri, xidmətləri) qəbul edən digər vergi ödəyicisindən borc pul vəsaiti (kredit təşkilatları və bank əməliyyatları aparan şəxslər istisna olmaql) alındığı zaman vergi tutulan əməliyyatın vaxtı borcun alındığı vaxt sayılır.

Misal 1: “AA” MMC 2022-ci ilin may ayında “BB” MMC-yə 15.000 manat (ƏDV-siz) dəyərində mal təqdim edib. Həmin ilin iyun ayında isə “BB” MMC qarşı tərəfə 7.000 manat borc pul verib. Malın dəyəri cari ilin iyul ayında ödənilib. “AA” MMC-də vergi tutulan əməliyyatın vaxtını və məbləğini müəyyən edək:

– 2022 may – ƏDV öhdəliyi yaranmır;

– 2022 iyun – 7.000 manat məbləğ ƏDV-yə cəlb edilir;

– 2022 iyul – 15.000-7.000 = 8.000 manat ƏDV-yə cəlb edilir.

2-ci hal:

Vergi ödəyicisi mal (iş, xidmət) təqdim edilməmişdən qabaq digər vergi ödəyicisindən (kredit təşkilatları və bank əməliyyatları aparan şəxslər istisna olmaqla) əvvəlcədən borc pul alarsa, vergi tutulan əməliyyatın vaxtı mal təqdim edilən vaxt sayılır.

Misal 2: “BB” MMC 2022-ci ilin may ayında “AA” MMC-yə 10.000 manat borc pul verib. “AA” MMC həmin ilin avqust ayında qarşı tərəfə 4.000 manat (ƏDV-siz) dəyərində xidmət göstərib. Xidmətin dəyəri isə cari ilin sentyabr ayında tam ödənilib. “AA” MMC-də vergi tutulan əməliyyatın vaxtını və məbləğini müəyyən edək:

– 2022 may – ƏDV öhdəliyi yaranmır;

– 2022 avqust – 4.000 manat məbləğ ƏDV-yə cəlb edilir;

– 2022 sentyabr – 10.000 – 4.000 = 6.000 manat ƏDV-yə cəlb edilir.

Yadda saxlamaq lazımdır ki, vergi tutulan əməliyyatların vaxt tələbinə dəqiq əməl etmək üçün 1-ci halda olduğu kimi borcun alındığı ayda borcun məbləği qədər, 2-ci halda olduğu kimi xidmət göstərilən ayda borc məbləği qədər ƏDV öhdəliyinin yarandığı nəzərə alınmalıdır.

Mənbə: vergiler.az

Azərbaycanda minimum aylıq əməkhaqqı cari il yanvarın 1-dən 345 manat müəyyən edilib.

Prezident İlham Əliyev bununla bağlı “Əhalinin sosial rifahının yaxşılaşdırılması sahəsində əlavə tədbirlər haqqında” sərəncam imzalayıb.

Sərəncamda bildirilir ki, ölkə əhalisinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi aparılan sosial-iqtisadi siyasətin mühüm prioritetlərindən biridir. Son illərdə bu istiqamətdə ciddi irəliləyişlərə nail olunub, əhalinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, sosial ödənişlərin, əməkhaqlarının artırılması istiqamətində ardıcıl addımlar atılıb.

Sərəncamla Nazirlər Kabinetinə 10 gün müddətində əmək pensiyasının minimum məbləğinin 280 manata çatdırılmasına dair təkliflərini Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə təqdim etmək, sosial müavinətlərin və təqaüdlərin məbləğlərinin artırılması ilə bağlı təkliflərini Azərbaycan Prezidentinə təqdim etmək; Nazirlər Kabinetinin aktları ilə müəyyən olunmuş dövlət büdcəsindən maliyyələşdirilən sahələrdə çalışan işçilərin aylıq tarif (vəzifə) maaşlarının məbləğlərinin bir ay müddətində bu Sərəncamın 1-ci hissəsinə uyğunlaşdırılmasını təmin edib Azərbaycan Prezidentinə məlumat vermək tapşırılıb.

Mənbə: report.az