Blog Full

Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev 27 dekabr 2024-cü il tarixində Milli Məclisin ötən il dekabrın 16-da qəbul etdiyi “Vergi Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında” qanunu təsdiqləyib.

Vergi inzibatçılığının təkmilləşdirilməsi məqsədilə Vergi Məcəlləsində edilmiş mühüm dəyişikliklərdən biri bəzi xidmət sahələri üzrə mikro sahibkarların gəlirlərinə 75% vergi güzəştinin müvafiq tələblərlə şərtləndirilmədən tətbiqi ilə bağlıdır. Vergi Məcəlləsinə 2024-cü ildən qüvvəyə minmiş dəyişikliyə əsasən, müvafiq il üzrə orta aylıq muzdlu işçi sayı 3 nəfərdən az olmayan və məcburi dövlət sosial sığorta haqları üzrə borcu olmayan mikro sahibkar fiziki şəxslərin sahibkarlıq fəaliyyətindən gəlirinin 75 faizi gəlir vergisindən azad edilib. Lakin aparılmış təhlillər nəticəsində bir sıra fiziki şəxslərin əhaliyə deyil, digər vergi ödəyicilərinə xidmət göstərdikləri, buna görə də sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi ola bilmədikləri müəyyənləşdirilib.

Bu səbəbdən bəzi xidmət sahələri üzrə fəaliyyət göstərən və illik dövriyyəsinin həcmi xərclər nəzərə alınmadan 45 min manatadək olan mikro sahibkar fiziki şəxslərə münasibətdə gəlirlərinin 75 faizinin hər hansı şərt tətbiq edilmədən gəlir vergisindən azad olunması ilə bağlı Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklər edilib. Həmin fəaliyyətlərə proqram təminatının işlənməsi, layihə-dizayn və dekorasiya, tərcümə, reklam xidmətləri, araşdırma və tədqiqat sahəsində fəaliyyət, elm, təhsil, mədəniyyət və idman sahəsində göstərilən xidmətlər, hüquq, sərbəst auditor, mühasibat və maliyyə sahələri üzrə məsləhət xidmətləri, jurnalistika, bazar konyukturunun öyrənilməsi, qiymətləndirmə fəaliyyəti, avtonəqliyyat vasitələri ilə yükdaşımaları istisna olmaqla, sifarişlərin çatdırılması və kuryer fəaliyyəti, turizm bələdçisi kimi xidmətlər aiddir.

Qeyd olunan güzəştin tətbiqi nəticəsində real sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan mikro sahibkarların fəaliyyətinin dəstəklənməsi, eləcə də azgəlirli mikro sahibkarların vergi yükünün optimallaşdırılması nəzərdə tutulur.

Mənbə: vergiler.az

Mövzunu vergi eksperti Azər Qənbərov şərh edir.

Məlum olduğu kimi, bir sıra fəaliyyət sahələri üzrə, məsələn, kənd təsərrüfatı məhsulları istehsal edən, eləcə də sənaye, yaxud texnologiyalar parkının rezidenti olan müəssisələrdə, KOB klaster şirkətlərində Vergi Məcəlləsinin 106-cı maddəsinin müvafiq müddəalarına əsasən 13 il (2014-cü ildən), 10 il və 7 il müddətinə (qeydiyyata alındıqları tarixdən) mənfəət vergisindən azadolma tətbiq edilir. Belə ki, az və ya çox mənfəət əldə etməsindən asılı olmayaraq, əldə olunmuş və vergiyə cəlb edilməli olan mənfəətə həmin müddət ərzində mənfəət vergisi hesablanmır.

Eyni zamanda, Vergi Məcəlləsinin 121.3-cü maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisinin mənfəət (gəlir) vergisi üzrə güzəşt hüququ olduğu dövrdə amortizasiya və təmir xərcləri normalarından aşağı norma tətbiq edilməsi nəticəsində yaranan məbləğlər güzəşt hüququ başa çatdıqdan sonrakı illərin gəlirdən çıxılan məbləğlərinə əlavə edilmir. Belə olduğu təqdirdə, amortizasiya hesablamalarının aparılıb-aparılmaması məsələsinin müəssisə üçün hansı hallarda əlverişli olması ilə bağlı sual yaranır.

Vergi Məcəlləsinin 114.4-cü maddəsinə əsasən, hər hansı kateqoriyaya aid olan əsas vəsaitlər üzrə vergi ili üçün müəyyən edilmiş amortizasiya normalarından aşağı norma tətbiq olunduqda, bunun nəticəsində yaranan fərq növbəti vergi illərində amortizasiyanın gəlirdən çıxılan məbləğinə əlavə edilə bilər. Bəs amortizasiya normalarından aşağı norma tətbiq edildikdə və yaxud, ümumiyyətlə, amortizasiya hesablamaları aparılmadıqda və gələcəkdə aşağı norma tətbiq edilməsi nəticəsində yaranmış məbləğlər mənfəət vergisi bəyannaməsində gələcək dövrlər üçün əks etdirilmədikdə müəssisə mənfəət vergisi hesablandığı dövrlərdə həmin əsas vəsaitlərə norma daxilində amortizasiya hesablayaraq gəlirdən çıxılan xərclərə aid edə bilərmi?

Nümunə üçün sənaye və ya texnologiyalar parkının rezidenti olan hər hansı müəssisənin timsalında məsələyə baxaq.

Misal: Sənaye, yaxud texnologiyalar parkının rezidenti olan şəxslərin sənaye, yaxud texnologiyalar parkında qeydiyyata alındığı tarixdən etibarən əldə etdikləri gəlirləri 10 il müddətinə mənfəət vergisindən azad edilib. Müəssisənin qeydiyyata alındığı ilin əvvəlinə 10.000.000 manat dəyərində avadanlığı varsa və həmin illər ərzində amortizasiya ayırmalarını aparmadan normadan aşağı yaranmış məbləğləri hesabatda əks etdirmədiyi təqdirdə, hansı vergi riskləri yarana bilər?

Müəssisə mənfəət vergisindən azad olmadığı halda, yuxarıda qeyd olunan avadanlıqlar üzrə maksimal amortizasiya normasından aşağı normanı aşağıdakı qaydalar üzrə tətbiq edə bilərdi:

1. Avadanlıqların ilkin dəyəri azalan qalıq metodu ilə amortizasiya olunur, qalıq dəyəri 20% azaldılır, amortizasiya xərclərində “0” rəqəm yazılır. İstifadə edilməyən 20% amortizasiya məbləği isə gələcək dövrün xərclərində və ya digər aktivlərdə əks olunur. Bu halda əmlak vergisinin hesablanması üçün qalıq dəyəri azaldılır. Lakin sənaye, yaxud texnologiyalar parkının rezidentləri parklarda istifadə etdikləri əsas vəsaitlərə görə də əmlak vergisindən azad olunduğundan, vergi riski yaranmır. Yalnız 10 il müddət keçdikdən sonra əmlak vergisinin hesablanması zamanı vergi məbləğinin azalmasına təsir edir. Bu halda müəssisənin fəaliyyəti mənfəət vergisindən azad olunan dövrə təsadüf edirsə, amortizasiya məbləği gələcəkdə də istifadə edilməyəcək. Həmin məbləğin aktivlərdə əks olunmasının vergitutma baxımından heç bir əhəmiyyəti qalmır.
2. Avadanlığın ilkin dəyəri amortizasiya olunmur və heç bir “amortizasiya fondu”, yəni gələcək illərdə istifadə ediləcək amortizasiya məbləği yaradılmır. Müəssisə rəhbərinin qərarından asılı olaraq, əsas vəsaitlərə müvafiq normadan aşağı amortizasiya tətbiq edilə, yaxud amortizasiya olunmayaraq növbəti hesabat illərində amortizasiya oluna bilər. Bu halda əsas vəsaitin qalıq dəyəri olduğu kimi qalır və mənfəət vergisindən azad edilən dövr başa çatdıqdan sonra norma daxilində amortizasiya olunur. Əvvəlki illərdə istifadə edilməyən məbləğlər bəyannamədə əks olunmadığına görə, həmin məbləğlərin tanınıb-tanınmaması məsələsinə də ehtiyac qalmır. Əmlak vergisi isə mənfəət vergisindən azadolma dövrü bitdikdən sonra qalıq dəyəri yuxarı olduğundan, daha artıq hesablanacaq.
3. Avadanlığın ilkin dəyəri 5%-lə amortizasiya olunur və yenə də heç bir “amortizasiya fondu”, yəni gələcək illərdə istifadə ediləcək amortizasiya məbləği yaradılmır. Gəlirdən çıxılan xərclərdə də 5%-lə həmin məbləğ əks olunur. Beləliklə, 10 il sonra avadanlığın qalıq dəyəri 5% amortizasiya edilməklə qalan qalıq dəyərindən mənfəət vergisinin məqsədləri üçün yenə də 5%-lə amortizasiya olunaraq gəlirdən çıxılan xərclərə aid ediləcək. Bu halda da 10 il sonra əmlak vergisi nisbətən yuxarı məbləğdə hesablanacaq.

Göründüyü kimi, 2-ci və 3-cü hallarda əvvəlki illərdə istifadə edilməmiş amortizasiya məbləği əks olunmadığından və müəssisə amortizasiyanı gəlirlərinə uyğun olaraq aşağı norma tətbiq etməklə Vergi Məcəlləsinin müddəaları çərçivəsində həyata keçirdiyi üçün növbəti hesabat dövrlərində həmin məbləğləri istifadə etməyərək, yalnız cari hesabat ili üçün məqbul sayıla biləcək amortizasiya ayırmalarını gəlirdən çıxılan xərclərə aid edir.

Mənbə: vergiler.az

2018-ci ildən başlayaraq hər il olduğu kimi bu il də bu ənənəyə sadiq qalaraq yeni il öncəsi növbəti il üçün işçinin əməkhaqqısından hansı tutulmaların olması barədə məlumatları təqdim edirik.

“Vergi Məcəlləsi”, “Sosial sığorta haqqında”, “Tibbi sığorta haqqında” və “İşsizlikdən sığorta haqqında” Qanun layihələrində əməkhaqqına tətbiq ediləcək yeniliklərin olmamasını nəzərə alaraq 2025-ci ildən əməkhaqqıdan tutulmaların aşağıdakı kimi olacağını demək mümkündür:

• gəlir vergisi
• məcburi dövlət sosial sığorta haqqı
• işsizlikdən sığorta haqqı
• icbari tibbi sığorta haqqı

Hesablamalar 2022-ci ildən olduğu kimi aşağıdakı qaydada hesablanacaq:

• Dövlət sektoru və neft-qaz sahəsində əmək müqaviləsi əsasında çalışan şəxslərin əməkhaqlarının 8000 manatdan yuxarı hissənin 0.5%-i, 8000 manatadək isə 2%-i məbləğində;
• Özəl sektorda çalışanlar, mülki-hüquqi müqavilə əsasında çalışanların əməkhaqlarından 8000 manatadək hissənin 2%-i, (2021-ci ildə 1% olmuşdu), 8000 manatdan yuxarı hissənin 0.5%-i məbləğində.

Beləliklə hesablanma formasını təqdim edirik.

1) Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxslər

Hesablamaları təqdim edirik.

1.1) Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxslər

Əməkhaqqısı 400 AZN olanlar üçün nümunə

a) gəlir vergisi – tutulmur (8000 AZN-dək)

b) sosial sığorta haqqı – 400 AZN əməkhaqqının 200 AZN hissəsinə görə 3%-i, yəni 6 AZN, 200 AZN-dən yuxarı hissə üçün isə 200 AZN-in 10%-i, yəni 20 AZN, ümumilikdə 6+20=26 AZN

c) işsizlikdən sığorta haqqı – 400 AZN-in 0.5%-i = 2 AZN

d) icbari tibbi sığorta haqqı – 2% = 8 AZN

400-(0+26+2+8)=400-36=364

Netto məbləğ 364 AZN olacaq.

1.2) əməkhaqqısı 8000 AZN-dən çox olanlar üçün nümunə

8100 AZN əməkhaqqı üzrə

a) gəlir vergisi – 8000 AZN-dən yuxarı məbləğin 14%-i

8100-8000=100 AZN

100 AZN-in 14%-i = 14 AZN

b) sosial sığorta haqqı – 8100 AZN-200 AZN=7900 AZN

200 AZN-ə görə 6 AZN (200 AZN-in 3%-i)

7900 AZN-ə görə 790 AZN (7900 AZN-in 10%-i)

c) işsizlikdən sığorta haqqı – 8100 AZN-in 0.5%-i = 40.5 AZN

d) icbari tibbi sığorta haqqı – 8000 manata görə 2%, yuxarı olan 100 manata görə 0.5%=160+0.5=160.5

8100-(14+790+6+40.5+160.5)=8100-1011=7089 AZN

Netto məbləğ 7089 AZN olacaq.

2) Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olan və dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxslər

2.1) Əməkhaqqısı 400 AZN olanlar üçün nümunə

a) gəlir vergisi – 400 AZN-in 200 AZN-dən artıq hissəsi üzrə 14%

400-200=200

200-ün 14%-i = 28 AZN

b) sosial sığorta haqqı – 400 AZN-in 3%-i = 12 AZN

c) işsizlikdən sığorta haqqı – 400 AZN-in 0.5%-i = 2 AZN

d) icbari tibbi sığorta haqqı – 400 AZN-in 2%-i = 8 AZN

400 AZN-(28+12+2+8)=400-50=350

Netto məbləğ 350 AZN olacaq.

2.2) əməkhaqqısı 2500 AZN-dən çox olanlar üçün nümunə

8100 AZN əməkhaqqı üzrə

a) gəlir vergisi – 8100 AZN-2500 AZN=5600 AZN

2500 AZN-ə görə həmin məbləğin 14%-i = 350 AZN

5600 AZN-in 25%-i = 1400 AZN

b) sosial sığorta haqqı – 8100 AZN-in 3%-i=243 AZN

c) işsizlikdən sığorta haqqı – 8100 AZN-in 0.5%-i = 40.5 AZN

d) icbari tibbi sığorta haqqı – 8000 AZN-in 2%-i və 100 AZN-in 0.5%-i = 160.5 AZN

8100-(350+1400+243+40.5+160.5)=8100-2194=5906 manat

Netto məbləğ 5906 AZN olacaq

Qeyd: Bu normativ sənədlərə heç bir düzəliş olmadıqda hesablama bu qaydada aparılacaqdır.

Müəllif: Praktiki Hüquqşünas | Şəhriyar Həbilov