Oxunma sayı: 144. 507
2 Okt 2020

Mühasibat və vergi uçotunun fərqi (1-ci hissə)

by | posted in: Xəbər | 0

Mühasibat və vergi uçotuMühasibat və vergi uçotu arasında fərq

1-ci hissə

Mühasibat və vergi uçotunun xüsusiyyətləri

Adından da göründüyü kimi mühasibat uçotu ilə vergi uçotu arasındakı əsas fərq onların tənzimləməsi sistemindən ibarətdir. Mühasibat uçotu “Mühasibat uçotu barədə” qanunla və mühasibat uçotu sahəsində dördsəviyyəli sistem olan digər qanunvericilik sənədləri ilə tənzimlənir. Vergi uçotunun əsasında isə müvafiq olaraq vergi qanunvericiliyi və ilk növbədə Vergi kodeksi dayanır.

Mühasibat və vergi qanunvericiliyi, bir qayda olaraq, ayrı-ayrı obyektlərə və ya əməliyyatlara münasibətdə onların uçotunun variativliyini təqdim edir. Bu, təşkilat tərəfindən konkret variantın seçilməsinin zəruriliyini şərtləndirir ki, bu da Uçot siyasətində təsbit olunur. Məsələn, mühasibat uçotu və vergitutma məqsədləri üçün amortizasiya metodunun seçimi.

Bu məqsədlər üçün təşkilatlar tərəfindən mühasibat uçotu məqsədləri üçün Uçot siyasəti və vergitutma məqsədləri üçün Uçot siyasəti hazırlanır və təsdiq edilir.

Nəzərə almaq lazımdır ki, vergi uçotuna əsasən – bu, mənfəət vergisi üzrə vergi bazasının müəyyən edilməsi üçün informasiyanın ümumiləşdirilməsi sistemidir. Lakin, daha geniş mənada, vergi uçotu yalnız mənfəət vergisi deyil, bütün vergilər üzrə vergi tutulan göstəricilərin müəyyənləşdirilməsi sistemidir.

Mühasibat və vergi uçotu arasında fərq

Mühasibat uçotu və vergitutma ilə üst-üstə düşməyən amortizasiya hesablanması üsullarından başqa, mühasibat və vergi uçotunun əsas fərqlərinə bunlar aid edilə bilər:

  • gəlir və xərclərin təsnifatı qaydası;
  • gəlir və xərclərin tanınması metodları;
  • amortizasiya olunan əmlakın uçotu qaydası;
  • MİE (material-istehsal ehtiyatları) dəyərləndirilməsi üsulları;
  • birbaşa və dolayı xərclərin müəyyən edilməsi qaydası;
  • ehtiyatların yaradılması qaydası və s.

Məsələn, mühasibat uçotunda əsas vəsaitlərin amortizasiyası aşağıdakı 4 üsuldan biri ilə hesablana bilər:

  • xətti üsul;
  • qalığın azalması üsulu;
  • faydalı istifadə müddəti illik rəqəmlərin məbləği üzrə dəyərin silinməsi üsulu;
  • dəyərin məhsulun (işlərin) həcminə mütənasib olaraq silinməsi üsulu.

Vergi uçotunda isə yalnız 2 metoddan istifadə olunur:

  • xətti metod;
  • qeyri-xətti metod.

Hazırda mənfəət vergisinin hesablanmasında mühasibat və vergi uçotunun qarşılıqlı əlaqəsi “Mənfəət vergisi üzrə hesablaşmaların uçotu” MUT (mühasibat uçotu üzrə təlimat) 18/02 tətbiq etməklə həyata keçirilir.

Eyni zamanda, iki uçot sisteminin yaxınlaşması yolu ilə mühasibat və vergi uçotunda mövcud fərqlərin azaldılması yaxın illər üçün Vergi xidmətinin əsas vəzifələrindən biri kimi müəyyən edilmişdir.

Məqalənin 2-ci hissəsini buradan oxuya bilərsiniz.

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

2 Okt 2020

Royalti və qeyri-maddi aktivlər

by | posted in: Xəbər | 0

Royalti qeyri-maddi aktivlərBiznes ictimaiyyətini maraqlandıran məsələlərdən biri də qeyri-maddi aktivlər, royalti anlayışlarıdır. Mövzunu sərbəst auditor Altay Cəfərov şərh edir.

Təcrübədə bu suallar tez-tez verilir:

  • Qeyri-maddi aktivlər nədir?
  • Qeyri-madi aktivlər royaltidirmi?
  • Royalti ilə qeyri-maddi aktivlərin uçot məsələləri eynidirmi?

Vergi Məcəlləsinin 13-cü maddəsində həm qeyri-maddi aktivlər, həm də royalti anlyışının açıqlaması verilmişdir.

13.2.9. Qeyri-maddi aktivlər – intellektual, o cümlədən ticarət nişanları, digər sənaye mülkiyyəti obyektləri, habelə müvafiq qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada vergi ödəyicisinin mülkiyyət hüququnun obyekti kimi tanınan digər analoji hüquqlar.

13.2.23. Royalti – ədəbiyyat, incəsənət, yaxud elm əsərləri, proqram təminatı, kinematoqrafik filmlər və digər qeyri-maddi aktivlər üzərində müəllif hüquqlarından istifadə olunması, yaxud istifadə hüquqlarının verilməsinə görə, istənilən patentə, ticarət markasına, dizayn, yaxud modelə, plana, məxfi düstura, yaxud prosesə, sənaye, kommersiya, yaxud elmi təcrübəyə aid olan informasiyaya, sənaye, kommersiya və ya elmi avadanlıqdan istifadə, yaxud istifadə hüquqlarının verilməsinə görə mükafat şəklində alınan ödənişlərdir.

İlk baxışda bu anlayışlarda oxşarlıq olduğu görünsə də, bunları fərqləndimək lazımdır. Qeyri-maddi aktiv aşağıdakı kimi başa düşülməlidir:

Belə aktivlər maddi yox, qeyri-maddi aktivlərdir. Qeyri-maddi akivlər vergi ödəyicisinə məxsus olan hüquqlardır.

Ən əsası vergi ödəyicilərinin bu hüquqları onların mülkiyyətində olmalıdır. Yəni qeyri-maddi aktivin tanınması üçün əsas meyar , həmin hüququn vergi ödəyicisinin mülkiyyətində olmasıdır. Royaltidə isə məsələ başqa formadadır.

Əməliyyatın royalti kimi tanınması üçünsə ən vacib olanı bazanın qeyri-maddi aktiv olmasıdır. Yəni qeyri-maddi aktiv olmalıdır ki, bundan sonra həmin qeyri-maddi aktiv ilə digər bir əməliyyat aparılsın və həmin əməliyyat royalti kimi tanınsın.

Bundan sonra qeyri-maddi aktivin mülkiyyətçisi və ya istifadəçisi ondan istifadə hüququnu digər bir şəxsə verməlidir ki, artıq bu royalti sayılır. Mülkiyyətçi istifadə hüququ ilə yox, alğı-satqı hüququ ilə qeyri-maddi aktivi verərsə, onda bu, royalti yox, adi bir əməliyyat sayılıcaqdır.

Yəni royaltidə əsas məqam qeyri-maddi aktivin istifadə hüquqi ilə verilməsi və alınmasıdır. Bunun qarşılığında alınan mükafat royalti məbləği, gəliri sayılır. Ona görə də qeyri-maddi aktiv ilə royalti münasibətlərində uçota alınma da fərqlidir.

Misal 1: Tutaq ki, “AA” MMC özünün restoranlar şəbəkəsinə ticarət nişanı almışdır. Bunun üçün dizayn şirkətinə dizayn məsələlərinə görə 2.360 manat (2.000 manat + 360 manat ƏDV) = ödəmişdir. Bundan əlavə, ticarət nişanının dövlət qeydiyyatına alınması üçün 500 manat ödəmişdir. Eyni zamanda, digər bir qeyri-rezidentdən də onun restoranlar şəbəkəsinin ticarət nişanından istifadə etmək üçün ona illik 10.000 dollar ödəməklə 10 illik müqavilə bağlamışdır.

Sual: Bu əməliyyatlardan hansı qeyri-maddi aktiv, hansı royalti sayılır?

Birunci əməlliyyat qeyri-maddi aktiv sayılır və “AA” MMC bunu vergi və mühasibat uçotunda 2.500 manat (2.000+ 500) = qeyri-maddi aktiv kimi uçota alacaqdır. Bunun istifadə müddəti məlum olmadığına görə də illik 10 faiz amortizasiya hesablayacaqdır.

İkinci əməliyyat isə royalti sayılır. Ona görə ki, burada “AA” MMC qeyri-rezidentdən ticarət nişanını istifadə hüququ əldə etmişdir. İllik 10.000 dollar məbləği xərc maddəsi kimi uçota alacaqdır.

Misal 2: “AA” MMC bir müddət sonra öz ticarət nişanından 10 illik istifadə hüququnu başqa bir rezidentə – “VV” MMC-yə vermişdir və illik 2.000 manat haqq alacaqdır. Bundan əlavə, qeyri-rezidentə də 30.000 dollar verib, onun ticarət nişanını almışdır.

Sual: Bu əməliyyatlardan hansı qeyri-maddi aktiv, hansı royalti sayılır?

Birinci əməliyyat royalti sayılır. “AA” MMC öz mülkiyyətində olan qeyri-maddi aktivi 10 il müddətinə istifadə hüququ ilə vermişdir. Odur ki, onun əldə etdiyi 2.000 manat royaltidən gəlir sayılır. Eyni zamanda ilkin dəyərlə balansında olan 2.500 manatlıq ticarət nişanına amortizasiya hesablayır və xərc maddəski kimi tanıyır.

İkinci əməliyyat isə royalti yox, qeyri-maddi aktivin alğı-satqısıdır. Yəni “AA” MMC burada alıcı kimi çıxış edir. Odur ki, ticarət nişanına ödədiyi 30.000 dollar qeyri-madi aktiv kimi tanınacaq və illik 10 faiz amortizasiya hesablanacaqdır.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

2 Okt 2020

Müasir dünya auditi və təkamül mərhələləri (2-ci hissə)

by | posted in: Xəbər | 0

dwnya auditi auditMüasir dünya auditi və təkamül mərhələləri

2-ci hissə

Məqalənin 1-ci hissəsini buradan oxuya bilərsiniz.

Uzun bir tarix ərzində bir proses olaraq audit üç inkişaf mərhələsindən keçmişdir:

– təsdiqedici audit (XIX əsrin sonu – XX əsrin 30-cu illəri);

– sistem-yönümlü audit (XX əsrin 40-cı-80-ci illəri);

– riskə əsaslanan audit (XX əsrin 90-cı illəri – XXI əsrin əvvəlləri).

Sistem-yönümlü audit əməliyyatlara nəzarət edən sistemlərin (təşkilatın daxili nəzarət sisteminin qiymətləndirilməsi) müşahidəsindən ibarətdir. Sübut edilmişdir ki, əgər daxili nəzarət sistemi effektiv işləyirsə, onda çox ətraflı yoxlama aparmaq lazım deyil, çünki səhvlərin aşkarlanmasında və normaların pozulmasında daxili nəzarət sisteminə etibar etmək olar. Nəzarət səmərəsiz olduğu yerdə, sistemin necə inkişaf etdirilməsi barədə məsləhət vermək və beləliklə müştəriyə konstruktiv xidmət göstərmək dəb halını alır. Deməli, sistem-yönümlü audit təkcə yoxlama prosesini özündə birləşdirmir, həm də fəal şəkildə məsləhət fəaliyyətini, uçotun qoyulması işini əhatə edir. Bunu çox vaxt məsləhətləşmə auditi adlandırırlar. Bu mərhələdə auditor firmaları sənədli yoxlamadan başqa geniş çeşidli xidmətlər də göstərməyə başladılar.

Audit tarixində bu mərhələnin başlanğıcını milli səviyyədə auditor fəaliyyəti standartlarının işlənib hazırlanması, həmçinin tənzimləyici orqanların və özünü tənzimləyən auditor təşkilatlarının yaradılması ilə əlaqələndirirlər. Belə ki, 1934-cü ildə ABŞ-da auditin normativ tənzimlənməsinə cavabdeh olan qiymətli kağızlar və birja əməliyyatları Komissiyası (SEC) yaradılmışdır. Fransada 1932-ci ildə mühasib-ekspertlər və attestasiya olunmuş mühasiblər Palatası yaradılmışdır.

Əməliyyatların sadə yoxlanması ilə deyil, auditə nəzarət vasitələrinin köməyilə diqqət yetirən sistem-yönümlü audit konsepsiyası ilk dəfə 1941-ci ildə Viktor Brink tərəfindən təqdim edilmişdir.

Fokusun xarici auditdən daxili auditə köçürülməsi nəticəsində 1947-ci ildə daxili auditorlar institutu (IIA) yaradılması ilə yekunlaşdı.

Bu ifadənin apogeyi 1969-cu ildə Kanada, Böyük Britaniya və ABŞ-da vəziyyəti müqayisə edən mühasibat uçotu problemlərinin öyrənilməsi üzrə beynəlxalq qrupun (AISG) hesabatlarının dərc edilməsi ilə başlayan beynəlxalq audit standartlarının işlənib hazırlanması hesab olunur. 1973-cü ildə beynəlxalq mühasibat standartları Komitəsinin (IASC) təsis edilməsi beynəlxalq səviyyədə auditin standartlaşdırılması məsələləri ilə məşğul olacaq belə bir orqanın yaradılmasının zəruriliyi barədə rəy formalaşdırmağa gətirib çıxardı.

1980-ci ildən 1991-ci ilədək auditor fəaliyyəti üzrə Beynəlxalq komitə (IAPC) auditor fəaliyyətinə dair beynəlxalq tövsiyələr (IAG) və onlara əlavələr buraxmışdır. 1991-ci ildə ilk beynəlxalq audit standartı (ISA) buraxıldı və hal-hazırda istehsal olunan bir sıra standartların başlanğıcını qoydu.

Məqalənin 3-cü hissəsini buradan oxuya bilərsiniz.

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

2 Okt 2020

Əvvəlki dövrlər üzrə vergi güzəşti tətbiq oluna bilər?

by | posted in: sual-cavab, Vergi, Xəbər | 0

Əvvəlki dövrlər üzrə vergi güzəşti tətbiq oluna bilər?vergi güzəşti

Sual: Böyük Vətən müharibəsi iştirakçılarının və əlilllərinin övladlarına verilən imtiyaz haqqında qanun 2019-cu ilin yanvar ayından qüvvəyə minib. Sənədlərimi 2020-ci ilin fevral ayında mühasibatlığa təqdim etmişəm. Vergi Məcəlləsinin 85.5-ci 87-ci və Nazirlər kabinetinin 16 iyul 2019-cu il tarixli 313 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş “artıq ödənilmiş vergilərin geri qaytarılması” əsasında mən keçən ilin vergilərini geri almaq üçün hara müraciət etmək olar?

Cavab: Bildiririk ki, Vergi Məcəlləsinin 1 yanvar 2019-cu il tarixdən qüvvəyə minmiş 102.2.5-ci maddəsinə əsasən, həlak olmuş, yaxud sonralar vəfat etmiş döyüşçülərin dul arvadlarının (ərlərinin) və övladlarının hər hansı muzdlu işdən vergi tutulmalı olan aylıq gəliri 400 manat məbləğində azaldılır.

Qeyd olunanlara əsasən, Vergi Məcəlləsinin 102.2.5-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş güzəşt hüququ Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 4 yanvar tarixli 4 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək haqqından tutulan vergi hesablanarkən fiziki şəxslərin vergi güzəştləri hüququnun müəyyənləşdirilməsi üçün sənədlərin Siyahısı”nın 1.5-ci bəndində qeyd olunmuş sənədlərdən birinin əsas iş yerinə (əmək kitabçasının olduğu yerə) təqdim edildiyi andan yaranır.

Buna əsasən, sorğuda qeyd olunan halda güzəşt hüququnu müəyyən edən sənəd tərəfinizdən iş yerinə təqdim edildiyi andan sizə hesablanan əmək haqqına Vergi Məcəlləsinin 102.2.5-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş güzəşt tətbiq edilir.

Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 102.8-ci maddəsinə əsasən, vergi güzəşti hüququ yalnız fiziki şəxsin əmək kitabçasının olduğu əsas iş yerində müəyyənləşdirilmiş sənədlərin təqdim edildiyi andan yaranır və əvvəlki dövrlər üzrə vergi güzəştinin tətbiq olunaraq artıq hesablanmış vergi məbləğlərinin şəxsə qaytarılması və ya gələcək dövrün vergiləri ilə əvəzləşdirilməsi qanunvericilikdə nəzərdə tutulmamışdır.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 102-ci maddəsi və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 4 yanvar 2001-ci il tarixli 4 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək haqqından tutulan vergi hesablanarkən fiziki şəxslərin vergi güzəştləri hüququnun müəyyənləşdirilməsi üçün sənədlərin Siyahısı”.

Mənbə: taxes.gov.az

Bax:

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

 

1 … 1. 001 1. 002 1. 003 1. 004 1. 005 1. 006 1. 007 … 2. 400