Blog Full

İşçilərin istifadə etmədiyi məzuniyyətə görə bir neçə ilin kompensasiyası bir ay içində hesablandıqda ayrıca, yoxsa bütövlükdə hesablanmalıdır? Məsələn, 2022-ci il üzrə 30, 2023-cü il üzrə 30 və 2024-cü il üzrə 30 gün istifadə edilməmiş məzuniyyət var, işçinin əmək müqaviləsinə xitam verildikdə, yaxud da əmək müqaviləsinə xitam verilməməklə, qarşılıqlı razılaşma əsasında həmin illərin istifadə edilməmiş məzuniyyət günlərinə görə kompensasiya verilərkən hər ilə görə hesablama ayrı aparılır, yoxsa bütövlükdə? Bəs əlavə məzuniyyətlərə görə kompensasiya verilməlidirmi?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, işəgötürən tərəfindən işçiyə əvvəlki illərdə istifadə olunmamış əmək məzuniyyətinə görə kompensasiya ödənilərkən tam iş illərinin kompensasiya haqları onun ödənildiyi ayın əməkhaqqına əlavə olunmadan ayrılıqda gəlir vergisinə cəlb edilir və bu zaman gəlir vergisinin məqsədləri üçün hər il üzrə ayrılıqda hesablanmış kompensasiya haqlarından Vergi Məcəlləsinin 102-ci maddəsində nəzərdə tutulan vergi güzəştlərinin məbləğləri ümumi qaydada çıxılır.

Sorğunun ikinci hissəsi ilə bağlı bildirilib ki, əmək müqaviləsinə xitam verilərkən işçiyə bütün iş illərinin istifadə etmədiyi, Əmək Məcəlləsinin 115–117-ci və 118-1-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş əlavə məzuniyyətlərinə görə, istifadə olunmamış əsas əmək məzuniyyəti üçün müəyyən edilmiş qaydada və məbləğdə hesablanan kompensasiyanın verilməsi təmin edilir. Qərar dərc edildiyi gündən — 18 fevral 2026-cı il tarixdən qüvvəyə minib və həmin tarixdən etibarən əmək müqaviləsinə xitam verilən bütün hallara şamil olunur.

Sorğuda qeyd olunan məsələlərin bilavasitə əmək qanunvericiliyinin tətbiqindən irəli gəldiyini nəzərə alaraq, ətraflı məlumat əldə etmək üçün aidiyyəti üzrə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinə müraciət edilməsi daha məqsədəuyğundur.

Mənbə: vergiler.az

“Fiziki şəxslərin adına olan debet kartlara gün ərzində 50 dəfə köçürmə ediləndə şübhəli hal kimi qeydə alınır. Azərbaycanda “card to card” dövriyyəsi inanılmaz dərəcədə yüksəkdir”.

Bu fikri Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) sədri Taleh Kazımov sahibkarların debet kart hesablarının bloklanması ilə bağlı narazılıqlara münasibət bildirərkən səsləndirib. Onun sözlərinə görə, banklar fiziki şəxslərin fərdi məlumatlarına çıxışı məhdudlaşdırır:

“Bir çox dövlət qurumları fiziki şəxslərlə bağlı daha çox məlumat əldə etmək istəyirlər. Ancaq biz bunu məhdudlaşdırırıq. Çünki bu bizim üçün riskdir. Bu, bank sektoruna inamı azalda biləcəyi üçün mən tənzimləyici qurumun rəhbəri kimi onu dəstəkləmirəm. Amma haqlı olaraq soruşa bilərik ki, VÖEN-ə bağlı olmayan debet kart niyə sahibkarlıq fəaliyyəti üçün istifadə olunur? Bəzən gün ərzində bir şəxsin hesabına 10, 50, 100, 200 manat olmaqla müxtəlif kartlardan yüzlərlə köçürmə daxil olur. Bank bunu təhlil edəndə bəzən şübhələnir, kart sahibi ilə əlaqə saxlayır. Daha sonra əməliyyatlar barədə məlumatları, qanuna əsasən, Maliyyə Monitorinqi Xidmətinə göndərir. Xidmət özü də təhlil edib burada vergidən yayınma halının olması qənaətinə gəlirsə, bu barədə İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinə məlumat verir. Bu, normal beynəlxalq praktikadır. Bundan şikayət edən sahibkarlara demək lazımdır ki, onlar sahibkarlıqla bağlı əməliyyatlarını yalnız VÖEN-ə bağlı olan kartlar və hesablar üzərindən həyata keçirsinlər. O zaman heç nədən narahat olmayacaqlar”.

Hazırda mövcud olan qanunvericiliyin fərdi məlumatları qoruduğunu vurğulayan T.Kazımov yalnız banklardakı şübhəli əməliyyatların yoxlanıldığını deyib: “Vergidən yayınmadan başqa, burada dələduzluq, “çirkli pullar”ın yuyulması da ola bilər. Nə olsun fərdi məlumatdır? Bir hesaba mənbəyi müəyyən olmayan məbləğlər gəldiyi müşahidə edilirsə, Maliyyə Monitorinqi Xidməti bunu təhlil edir. Əgər nəticədə onu “çirkli pullar”ın yuyulması kimi qiymətləndirərsə, məlumatları hüquq-mühafizə orqanlarına ötürür. Xüsusilə, mərc oyunlarına inanılmaz dərəcədə böyük məbləğlər sərf olunur. Çox xırda ödənişlərdir, ancaq əməliyyatların sayı minlərlədir. Maliyyə sektoru “çirkli pullar”ın axınında vasitəçi olmamalıdır. Onun üçün bütün dünyada maliyyə monitorinqi xidmətləri yaradılıb. Şübhəli əməliyyat aşkarlandıqda, bank həmin xidmətə məlumat verir. Mən də bu prosesi tamamilə dəstəkləyirəm. Bu, bank sirrinin pozulması kimi qiymətləndirilməməlidir”.

T.Kazımov Dövlət Vergi Xidmətinin birbaşa sahibkarlıq hesablarına çıxışının təmin olunmasına tərəfdar olduğunu deyib: “Qanunvericiliyə əsasən, bu gün banklar VÖEN sahiblərinin məlumatlarını ayda bir dəfə Dövlət Vergi Xidmətinə təqdim edir. Mən həm də bunun tərəfdarıyam ki, müəyyən vaxt çərçivəsində Dövlət Vergi Xidmətinin onlayn qaydada vergi ödəyicilərinin sahibkarlıq hesablarındakı məlumatlara çıxışı olsun. Xidmət yerində öz nəzarətini həyata keçirməklə yanaşı, rəqəmsal kanallarla da bunu icra etməlidir. Mən bunu dəstəkləyirəm”.

Mənbə: vergiler.az

Vergi Məcəlləsinin 24.1.6-1-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 218.4.4-cü maddəsində göstərilən fiziki şəxslər 220.10-cu maddədə nəzərdə tutulan fəaliyyəti həyata keçirməyə başlayanadək, müvafiq icra hakimiyyəti orqanından könüllü olaraq növbəti ay, rüb, yarımil və ya il üçün “Sadələşdirilmiş vergi üzrə sabit məbləğin, məcburi dövlət sosial sığorta və icbari tibbi sığorta haqqının ödənilməsi haqqında qəbz” almalıdır. Həmin fəaliyyət sahələrindən biri də dərzilikdir.

“Business Service Center” MMC şirkətinin Maliyyə-mühasibatlıq işləri üzrə aparıcı mütəxəssisi Jalə Abbasova dərzilərin vergi və sosial ödənişlərlə bağlı öhdəliklərini açıqlayıb. 

“Sadələşdirilmiş vergi üzrə sabit məbləğin, məcburi dövlət sosial sığorta və icbari tibbi sığorta haqqının ödənilməsi haqqında qəbz” vergi ödəyicisi yazılı müraciət etdikdə 2 iş günündən gec olmayaraq, elektron qaydada müraciət etdikdə isə real vaxt rejimində verilir.

Qanunvericiliyin tələbinə görə, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) müəyyən etdiyi formada vergi orqanı ilə vergi ödəyicisi arasında razılaşma müqaviləsi bağlanıldıqda bu Məcəllənin 218.4.4-cü maddəsində göstərilən fiziki şəxslər hesablanmış vergini, məcburi dövlət sosial sığorta və icbari tibbi sığorta haqqlarını tam məbləğdə ödədikdən sonra “Sadələşdirilmiş vergi üzrə sabit məbləğin, məcburi dövlət sosial sığorta və icbari tibbi sığorta haqqının ödənilməsi haqqında qəbz” vergi orqanına müraciət etmədən 1 iş günündən gec olmayaraq elektron qaydada verilir.
Fərdi qaydada (muzdlu işçi cəlb etmədən) dərzi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslər Vergi Məcəlləsinin 220.10-cu maddəsinə əsasən, sadələşdirilmiş vergi ödəyiciləridir. Bu maddədə nəzərdə tutulan fəaliyyət növləri ilə fərdi qaydada (muzdlu işçi cəlb etmədən) məşğul olan fiziki şəxslər üçün sadələşdirilmiş vergi aylıq sabit məbləğlə müəyyən edilir. Fərdi qaydada dərzi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslər üçün sadələşdirilmiş vergi aylıq sabit 10 manat müəyyən olunub.

Vergi Məcəlləsinin 220.10-cu maddəsində nəzərdə tutulan fəaliyyət növləri ilə məşğul olan fiziki şəxslər üçün aylıq verginin məbləği aşağıdakı əmsallar tətbiq edilməklə müəyyən edilir:

– Bakı şəhərində (kənd və qəsəbələr daxil olmaqla) – 2,0;

– Gəncə, Sumqayıt və Xırdalan şəhərlərində – 1,5;

– Abşeron rayonunun qəsəbə və kəndləri (Xırdalan şəhəri istisna olmaqla), Şirvan, Mingəçevir, Naxçıvan, Lənkəran, Yevlax, Şəki və Naftalan şəhərlərində – 1,0;

– digər rayon (şəhər) və qəsəbələrdə (kəndlərdə) – 0,5;

Misal: Tutaq ki, fiziki şəxs Bakı şəhərində fərdi qaydada dərzi fəaliyyəti ilə məşğuldur. Onun vergi öhdəliyi aşağıdakı kimi hesablanır:

10 x 2 (əmsal) = 20 manat.

Gədəbəy rayonunda bu məbləğ 5 manat təşkil edir:
10 x 0.5 (əmsal) = 5 manat.

“Sosial sığorta haqqında” qanunun 14.5.1-1.2 maddəsinə əsasən, dərzi fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslər minimum aylıq əməkhaqqının 5 faizi miqdarında məcburi dövlət sosial sığorta haqqı ödəməlidir.

Qanunun 14.5.1-2 maddəsinə əsasən, aylıq sosial sığorta haqqının məbləği aşağıdakı əmsallar tətbiq edilməklə müəyyən olunur:

– Bakı şəhərində (kənd və qəsəbələr daxil olmaqla) – 2,0;

– Abşeron rayonunda, Sumqayıt və Gəncə şəhərlərində – 1,5;

– Digər şəhər və rayonlarda – 1,0.

İcbari tibbi sığorta məbləği isə minimum əməkhaqqının 4%- i məbləğində hesablanır.

2026-cı ildə minimum əməkhaqqı 400 manat olduğunu nəzərə alsaq, Bakı şəhərində fərdi qaydada fəaliyyət göstərən dərzi üçün həmin məbləğlər aşağıdakı kimi hesablanır:

Məcburi dövlət sosial sığorta haqqı: (400 x 5%) x 2 (əmsal) = 40 manat;

İcbari tibbi sığorta haqqı: 400 x 4% = 16 manat.

Qeyd edək ki, sadələşdirilmiş vergi ödəyiciləri üçün hesabat dövrü rübdür.

Əgər sabit vergi ödəyicisi kimi fəaliyyət göstərən dərzi muzdlu işçi kimi əmək müqaviləsi bağlayarsa, mükəlləfiyyəti sadələşdirilmiş vergi üzrə sabit vergi ödəyicisi kimi deyil, dövriyyədən və ya könüllü olaraq sadələşdirilmiş vergi və ya gəlir vergisi ödəyicisi kimi davam edəcək.

Mənbə: vergiler.az