Blog Full

2026-cı ildən qüvvəyə minən Vergi Məcəlləsinə edilmiş əlavə və dəyisikliklərdən biri də üfüqi monitorinqin tətbiqi ilə bağlıdır. Yeniliyə əsasən, üfüqi monitorinqə qəbul edilən vergi ödəyiciləri əsas vəsaitləri üzrə amortizasiya ayırmasını düz xətt metodu ilə həyata keçirə biləcəklər. Bəs düz xətt metodu ilə amortizasiya hesablayan vergi ödəyicisi əsas vəsaitlərinə əsaslı təmir xərci və cari təmir xərci çəkərsə, hesablamalar necə olacaq?

Yeniliyi Bakı Karyera Mərkəzinin direktoru, vergi eksperti Təhməz Qaçayev şərh edib.

Düz xətt metodu ilə amortizasiya ayırması hesablanarkən əsas vəsaitin ilkin dəyəri onların müəyyən edilmiş istifadə müddətlərinə bölünməklə hesablanır. Vergi Məcəlləsinin 114.3-1-ci maddəsinə əsasən, amortizasiya olunan aktivlər üzrə düz xətt metodu ilə illik amortizasiya normaları aşağıdakı kimi müəyyən edilir:

– torpaqların yaxşılaşdırılması üzrə kapitallaşdırılmış xərclər, binalar, tikililər və qurğular – 44 il;
– maşın və avadanlıqlar – 14 il;
– yüksək texnologiyalar məhsulu olan hesablama texnikası – 11 il;
– hava, dəmiryol və su nəqliyyatı vasitələri – 29 il;
– istehsalat, idman maşınları, idman motosikletləri, idman velosipedləri və bu kimi başqa idman nəqliyyat vasitələri – 9 il;
– xidməti nəqliyyat vasitələri – 19 il;
– avtonəqliyyat vasitələri – 14 il;
– iş heyvanları – 14 il;
– geoloji-kəşfiyyat işlərinə və təbii ehtiyatların hasilatına hazırlıq işlərinə çəkilən xərclər – 11 il;
– qeyri-maddi aktivlər – istifadə müddəti məlum olmayanlar üçün 10 il, istifadə müddəti məlum olanlar üçün isə istifadə illərinə uyğun olaraq;
– digər əsas vəsaitlər – 14 il.

Misal 1

Düz xətt metodu ilə amortizasiya hesablayan vergi ödəyicisi ilkin dəyəri 70.000 manat olan avadanlıq alıb. Avadanlıqlar üzrə istifadə müddəti 14 il müəyyən edilib. Birinci il üçün amortizasiya ayırması 5.000 manat hesablanacaq:

70.000 : 14 = 5.000 manat.

Düz xətt metodu ilə amortizasiya hesablayan vergi ödəyiciləri əsas vəsaitlərinə əsaslı və ya cari təmir xərcləri çəkərkən çox diqqətli olmalıdırlar.

Vergi Məcəlləsinin 114.11.3-ci maddəsinə əsasən, düz xətt metodu ilə illik amortizasiya məbləğləri həmin əsas vəsaitlərin ilkin dəyəri onların bu Məcəllənin 114.3-1-ci maddəsi ilə müəyyən olunmuş istifadə müddətlərinə bölünməsi yolu ilə hesablanır. Bu metodun tətbiqi zamanı əsas vəsaitlər üzrə bu Məcəllənin 115.9-cu maddəsi ilə müəyyən edilmiş əsaslı təmir xərcləri və cari təmir xərclərinin məhdudlaşdırmadan artıq olan hissəsi onların ilkin dəyərinə əlavə edilir və bu qaydada formalaşan ilkin dəyər əsas vəsaitin bu Məcəllənin 114.3-1-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş istifadə müddətinə bölünməklə əldə olunan məbləğ əsas vəsaitin təmir olunduğu ildən etibarən hər il üzrə bərabər hissələrlə gəlirdən çıxılır.

Yəni, bu maddəyə əsasən, əsaslı təmir xərcləri və ya cari təmir xərclərinin məhdudlaşdırılmadan artıq olan hissəsi əsas vəsaitin ilin sonuna qalıq dəyərinə yox, ilkin dəyərinə əlavə edilməlidir.

Misal 2

İlkin dəyəri 70.000 manat olan avadanlıq əvvəlki ildə bir il üzrə amortizasiya edilib. Yəni:

70.000 : 14 = 5.000 manat.

Cari il üçün həmin avadanlığın qalıq dəyəri 65.000 manat (70.000 – 5.000), istifadə müddəti isə 13 il qalacaq. Vergi ödəyicisi cari ildə həmin avadanlığa 9.000 manat əsaslı təmir xərci çəkib. Cari ildə çəkilmiş 9.000 manat əsaslı təmir xərci birbaşa gəlirdən çıxılmır və əsas vəsaitin ilkin dəyərinin üzərinə gəlinir:

70.000 + 9.000 = 79.000 manat.

Daha sonra formalaşan dəyər aktivin müəyyən edilmiş son istifadə müddətinə bölünməlidir. Yəni:

79.000 : 14 = 5.642,8 manat.

Alınan məbləğ avadanlığın təmir olunduğu ildən etibarən qalan son istifadə müddətinə bölünməklə bərabər məbləğlərdə gəlirdən çıxılır:

5.642,8 : 13 = 434,06 manat.

Eyni zamanda, cari il üçün əsas vəsaitin amortizasiya xərci belə hesablanmalıdır:

65.000 : 13 = 5.000 manat.

Gəlirdən çıxılan cəmi amortizasiya xərci isə 5.434,06 manat olacaq:

5.000 + 434,06 = 5.434,06 manat.

Növbəti illərdə də bu tendensiya davam edir və düz xətt metodu pozulmur.

Əgər əsaslı təmir xərcini cari il üçün qalıq dəyərin üzərinə gəlib amortizasiya hesablasaq, bu halda düz xətt metodunu pozmaqla Vergi Məcəlləsinin müvafiq maddəsinə zidd hesablama aparmış olardıq.

Mənbə: vergiler.az

Biznes konsaltinq nədir? Konsaltinq xidmətləri Azərbaycanda hansı sahələri əhatə edir? Ekspert-məsləhətçilər kiçik və orta biznesə necə kömək edə bilər? Məqalədən bu və digər suallara cavab tapa bilərsiniz.

Konsaltinq xidmətləri Azərbaycanda necə inkişaf edib? 

Biznes konsaltinq şirkətlərə əməliyyatlarını təkmilləşdirməyə, prosesləri optimallaşdırmağa, gəlirliliyi artırmağa və resurslardan səmərəli istifadə etməyə kömək edən peşəkar məsləhətçilərin xidmətidir. Məsləhətçi – ekspertlər planlaşdırma, maliyyə menecmenti, marketinq, əməliyyatlar və texnologiya kimi müxtəlif sahələrdə işləyə bilərlər.

Konsaltinq xidmətləri Azərbaycanda 1990-cı illərin əvvəlindən, yeni bazar münasibətlərinin yaranması ilə formalaşmağa başladı. Həmin dövrdə daha çox hüquq və vergi sahəsində məsləhət xidmətlərinə ehtiyac vardı. Vergi və mühasibat uçotunun birinin digərindən asılılığı, vergi xidmətlərinə olan təlabat mühasibat konsaltinqinin inkişafına təkan verdi.

Azərbaycanda konsaltinqin inkişafını şərti olaraq aşağıdakı mərhələlərə bölmək olar:

1. Sosialist iqtisadiyyatının dağılması dövrü – sovet dövründə bazar iqtisadiyyatı yox idi, peşəkar konsaltinq xidməti sistemi mövcud deyildi, iş prosesində məsləhətlər dövlət nazirlikləri və ya təcrübə mübadiləsi formasında təqdim olunurdu.
2. Müstəqilliyin ilk illəri – 1991-ci ildə müstəqillikdən sonra iqtisadiyyatı bazar münasibətlərinə keçməyə başladı. XX əsrin sonlarında maliyyə, audit və hüquq sektorunda məsləhət xidmətlərinə Azərbaycanda ehtiyacı artdı. Bu da peşəkar şirkətlərin formalaşmasına təkan verdi.
3. 2000-ci illərdə az sayda yerli konsaltinq şirkətləri fəaliyyətini genişləndirməyə başladı və beynəlxalq təcrübə ilə daha sıx əlaqələr quruldu.
4. 2010-cu illərdən bu günə – konsaltinq xidmətləri Azərbaycanda sürətlə inkişaf etməyə başladı, beynəlxalq məsləhətçi şirkətlər bazarda iştirak etməyə başladı və yerli bazar daha da formalaşdı.

Hazırda Azərbaycanda konsaltinq həm yerli, həm də beynəlxalq şirkətlər tərəfindən geniş çeşiddə peşəkar məsləhət xidmətləri ilə təmsil olunur.

Konsaltinqin inkişafının əsas səbəbləri hansılardır?

• Xarici mühitin dinamik inkişafı: şirkətin xarici mühitində baş verən sürətli dəyişikliklər biznes sahiblərindən daimi uyğunlaşma tələb edir. Sürətli dəyişikliklərə daxili şöbələrdən fərqli olaraq kənar ekspertlər daha çevik reaksiya verə bilər
• İqtisadi məqsədəuyğunluq: tam ştatlı, yüksək ixtisaslı mütəxəssisin işə götürülməsi baha başa gəlir; konsaltinq ekspertlərə ehtiyac olduqda müraicət imkanını yaradır ki, bu da daha ucuzdur.
• İxtisaslaşma və şəbəkə iqtisadiyyatı: iqtisadiyyatda qarşılıqlı əlaqənin artması, informasiya və intellektual əlaqələrin vacib olduğu şəbəkə strukturlarına keçid konsaltinqi zəruri edir.
• “Yumşaq bacarıqların” əhəmiyyətinin artması: biznesdə üğur getdikcə daha çox “yumşaq” intellektual xidmətlərdən və konsaltinqlə birbaşa əlaqəli olan insan kapitalından asılıdır.

Konsaltinqin hansı növləri vardır?

Strateji konsaltinq

Bu xidmətə uzunmüddətli biznes strategiyalarının hazırlanması, bazarın təhlili, yeni bazarlara daxil olmaqda köməklik və bazar payının artırılması üzrə məsləhətlər daxildir. Strateji məsləhətçilər aydın, uzunmüddətli  biznes məqsədlər hazırlamağa və onlara nail olmaq üçün plan qurmağa kömək edir.

Maliyyə konsaltinqi xidməti

Büdcənin tərtibi, maliyyə fəaliyyətinin təhlili, vergi planlaşdırması və risklərin idarə edilməsi daxil olmaqla maliyyə idarəçiliyinin bütün aspektlərini əhatə edir. Maliyyə idarəçiliyi üzrə konsaltinq xidmətləri Azərbaycanda mahsibat uçotunun autsorsinqi üzrə ixtisaslaşmış məsləhətçi-ekspertlərin formalaşmasına təkan verib.

Əməliyyat konsaltinqi

Bu məsləhət xidmətləri biznes proseslərinin optimallaşdırılmasına yönəlib. Buraya məhsuldarlığın artırılması, proseslərin avtomatlaşdırılması və ya keyfiyyətə nəzarət sistemlərinin tətbiqi ilə bağlı tövsiyyələr daxildir.

Marketinq konsaltinqi

Bu sektorda təqdim edilən məsləhət xidmətləri marketinq strategiyalarının hazırlanması, reklam kampaniyaları, istehlak bazarının təhlili və brendinqi əhatə edir.

İT konsaltinq

İT konsaltinq biznes problemlərini həll etmək, prosesləri optimallaşdırmaq və şirkətin səmərəliliyini artırmaq üçün informasiya texnologiyalarının təhlilini, dizaynını və tətbiqini təmin edən ekspert xidmətidir. Məsləhətçi – ekspertlər mövcud durumun auditini aparır, İT strategiyaları hazırlayır, proqram təminatı seçir, sistem tətbiqi (ERP, CRM) ilə bağlı məhsuldarlığın və biznesin rəqəmsallaşmasının təmin edilməsinə kömək edir.

HR konsaltinqi

Insan resursalarının idarə olunması üzrə məsləhət xidmətləri motivasiya proqramlarının yaradılmasına, həmçinin effektiv korporativ mədəniyyətlərin qurulmasına və HR proseslərinin təkmilləşdirilməsinə kömək edir. Kadr uçotu üzrə təqdim edilən konsaltinq xidmətləri Azərbaycanda həm də işçilərin əmək haqqısının hesablanması işlərini əhatə edir.

Hüquqi və korporativ konsaltinq

Konsaltinqin bu növü daha çox şirkətlərin və filialların qeydiyyatı, birləəmə və satınalma (M&A) əməliyyatlarının müşayiəti, lisenziya və icazələrin alınması, əmək, korporativ və vergi hüququ üzrə məsləhət xidmətləri təklif edir.

Biznesiniz üçün hansı növ məsləhət xidməti lazımdır?

Konsaltinqin faydalarından uğurla istifadə etmək üçün düzgün xidmət növünü seçmək lazımdır. Əgər maliyyə göstəricilərini yaxşılaşdırmaq üçün köməyə ehtiyac varsa, ən yaxşı seçiim maliyyə məsləhətçilərinə müraciət etməkdir. Əgər məqsəd satışı yaxşılaşdırmaqdırsa, o zaman marketinq konsaltinqi ən uyğun seçim olacaq.

Məsləhət xidmətinin seçimi üçün əsas meyarlar hansılardır?

1. Müştərilərin rəyləri və tövsiyyələri ilə tanış olun, şirəkətin peşəkarlığını və effektivliyini qiymətləndirmək üçün onunla işləmiş şirkətlərin fikirləri önəmlidir.
2. Məsləhətçi şirkətin konsaltinq xidmətlərinin Azərbaycanda hansa sektora yönəldiyini araşdırın, şirkətin fəaliyyət göstərdiyiniz sektorda iş təcrübəsinə diqqət edin. Sizin sektorun xüsusiyyətləri ilə tanış olan məsləhətçi-ekspertlər daha uyğun həllər təklif edə bilər.
3. Konsaltinq şirkətinin təklif etdiyiniz büdcə daxilində işləmək bacarığı, istəhyimi varmı? Gözlənilməz xərclərdən qaçmaq üçün maliyyə şərtlərini əvvəlcədən müzakirə edin.
4. Gözlənilən nəticələr və iş prinsiplərini müzakirə edin. Konsaltinqin yanaşmasının gözləntilərinizə və korporativ mədəniyyətinizə uyğun olduğundan əmin olun.

Ekspertlərlə əlaqə saxlamazdan əvvəl ehtiyaclarınızı dəqiq müəyyən edin, sizə lazım olanı seçin (məsələn, marketinq, vergi, kadr yaxud mühasibat konsultasiyası). Ehtiyaclarınızı aydın şəkildə başa düşmək sizə müvafiq təcrübəyə malik mütəxəssis seçməyə imkan verəcək.

Vergi ödəyicisi ikili fəaliyyətlə məşğuldur, həm bir şirkətin işçilərini öz avtobusu ilə daşıma həyata keçirir (fərqlənmə nişanı alır), həm də digər şəxslərə xidmət göstərir. Göstərdiyi xidmətə görə mənfəət vergisi bəyannaməsi təqdim edib. Belə olan halda, “Fərqlənmə nişanı” alındığı dövriyyə yenidən mənfəət dövründə qeyd olunmalıdır, yoxsa uçot ayrıca aparıldıqda sərnişindaşımaya görə “Fərqlənmə nişanı” nəzərə alınaraq, həmin qaimə təkrar mənfəət dövriyyəsinə aid edilmir?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 218.4.1-ci maddəsinə əsasən, mülkiyyətində və ya istifadəsində olan nəqliyyat vasitələri ilə (beynəlxalq yük və sərnişin daşımaları istisna olmaqla) Azərbaycan Respublikasının ərazisində sərnişin daşımalarını, o cümlədən taksi xidmətlərini həyata keçirən şəxslər sadələşdirilmiş verginin ödəyiciləridir. Bu fəaliyyətlə bağlı vergi öhdəlikləri Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş qaydada “Fərqlənmə nişanı” almaqla yerinə yetirilir. “Fərqlənmə nişanı” hər bir avtomobil nəqliyyatı vasitəsi üçün təqvim ayının sonunadək, öz istəklərinə uyğun olaraq, növbəti ay, rüb, yarımil və ya il üçün Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin AYNA informasiya sistemi vasitəsilə elektron qaydada alınmalıdır.

Vergi Məcəlləsinin 221.6-ci maddəsinə əsasən, 218.4-cü maddədə göstərilən şəxslər digər fəaliyyət növü üzrə əldə etdikləri gəlirlərin və xərclərin uçotunu hər bir fəaliyyət növü üzrə ayrılıqda aparırlar. Həmin şəxslərin bu fəaliyyət növləri üzrə mənfəəti (zərəri) digər fəaliyyət növündən əldə olunmuş mənfəətə (zərərə) aid edilmir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 218.4-cü və 221.6-cı maddələri

Mənbə: vergiler.az

Vergi Məcəlləsində 2026-cı ilin yanvar ayından sonrakı dövr üçün edilmiş dəyişikliklərdən biri də fiziki şəxslərin kirayə fəaliyyəti üzrə vergitutma ilə bağlıdır. Bəs bu dəyişiklikdən sonra hüquqi şəxslərin öz işçilərinin mənzillərinin kirayəsi ilə bağlı xərclərinin kompensasiya edilməsi zamanı ödəmə mənbəyində vergi 10% tətbiq ediləcəkmi? Hüquqi şəxslər tərəfindən işçilərinə mənzil kirayə edilməsi ilə bağlı kirayəverənə ödənilən məbləğdən 10% tutulmalıdır, yoxsa 14%?

Sərbəst auditor Altay Cəfərov bu və digər suallara aydınlıq gətirir.

Öncə Vergi Məcəlləsində bu məsələ ilə bağlı dəyişikliyə nəzərə yetirək.

Məcəllənin 124.1-ci maddəsinə əsasən, daşınan və daşınmaz əmlak üçün icarə haqqından, həmçinin rezidentin və ya qeyri-rezidentin Azərbaycan Respublikasındakı daimi nümayəndəliyinin ödədiyi və ya onun adından ödənilən royaltidən gəlir bu Məcəllənin 13.2.16-cı maddəsinə uyğun Azərbaycan mənbəyindən əldə edilmişdirsə, ödəmə mənbəyində 14 faiz dərəcə ilə vergi tutulur. Fiziki şəxslərə məxsus yaşayış sahələrinin (mehmanxanalar və mehmanxana tipli obyektlərdə yerləşən yerləşmə vasitələri istisna olmaqla) fiziki şəxslərə kirayəyə verilməsindən əldə olunan gəlirlərdən ödəmə mənbəyində 10 faiz dərəcə ilə vergi tutulur. İcarə (kirayə) haqqı vergi ödəyicisi kimi uçotda olmayan fiziki şəxs tərəfindən ödənildikdə icarəyə (kirayəyə) verən özü və ya onun təyin etdiyi vergi agenti bu maddəyə uyğun olaraq 14 faiz (icarəyə münasibətdə) və ya 10 faiz (kirayəyə münasibətdə) dərəcə ilə vergini ödəyir və bu Məcəllənin 33-cü və 149-cu maddələrinə uyğun qaydada vergi uçotuna alınıb bəyannamə verir.

Vergi Məcəlləsinin 124-cü maddəsindən göründüyü kimi, kirayədən ödəmə mənbəyində vergi 10%, icarədən 14% tutulur. Bu yanaşmaya aydınlıq gətirmək üçün əvvəlcə kirayə və icarə məsələlərinə nəzər yetirməliyik.

Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin 675-ci maddəsində göstərilib ki, əmlak kirayəsi müqaviləsinə görə kirayəyə verən əşyanı kirayəçinin istifadəsinə verməyi, kirayəçi isə bunun üçün kirayəyə verənə kirayə haqqı ödəməyi öhdəsinə götürür. Mülki Məcəllənin 700.1-ci maddəsində isə qeyd olunub ki, icarə müqaviləsi əmlak kirayəsi müqaviləsidir. Bu müqaviləyə görə, kirayəyə verən (icarəyə verən) kirayəçiyə (icarəçiyə) icarəyə götürdüyü obyektdən və ya hüquqdan istifadə ilə yanaşı, bəhərdən istifadə etmək və gəlir götürmək hüququ da verir. İcarəçi icarəyə verənə müəyyənləşdirilmiş icarə haqqı ödəməyə borcludur.

Mülki Məcəllənin tələblərinə əsasən, icarə müqaviləsi, icarə fəaliyyəti – elə kirayə müqaviləsi, kirayə fəaliyyəti deməkdir. Sadəcə, icarədə icarəyəgötürən kirayəyə və ya icarəyə götürdüyü obyektdən istifadə etməklə gəlir, fayda, bəhər qazana bilir. Ancaq kirayədə kirayəgötürən obyektdən hər hansı bir gəlir, fayda əldə etmir.

Mülki Məcəllənin yuxarıdakı maddələrindən aydın olur ki, kirayə münasibətlərində fiziki və hüquqi şəxslər ola bilər. Həm daşınmaz, həm də daşınar əmlaklar kirayə münasibətlərinin obyekti ola bilər.

İndi isə Vergi Məcəlləsinin 124-cü maddəsinə edilmiş əlavəyə bir daha nəzər yetirək. Dəyişikliyə əsasən, kirayə obyekti yaşayış sahəsi olmalıdır, qeyri-yaşayış sahəsi buraya aid deyil. Qeyri-yaşayış sahəsi hətta kirayə kimi verilsə də oradan əldə edilmiş gəlirdən 10% yox, 14% vergi tutulacaq. Yaşayış sahəsindən kirayə kimi fiziki şəxs faydalanmalıdır, yəni yaşayış sahəsindən kirayəçi kimi fiziki şəxslər istifadə etməlidir. Bu fəaliyyətə görə də kirayəverənə ödənilən məbləğdən 10% vergi tutulmalıdır. Kirayəverənə gəlirlərin hansı mənbədən ödənilməsi vacib deyil. Əsas odur ki, ona bu fəaliyyətdən gəlir ödənilsin.

İndi isə Vergi Məcəlləsinin başqa bir maddəsinə də nəzər yetirməliyik. 119.2-ci maddədə göstərilib ki, nümayəndəlik xərclərinin, işçilərlə bağlı mənzil və yemək xərclərinin, eləcə də əmək şəraiti zərərli, ağır olan və yeraltı işlərdə çalışan işçilərə verilən müalicə-profilaktik yeməklərin, süd və ona bərabər tutulan digər məhsullar və vasitələrlə bağlı xərclərin gəlirdən çıxılması normaları və qaydası müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən olunur.

Həmin Məcəllənin 119-cu maddəsinə əsasən, işəgötürən tərəfindən işçilərin mənzil xərclərinin normalar daxilində qaydalara uyğun ödənilməsi gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilib. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 22.11.2024-cü il tarixli 492 nömrəli Qərarında işçilərlə bağlı mənzil xərclərinin gəlirdən çıxılması norması və qaydası müəyyən edilib. Qərarın 3.1-ci bəndinə əsasən, işçilərlə bağlı vergi ili ərzində çəkilmiş mənzil (yaşayış mənzillərinin və fərdi yaşayış evlərinin kirayələnməsi) xərclərinin 50 faizi, lakin əldə edilmiş illik gəlirin 1 (bir) faizindən çox olmamaqla, vergitutma məqsədləri üçün gəlirdən çıxılır.

Qərarın 3.2-ci bəndində isə göstərilib ki, işçilərlə bağlı çəkilmiş mənzil xərcləri aşağıdakı şərtlər daxilində gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilir:

• Kirayə haqqı kirayəverən və kirayəçi (işçi və ya işəgötürən) arasında bağlanılmış və notarial qaydada təsdiq edilmiş müqavilə əsasında ödənildikdə;
• Kirayə haqqı işəgötürən tərəfindən işçiyə və ya kirayəverənə nağdsız qaydada ödənildikdə.

Nazirlər Kabinetinin 492 nömrəli qərarı Vergi Məcəlləsinin 119-cu maddəsinə əsasən qəbul edilib. Qərardan aydın olur ki, işçilərlə bağlı mənzil xərcləri dedikdə, kirayə haqları başa düşülür. Kirayə haqqı ya işçi ilə kirayəverən birbaşa özləri müqavilə imzalamaqla, ya işəgötürən kirayəverənlə müqavilə bağlamaqla və kirayədən yararlanan şəxs işçi olmaqla rəsmiləşdirilir. Yəni kirayə müqaviləsinin hüquqi şəxslə bağlanmasına baxmayaraq, kirayədən yararlanan fiziki şəxs (işçi) olacaq. Belə ki, hüquqi şəxsin mənzil kirayəsindən hüquqi şəxs kimi istifadə edilməsi absurt ifadə sayılır. Hüquqi şəxs maddi aktiv deyil. Yəni hüquqi şəxs kirayəyə ancaq fiziki şəxs (işçisi) üçün mənzil götürə bilər.

Odur ki, hüquqi şəxslər tərəfindən kirayəverəndən kirayəyə götürdüyü mənzil kirayəverən tərəfindən fiziki şəxslərə (işçilərə) kirayə verilmiş sayılır. Sadəcə, burada işəgötürən kirayəverən ilə fiziki şəxs (işçi) arasında agent rolunu oynayır.

Yəni burada birinci şəxs kirayəverən fiziki şəxs, ikinci şəxs kirayədən yararlanan fiziki şəxs (işçi), üçüncü şəxs kirayə haqqını ödəyən və aralıq agent rolunu həyata keçirən işəgötürən hüquqi şəxsdir.

Bütün bunları analiz edərək aşağıdakı nəticəyə gəlmək olar:

• Fiziki şəxs mənzilini birbaşa digər fiziki şəxsə kirayəyə verdikdə əldə etdiyi gəlirlərindən 10% vergi tutulur və ödənilir.
• Kirayə haqqının ödənilməsi mənbələri vacib deyil. Yəni kirayəgötürən fiziki şəxs birbaşa özü və ya istənilən digər şəxs də ödəyə bilər. Çünki 10% vergi kirayəverən fiziki şəxsin gəlirlərinə aiddir, yəni gəlirin ödəniş mənbəyi fərqli ola bilər.
• Hüquqi şəxslərin mənzil kirayəsində hüquqi şəxs onu kirayə kimi istifadə edə bilməz, çünki o, maddi bir aktiv deyil.
• Hüquqi şəxslərin kirayəyə götürdüyü mənzili fiziki şəxslər, daha doğrusu, işçilər də istifadə edə bilərlər. Odur ki, hüquqi şəxslərin öz işçilərinə kirayə götürdüyü mənzildən istifadəni fiziki şəxslər (işçilər) həyata keçirdiyinə görə, Vergi Məcəlləsinin 124-cü maddəsinə əlavə edilmiş yeni maddə üzrə 10% vergitutma tətbiq olunur.
• Fiziki şəxs kirayəverən tərəfindən yaşayış sahəsinin, faktiki olaraq, fiziki şəxsə kirayə verilməsi sayılır və əməliyyatdan əldə edilən gəlir kimi qiymətləndirilir.

Mənbə: vergiler.az