Blog Full

Mövzunu Kapital Bankın Maliyyə hesabatlığı və mühasibatlıq departamentinin meneceri Fariz Yadigarov şərh edir.

Vergiləndirmə prinsiplərinin Azərbaycan Respublikasının vergi qanunvericiliyində normativ təsbiti

Vergilərin müəyyən edilməsi və tutulması yalnız fiskal məqsədlərə xidmət etməməli, eyni zamanda hüquqi dövlət prinsiplərinə, sosial ədalətə və iqtisadi səmərəliliyə uyğun həyata keçirilməlidir. Bu baxımdan, vergiləndirmə prinsiplərinin qanunvericilikdə normativ formada təsbit olunması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Azərbaycan Respublikasında vergiləndirmənin əsas prinsipləri Vergi Məcəlləsinin 3-cü maddəsində “Vergilərin müəyyən edilməsinin və tutulmasının əsasları” kimi sistemli və konseptual şəkildə əks etdirilib. Sözügedən maddə vergiqoyma və vergitutma sahəsində hüquqi müəyyənlik, ədalətlilik və şəffaflığın təmin olunmasına yönəlmiş fundamental normaları ehtiva edir.

Vergi Məcəlləsinin 3.1-ci maddəsində vergitutmanın ümumi, bərabər və ədalətli olması əsas prinsip kimi müəyyən edilib. Bu prinsip vergi hüququnun klassik doktrinal yanaşmalarına uyğun olaraq, vergi yükünün cəmiyyət üzvləri arasında ədalətli şəkildə bölüşdürülməsini nəzərdə tutur. Ümumilik prinsipi vergitutmanın bütün potensial vergi ödəyicilərinə şamil olunmasını, bərabərlik prinsipi isə oxşar iqtisadi vəziyyətdə olan şəxslərə eyni hüquqi yanaşmanın tətbiqini ifadə edir. Ədalətlilik isə vergi ödəyicisinin ödəmə qabiliyyətinin nəzərə alınmasını tələb edir və sosial yönümlü vergi siyasətinin formalaşdırılmasına xidmət edir.

Vergi Məcəlləsinin 3.2-ci maddəsində vergilərin iqtisadi cəhətdən əsaslandırılması tələbi təsbit olunub. Bu maddə ən səthi yanaşılan maddələrdən olsa da, əslində onun arxasında çox mühüm iqtisadi konsepsiyalar dayanır. Bu prinsipə görə, vergi yalnız dövlətin maliyyə ehtiyaclarına deyil, həmçinin iqtisadi reallıqlara uyğun olmalıdır. İqtisadi əsaslandırma vergilərin bazar mexanizmlərinə süni müdaxilələr yaratmamasını, iqtisadi fəallığı zəiflətməməsini və resursların səmərəli bölgüsünə mane olmamasını təmin edir. Bu yanaşma fiskal neytrallıq ideyasına yaxın olmaqla, vergi sisteminin iqtisadi qərarlara minimum təsir göstərməsini hədəfləyir. Fiskal neytrallıq bəzi iqtisadi ədəbiyyatlarda ayrıca iqtisadilik prinsipinin tərkibində şərh edilsə də, ona ayrıca prinsip kimi baxılması mümkündür. Bu ideya (prinsip) vergitutmanın iqtisadi subyektlərin qərarlarına mümkün qədər təsirsiz (neytral) olmasını, yəni vergiləndirmənin bazar mexanizmlərini təhrif etməməsini nəzərdə tutur. Başqa sözlə, vergi sistemi iqtisadi davranışı yönləndirməməli, resursların bölgüsünü süni şəkildə dəyişməməli və bazar rəqabətinə müdaxilə etməməlidir. Yəni vergi elə müəyyən edilməlidir ki, vergi ödəyicisinin iqtisadi seçimi vergi amili ilə deyil, bazar amilləri ilə formalaşsın.

Vergilərin iqtisadi cəhətdən əsaslandırılmasının başqa bir aspekti də mövcuddur. Burada hər bir verginin vergitutma obyektinin məhz iqtisadi ünsür olması fikri əsas götürülür. Yəni vergitutma obyekti hansısa qeyri-iqtisadi, texniki əməliyyat və ya hərəkət deyil, məhz iqtisadi ünsür – gəlir, xərc, sərvət və s. olmalıdır.

Vergi Məcəlləsinin 3.3 və 3.4-cü maddələri vergiləndirmənin hüquqi sərhədlərini müəyyən edir. Bu normalara əsasən, vergilər şəxslərin konstitusion hüquq və azadlıqlarının həyata keçirilməsinə mane olmamalı, habelə ölkənin vahid iqtisadi məkanını pozmamalıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, vergiləndirmədə vahid iqtisadi məkan konsepsiyası vergi qanunvericiliyinin tam hüquqi qüvvədə olduğu və başqa dövlətin qanunvericiliyinin işləməsinin qəti istisna edildiyi ərazini ifadə etməklə yanaşı, dövlət ərazisində iqtisadi fəaliyyətin və bazar münasibətlərinin parçalanmadan, daxili fiskal baryerlər yaradılmadan və bərabər hüquqi rejim əsasında həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Bu konsepsiya vergi siyasətinin dövlətin ərazi bütövlüyü, bazar birliyi və iqtisadi azadlıqlar ilə uzlaşdırılmasını hədəfləyir. Xüsusilə, malların, xidmətlərin, kapitalın və pul vəsaitlərinin azad hərəkətinə birbaşa və ya dolayı məhdudiyyətlər yaradan vergilərin qadağan edilməsi iqtisadi inteqrasiyanın və daxili bazarın qorunmasına yönəlmişdir. Bu, vergi hüququnun iqtisadi azadlıqlarla (sahibkarlıq azadlığı, müqavilə azadlığı, rəqabət azadlığı, investisiya fəaliyyəti azadlığı və s.) balanslaşdırılmasının bariz nümunəsidir.

Vergi Məcəlləsinin 3.5-ci maddəsində eyni növ verginin eyni gəlir və ya mənfəət üzrə bir dəfədən artıq tutulmasının yolverilməzliyi təsbit edilib. İkiqat vergitutmaya yol verilməməsi prinsipi vergi ədalətliliyinin mühüm elementidir və vergi yükünün əsassız ağırlaşdırılmasının qarşısını alır. Bu prinsip həm daxili vergitutma sistemində, həm də beynəlxalq vergi münasibətlərində mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Vergi Məcəlləsinin 3.6-cı maddəsi vergiləndirmədə diskriminasiyanın yolverilməzliyini təsbit edir. Vergilərin siyasi, ideoloji, etnik, konfessional (dini) və ya digər subyektiv xüsusiyyətlərə əsaslanaraq müəyyən edilməsi qadağandır. Bu norma hüquqi bərabərlik prinsipinin vergi hüququnda konkret ifadəsidir. Burada bir vacib nüansı qeyd etmək lazımdır ki, bu maddədə mülkiyyət formasından və kapitalın yerindən asılı olaraq fərqli vergi dərəcələrinin tətbiqinin yolverilməzliyi təsbit olunsa da, əslində, bu məsələlər dövlətin iqtisadi siyasəti çərçivəsində vergiləndirmənin əsas funksiyalarından biri olan tənzimləyici funksiyasının tətbiqi gedişində əsas alət kimi istifadə edilir.

Vergi Məcəlləsinin 3.7 və 3.8-ci maddələri vergi qanunvericiliyinin müstəsnalığını özündə ehtiva edir. Yəni vergilər yalnız Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilə, dəyişdirilə və ya ləğv oluna bilər. Bu prinsip hüquqi müəyyənliyin və qanunçuluğun təmin olunmasına xidmət edir. Heç bir şəxs qanunla müəyyən edilməyən və ya qanunda nəzərdə tutulmuş qaydalardan kənar vergiləri ödəməyə məcbur edilə bilməz. Bu da, öz növbəsində, vergi hüququnda normativ sabitliyi gücləndirən əsas amillərdəndir.

Vergi Məcəlləsinin 3.9 və 3.11-ci maddələri vergiləndirmədə şəffaflıq və hüquqi aydınlıq prinsiplərini əks etdirir. Vergi ödəyicisi hansı vergini, hansı qaydada və hansı müddətdə ödəməli olduğunu dəqiq bilməlidir. Bundan əlavə, vergi qanunvericiliyindəki bütün ziddiyyətlər və qeyri-müəyyənliklər vergi ödəyicisinin xeyrinə şərh olunmalıdır. Bu yanaşma hüquqi təhlükəsizliyin təmin olunması və vergi orqanları ilə vergi ödəyiciləri arasında balansın qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Vergi Məcəlləsinin 3.10-cu maddəsinə əsasən, vergi sistemi sahibkarlıq və investisiya fəaliyyətini stimullaşdırmalıdır. Bu prinsip vergi hüququnun yalnız fiskal deyil, həm də iqtisadi inkişafı dəstəkləyən alət olduğunu göstərir. Vergi imtiyazları, üstünlükləri və səmərəli vergi yükü vasitəsilə investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması müasir vergi siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir.

Vergi Məcəlləsinin 3.12-ci maddəsi vergiləndirmədə hüquqi şəffaflıq və məlumatlandırma prinsipini təsbit etməklə, vergi ödəyicisinin hüquq və vəzifələrinin real həyata keçirilməsi üçün vergilərə aid normativ aktların yalnız rəsmi dərcini deyil, onların faktiki, asan və bərabər şəkildə əlçatan olmasını tələb edir. Maddənin əsas məqsədi vergi ödəyicisinin hüquq və vəzifələrinin yalnız formal olaraq deyil, real və effektiv şəkildə həyata keçirilməsini təmin etməkdir. Vergi hüququnun klassik doktrinasına görə, normativ aktla tanış olmaq imkanı olmayan şəxsdən həmin norma üzrə öhdəlik tələb edilə bilməz. Bu baxımdan, Məcəllənin 3.12-ci maddəsi “qanunu bilməmək məsuliyyətdən azad etmir” kimi təməl hüquqi prinsipin vergi hüququnda yumşaldılmış və balanslaşdırılmış tətbiqini təmin edir.

Hazırda Azərbaycan Respublikasında vergi ödəyicilərinin normativ hüquqi aktlarla tanış olmaq imkanı, tam mübaliğəsiz demək olar ki, yüksək səviyyədədir. İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti tərəfindən müxtəlif texniki, texnoloji həllər vasitəsilə vergi ödəyicilərinin bu hüquqlarını təmin etmək cəhdlərini yalnız alqışlamaq olar. Çünki hazırda heç bir intizamlı vergi ödəyicisi hansısa qanunvericilikdən xəbərsiz olmasını iddia edə bilməz. Lakin bu sahədə mövcud problem tamamilə başqa amillə – “normativ əlçatanlıq” ilə “faktiki başa düşülmə” arasındakı fərqlə əlaqədardır. Vergi ödəyicilərinin normativ aktla tanış olması heç də həmişə onun bu akt üzrə hüquq və vəzifələrini dərk etməsi anlamına gəlmir. Mütəmadi olaraq vergi orqanı tərəfindən qanunvericilikdə baş verən dəyişikliklərlə əlaqədar müəyyən məlumatlandırma, izahat işləri görülməsinə baxmayaraq, bu, problemin tam aradan qaldırılması üçün hələ də kifayət deyil. Vergi Məcəlləsinin 3.12-ci maddəsinin tam reallaşması üçün normativ aktların sadələşdirilməsi, stabil vergi siyasəti, rəsmi izah institutunun normativləşdirilməsi, hüquqi maarifləndirmənin daha da gücləndirilməsi zəruridir.

Beləliklə, Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 3-cü maddəsi vergiləndirmənin əsas prinsiplərini kompleks və sistemli şəkildə təsbit etməklə, müasir vergi hüququnun konseptual əsaslarını formalaşdırmaqla ölkədə vergiqoyma və vergitutma proseslərinin normativ-fəlsəfi bazasını təşkil edir, vergi hüququnun praktik tətbiqində əsas istiqamətverici rol oynayır.

Mənbə: vergiler.az

“NFS Audit Conslting” MMC Auditorlar Palatası tərəfindən audit fəaliyyəti üzrə yeni lisenziya alıb.

Lisenziya 16 dekabr 2025-ci il tarixindən 16 dekabr 2030-cu il tarixinədək qüvvədədir.

Şirkətin direktoru Namazova Nailə Abdulhüseyn qızıdır.

Xatırladaq ki, “NFS Audit Conslting” MMC 2025-ci ilin oktyabrında 100 manat nizamnamə kapitalı ilə yaradılıb.

Mənbə: banker.az

Mövzunu Kapital Bankın Maliyyə hesabatlığı və mühasibatlıq departamentinin meneceri Fariz Yadigarov şərh edir.

Vergitutmanın mahiyyəti

Vergitutma vergi sisteminin praktik və icraedici mərhələsini təşkil edir. O, vergiqoyma nəticəsində qanunvericiliklə müəyyən edilmiş vergilərin faktiki olaraq hesablanması, tutulması, yığılması və dövlət büdcəsinə köçürülməsi prosesidir. Əgər vergiqoyma dövlətin vergi siyasətini formalaşdıran normativ mərhələdirsə, vergitutma bu siyasətin real iqtisadi münasibətlərdə tətbiqini təmin edən mexanizmdir.

Elmi ədəbiyyatda vergitutma adətən inzibati–texniki fəaliyyət kimi xarakterizə olunur. Bununla belə, vergitutmanın düzgün təşkili vergi sisteminin ümumi effektivliyinə həlledici təsir göstərir. Ən ədalətli vergiqoyma belə, qeyri-effektiv vergitutma şəraitində öz məqsədinə çata bilməz.

Vergitutmanın iqtisadi mahiyyəti. İqtisadi baxımdan, vergitutma vergi öhdəliyinin real pul axınına (pul formasında ödənildiyi üçün) çevrilməsi prosesidir. Bu mərhələdə vergi ödəyicisinin gəliri (mənfəəti), xərci və ya əmlakı üzərində dövlətin fiskal tələbi faktiki olaraq reallaşır. Vergitutma iqtisadi subyektlərin davranışına birbaşa təsir göstərir, çünki verginin tutulma üsulu, vaxtı və forması təsərrüfat qərarlarına təsir edir. Məsələn, ödəmə mənbəyində tutulan gəlir vergisi vergi ödəyicisi üçün daha az hiss olunan, lakin dövlət üçün daha etibarlı gəlir mənbəyi yaradır. Bu, vergitutmanın texniki mexanizminin iqtisadi nəticələrə təsirinin bariz nümunəsidir.

Vergitutmanın hüquqi mahiyyəti. Vergitutma hüquqi baxımdan vergi qanunvericiliyinin icrası formasıdır. Vergi qanunları ilə müəyyən edilmiş hüquq və vəzifələr məhz vergitutma mərhələsində konkret münasibətlərdə reallaşır. Vergitutma prosesində vergi orqanları, vergi ödəyiciləri və vergi agentləri (həmçinin, vergi münasibətlərinin digər iştirakçıları) arasında inzibati–hüquqi münasibətlər yaranır.

Azərbaycan Respublikasının vergi qanunvericiliyi vergitutma prosesinin yalnız qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada və səlahiyyətli orqanlar tərəfindən həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Bu, elə vergitutmanın qanunilik prinsipinin ifadəsidir.

Vergitutmanın inzibati mahiyyəti. Vergitutma dövlətin vergi inzibatçılığı fəaliyyətinin əsas məzmununu təşkil edir. Buraya aşağıdakı elementlər daxildir:
• vergitutma bazasının müəyyən edilməsi;
• verginin hesablanması;
• verginin bəyan edilməsi;
• verginin tutulması və köçürülməsi;
• vergi nəzarəti;
• sanksiyalar;
• apellyasiya.

Bu elementlər vergitutmanın texniki xarakterini göstərir və onu vergiqoymadan əsaslı şəkildə fərqləndirir. Vergiqoyma “nə olmalıdır” sualına cavab verdiyi halda, vergitutma “necə həyata keçirilməlidir” sualını cavablandırır.

Vergitutmanın sosial mahiyyəti. Vergitutmanın sosial mahiyyəti vergi öhdəliklərinin faktiki icrası ilə bağlıdır. Vergi yükünün real bölgüsü məhz vergitutma mərhələsində üzə çıxır. Məsələn, qeyri-rəsmi məşğulluğun yüksək olduğu şəraitdə vergiqoyma formal olaraq ədalətli olsa belə, vergitutma mexanizmlərinin zəifliyi sosial ədalətsizliyə səbəb ola bilər. Bu baxımdan, vergitutma sosial ədalətin praktik təminat mexanizmi kimi çıxış edir. Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində bu məsələ ilə bağlı ən uğurlu nümunə kimi alış aktının tətbiqini göstərmək olar.

Ümumiləşdirərək qeyd edə bilərik ki, vergitutmanın mahiyyəti onun iqtisadi, hüquqi, inzibati və sosial cəhətlərinin vəhdətində təzahür edir. O, vergi sisteminin praktik effektivliyini müəyyən edən əsas mərhələdir. Vergitutmanın sadə, şəffaf və effektiv şəkildə təşkili vergi intizamının möhkəmlənməsinə, vergidən yayınma hallarının azalmasına və dövlət büdcəsinin dayanıqlığına xidmət edir. Buna görə də vergitutma vergiqoymanın məntiqi davamı olmaqla yanaşı, müstəqil elmi və praktiki əhəmiyyətə malik anlayışdır.

Vergitutmanın əsas prinsipləri

Vergitutmanın prinsipləri vergiqoyma nəticəsində müəyyən edilmiş vergi öhdəliyinin praktiki olaraq necə həyata keçirilməli olduğunu müəyyən edən əsas qaydalar və tələblər sistemidir. Bu prinsiplər vergilərin hesablanması, tutulması, yığılması və dövlət büdcəsinə köçürülməsi prosesində qanuniliyin, səmərəliliyin, şəffaflığın və s. təmin olunmasına xidmət edir. Əgər vergiqoyma prinsipləri dövlətin vergi siyasətinin konseptual əsaslarını formalaşdırırsa, vergitutma prinsipləri bu siyasətin icra mexanizminin düzgün qurulmasını təmin edir.

Vergitutma prinsipləri, əsasən, inzibati və texniki xarakter daşıyır. Onlar vergi ödəyiciləri ilə vergi orqanları arasında yaranan konkret hüquq münasibətlərini tənzimləyir və vergi qanunvericiliyinin praktik icrasını təmin edir. Bu baxımdan, vergitutma prinsipləri normativ xarakterli vergiqoyma prinsiplərindən fərqlənir və onun məntiqi davamı kimi çıxış edir.

İqtisadi ədəbiyyatlarda aparılan təhlilləri ümumiləşdirərək, vergitutmanın aşağıdakı əsas prinsiplərini ayırd edə bilərik:

Qanunilik prinsipi. Bu, vergi hüququnun ən fundamental və dəyişməz prinsiplərindən biridir və dövlətin fiskal səlahiyyətləri ilə vergi ödəyicisinin hüquqları arasında hüquqi tarazlığı təmin edir. Qanunilik prinsipi nəzərdə tutur ki:

• verginin bütün elementləri qanunla müəyyən olunmalıdır;
• normativ aktların iyerarxiyasına riayət edilməlidir. Yəni vergi öhdəliyi yalnız qanunla yaradıla və ya ləğv oluna bilər. İcra hakimiyyəti orqanlarının qərarları vergi yarada və ya ağırlaşdıra bilməz;
• qanuni normaların genişləndirici şərhinə yol verilməməlidir. Vergi-hüquq normaları qısa və dəqiq şərh edilməlidir. Şübhəli hallarda norma vergi ödəyicisinin xeyrinə şərh olunmalıdır və s.

Qanunilik prinsipi, həmçinin, nəzərdə tutur ki, vergitutma prosesində vergi adı altında qanunda nəzərdə tutulan ödənişlərin alınması, vergi öhdəliyinin qanunda nəzərdə tutulmayan qaydalarla hesablanması, yeni və ya ağırlaşdırıcı vergi normalarının geriyə hüquqi qivvəsi (istisnalar nəzərə alınmaqla) yolverilməzdir.

Şəffaflıq prinsipi. Bu prinsip vergi hüququnun mühüm prinsiplərindən biri olub, vergi münasibətlərində dövlət, vergi orqanları və vergi ödəyiciləri arasında açıqlıq, anlaşılanlıq və etimad mühitinin formalaşdırılmasına xidmət edir. Vergitutmada şəffaflıq prinsipi aşağıdakıları ifadə edir:

• Vergigutuma ilə bağlı qaydalar və prosedurlar aydın və anlaşılan olmalıdır;
• Vergi ödəyicisi vergi öhdəliyinin nə vaxt, hansı əsasla, hansı məbləğdə və hansı qaydada yarandığını müəyyən edə bilməlidir;
• Vergi orqanlarının fəaliyyəti hesabatlı və nəzarətə açıq olmalıdır və s.
  Vergitutmada şəffaflıq prinsipi vergi sisteminin effektivliyinin və legitimliyinin əsas şərtlərindən biridir.

Sadəlik prinsipi. Bu prinsip vergi sisteminin, o cümlədən vergitutma prosesinin asan başa düşülən, tətbiq edilə bilən və icrası mümkün olmasını nəzərdə tutur. Bəzən qanunvericilikdəki çoxsaylı istisnalar, mürəkkəb formullar və hesabatlar vergitutma xərclərini artırır və vergidən yayınmanı stimullaşdırır. Həddindən artıq mürəkkəb vergi sistemi vergi intizamını zəiflədir, sadə və aydın sistem isə həm dövlət, həm də vergi ödəyicisi üçün faydalıdır. Bu baxımdan, vergitutmada sadəlik prinsipi vergi sisteminin davamlılığı və effektivliyinin əsas şərtlərindən biridir.

Vaxtında və tam tutulma prinsipi. Bu prinsip vergi hüququnda əsas funksional prinsiplərindən biri olmaqla, əsas məqsədi dövlət büdcəsinin sabit, fasiləsiz və proqnozlaşdırılan qaydada formalaşdırılmasını təmin etməkdir. Vergitutmada vaxtında və tam tutulma prinsipi vergi sisteminin maliyyə dayanıqlığının əsas təminatıdır. Bu prinsip olmadan dövlətin iqtisadi və sosial funksiyalarını yerinə yetirməsi mümkün deyil. Eyni zamanda, bu prinsip vergi ödəyicilərinin məsuliyyətini artırır və vergi münasibətlərində fiskal intizamın və büdcə dayanıqlığının əsas şərtlərindən biri hesab olunur.

Effektiv nəzarət və məsuliyyət prinsipi. Bu prinsip vergi sisteminin düzgün işləməsini təmin edən, vergi öhdəliklərinin real icrasını və vergi intizamının qorunmasını hədəfləyən əsas prinsiplərdən biridir. Vergitutma güclü nəzarət mexanizmləri və məsuliyyət tədbirləri ilə müşayiət edilməlidir. Qanunların icrasına effektiv nəzarət və intizamsızlığa qarşı adekvat məsuliyyət tədbirləri olmadan vergi normaları formal xarakter daşıyar, vergi intizamı zəifləyər və hər hansı fiskal məqsədlərə çatmaq mümkün olmaz.

Subyekt əsaslı gəlir prinsipi. Bu prinsipin əsas ideyası ondan ibarətdir ki, vergitutmada əsas meyar kimi gəlirin mənbəyi deyil, gəliri əldə edən subyektin hüquqi statusu götürülür. Yəni eyni pul və ya gəlir axını fərqli şəxslər tərəfindən əldə olunursa, bu, fərqli hüquqi faktlar yaradır və vergitutma baxımından ayrı-ayrı vergitutma obyekti kimi qiymətləndirilir.

Hüquqi faktların təkrarlanmasının yolverilməzliyi prinsipi. Bu prinsipə görə, eyni hüquqi fakt eyni vergi öhdəliyinin yaranması üçün bir dəfədən artıq əsas ola bilməz. Yəni bir hüquqi fakt (məsələn, gəlirin əldə edilməsi, əmlaka sahib olma, əməliyyatın həyata keçirilməsi) artıq vergi tutulmasına səbəb olubsa, həmin fakt yenidən vergitutmanın obyekti kimi istifadə edilə bilməz.

Beləliklə, vergiqoyma və vergitutma prinsipləri mahiyyət etibarilə fərqli, lakin bir-birini tamamlayan anlayışlardır. Vergiqoyma prinsipləri strateji və normativ xarakter daşıdığı halda, vergitutma prinsipləri texniki və inzibati xarakter daşıyır. Bu fərqin düzgün anlaşılması səmərəli, ədalətli və dayanıqlı vergi sisteminin formalaşdırılması üçün həlledici əhəmiyyətə malikdir.

Ümumiyyətlə, vergiləndirmənin prinsipləri yalnız yuxarıda qeyd edilənlərlə məhdudlaşmır, iqtisadi ədəbiyyatlarda bu və ya digər prinsiplər ayrıca təsnifləşdirilərək müəyyən altprinsiplər də xüsusi fərqləndirilir ki, bu da konkret vergi konsepsiyasının əsaslandırılmasına və ya şərhinə xidmət edir.

Mənbə: vergiler.az

Rəhbəri olduğum broyler şirkətinin fəaliyyəti toyuğun yetişdirilməsi və kəsilib satılmasından ibarətdir. Toyuq ətinin parçalara ayrılması zamanı qırıntı ətlər farş halına salınır və ona heç bir qatqı əlavə edilmir. Həmin məhsul dondurulur və paketlənib satılır. Bildiyimiz kimi, quş ətinin satışı ƏDV-dən azaddır. Farş məhsulunun da satışı ƏDV-dən azaddırmı?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 164.1.37-ci maddəsinə əsasən, heyvan və quş ətinin satışı – 2020-ci il yanvarın 1-dən 7 il müddətinə ƏDV-dən azad edilib. Bu maddənin müddəaları kəsilmə və dondurulma əməliyyatlarına məruz qalan heyvan və quş ətləri istisna olmaqla, emal əməliyyatlarına məruz qalan heyvan və quş ətinə münasibətdə tətbiq edilmir.

Bununla yanaşı, ölkədə məhsul və xidmətlərin təsnifatı Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsinin 2018-ci il 31 oktyabr tarixli 9/2 nömrəli kollegiya qərarı ilə təsdiq edilmiş “Məhsul növlərinin Təsnifatı” ilə tənzimlənir və “ət və konservləşdirilmiş ət məhsulları”, “ev quşlarının emal edilmiş və konservləşdirilmiş əti” və “ət məhsulları və ev quşlarının ətindən alınan məhsullar” Təsnifatın “C” seksiyasında emal sənayesi məhsulu kimi təsbit edilib.

Qeyd olunanlara əsasən, toyuq farşı emal əməliyyatlarına məruz qalan məhsul hesab olunduğundan, belə məhsulun satışı ümumi qaydada 18 faiz dərəcə ilə ƏDV-yə cəlb edilir.

Yuxarıda qeyd olunanlar Vergi Məcəlləsinin 164-cü maddəsi, Dövlət Statistika Komitəsinin 2018-ci il 31 oktyabr tarixli 9/2 nömrəli kollegiya qərarı ilə tənzimlənir.

Mənbə: vergiler.az