Blog Full

Mülki müqaviləsiz əmək münasibətləri

Ölkədə həyata keçirilən şəffaflaşma prosesi, əmək münasibətlərinə dövlət dəstəyinin artırılması və işçi hüquqlarının müdafiəsi ilə əlaqədar aparılan islahatların nəticəsində Əmək Məcəlləsində bir sıra əlavə və dəyişikliklər edildi. Bu yazımızda müvafiq düzəlişlərlə bağlı məlumat verməyə çalışacağıq. Mövzuya keçməzdən xatırlatmaq yerinə düşərdi ki, bəzən müəssisələr şəxsi işçi statusundan məhrum edərək mülki xarakterli müqavilələr bağlamaqla rahatlıqla müqavilə münasibətlərinə xitam verə, şəxsin geniştərkibli işçi hüquqlarından və sosial güzəştlərdən faydalanmasına mane olurdu. Hazırki düzəlişlər məcburi şəkildə həmin müəssisələrin əmək münasibətlərinə cəlb edilməsinə nail olacaq və işçi hüquqlarının qorunmasına gətirəcək.

Düzəlişlərə əsasən əmək münasibətləri mülki hüquqi müqavilələrlə rəsmiləşdirilə bilməyəcək. Yeniliklərdən biri də əmək münasibətləri anlayışının daxil edilməsi və bu anlayışa izah verilməsindən ibarətdir.

Əmək münasibətləri – əmək qanunvericiliyində, kollektiv müqavilə və sazişlərdə nəzərdə tutulmuş öhdəliklərə uyğun olaraq işəgötürənlə qarşılıqlı razılıq əsasında müəyyən edilən iş yerində işçi tərəfindən onun işə qəbul (təyin) edildiyi, seçildiyi, bərpa olunduğu peşə və ya vəzifə üzrə əmək funksiyasının əməkhaqqı ödənilməklə şəxsən yerinə yetirilməsinə, daxili intizam qaydalarına riayət edilməsinə, işəgötürən tərəfindən işçinin əmək şəraitinin, təminatlarının və əməyinin mühafizəsinin təmin edilməsinə, habelə  Məcəllənin prinsiplərinə əsaslanan münasibətlərdir.

Yeni düzəlişlərə əsasən əmək münasibətlərinin dairəsi də verildi.

Belə ki,

1) tərəflər arasında bağlanmış müqavilənin məzmununda rekvizitlər, əmək funksiyası, iş yeri, vəzifəsi, işə başlama vaxtı, iş, istirahət vaxtı, əmək haqqı, əsas və ya əlavə iş yeri olması, məzuniyyət hüququ, tərəflərin öhdəlikləri kimi müddəalar varsa,

və müqavilə nümunəvi əmək müqaviləsi formasında bağlanıbsa, bu əmək münasibətləri sayılacaq.

2) Əmək kitabçası təqdim edilməklə müqavilə bağlanıbsa – məlum olduğu kimi elektron sistemin mövcudluğuna baxmayaraq hələ də əmək kitabçasının tətbiqi mümkün olduğu üçün əgər şəxsin əmək kitabçası alınmaqla iş görülürsə, bu hal da əmək münasibəti sayılacaq.

3) Tərəflər arasında münasibətlərin yaranması vəzifəyə təyin edilmə, müsabiqə əsasında, ödənişli seçkili yaxud təyinatlı işə keçirmə, məhkəmə qərarı ilə qəbul kimi hallarda yaranan münasibətlər də əmək münasibətləri sayılacaq. Bəzi hallarda vəzifəyə mülki müqavilə əsasında təyin edilmə hallarının mövcud olduğu bank və sığorta sektoru kimi sahələrdə artıq şəxsin təyin edilməsi ilə yaranan münasibətlər yalnız əmək münasibətləri sayılacaq.

4) münasibətlər işəgötürənin əsas fəaliyyətinə uyğun olursa, – müəssisələr mülki müqavilə təcrübəsindən istifadə edərkən hətta əsas fəaliyyətinə aid işlərdə də əmək münasibətlərini istisna edirdi. Belə ki, dərzi, sürücü, usta işləri üzrə xidmətlərini təklif edən sahibkarlar həmin statusda olan şəxslərlə əmək müqaviləsi bağlamırdı. Yeni düzəlişlər bu kimi halları da aradan qaldıracaq.

5) Əvəzçilik və ya müvəqqəti əvəzetmə halları mövcuddursa – müəssisədə işçi müvəqqəti işə çıxmadıqda (hamiləlik, 3 yaşadək uşağa qulluq və s) onun yerinə işə cəlb edilən şəxslərlə də münasibətlər əmək münasibətləri olsa da, rəsmiləşdirmə mülki müqavilə ilə davam etdirilirdi. Yaxud şəxs əsas iş yerindəki işindən əlavə başqa işlə məşğul olanda onunla əmək münasibətləri davam etdirilsə də, rəsmiləşdirmə mülki müqavilə ilə olurdu. Artıq bu hallar da aradan qalxacaq.

6) müvəqqəti işlərin müddəti bitməsinə baxmayaraq müddət davam etdirilərsə, – Bir sıra mövsümi işlər həyata keçirilərkən işçi münasibətləri olsa da, əmək müqaviləsi bağlanmayan hallar mövcud idi. Sahibkarlar mövsüm bitsə də, işçiləri yenə də işə cəlb etdikləri hallar olurdu ki, artıq davam edən mübasibətlər də əmək münasibətləri kimi rəsmiləşdirilməli olacaq. Bu hal tək mövsümi işlərlə kifayətlənmir təbii ki. Bəzən təhsil müəssisələrində müəyyən müddət (dərs periodu olan aylar) üçün əmək müqaviləsi bağlanırdı. Daha sonra isə müqavilə müddəti gözlədilirdi. Əslində isə hər tədris müddətində münasibətlər davam edirdi. Bu düzəlişlər belə özbaşınalıqları aradan qaldıracaq.

7) İşin xarakterinə görə nəticədə ödənilən xidmət haqlarının tərkibinə tarif maaşı, əlavə və mükafatlar daxil olarsa, – müəyyən kateqoriya müəssisələr olur ki, ödənilən aylıq xidmət haqqına əlavə olaraq komissiya, mükafat və xüsusi əlavələr daxil edirdi və birbaşa əmək münasibətlərindən kənar olaraq mülki müqavilələrlə münasibətləri rəsmiləşdirirdi. Bu hallar da aradan qalxacaq.

8) Şəxsin işdə olmadığı halda orta əmək haqqı saxlanırsa, şəxsə intizam tənbehi verilə bilirsə, məzuniyyət hüququ verilirsə, ştat ixtisarı və digər əsaslarla rəsmi əmək müqaviləsi olan şəxslərdəki kimi yaranmış münasibətlərə xitam verilirsə, işləri yerinə yetirən şəxsin vəzifələri elə qanunvericilikdə işçinin vəzifələri ilə eynidirsə, – göründüyü kimi qeyd edilən hallar əmək münasibətlərinin xarakteri ilə eynilik təşkil etsə də, işəgötürənlər müəyyən öhdəliklərdən yaxa qurtarmaq və işçi ilə müqaviləyə asanlıqla xitam verə bilmək üçün mülki müqavilələrdən istifadə edirdi. Artıq bu kimi hallarda işçilərlə mütləq əmək müqaviləsi bağlanmalı olacaq.

Müəllif: Praktiki hüquqşünas Şəhriyar Həbilov

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin “Artıq ödənilmiş vergilərin, məcburi dövlət sosial sığorta və işsizlikdən sığorta haqlarının, faizlərin və maliyyə sanksiyalarının qaytarılması Qaydalarının təsdiq edilməsi barədə” 2001-ci il 23 fevral tarixli 48 nömrəli və “Gömrük ödənişlərinin qaytarılması Qaydaları”nın təsdiq edilməsi haqqında” 2013-cü il 18 fevral tarixli 25 nömrəli qərarlarında dəyişiklik edilməsi barədə

“Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikasının 2019-cu il 29 noyabr tarixli 1704-VQD nömrəli Qanununun tətbiqi və həmin Qanunun tətbiqi ilə əlaqədar bir sıra məsələlərin tənzimlənməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2019-cu il 25 dekabr tarixli 902 nömrəli Fərmanının 1.1.9-cu yarımbəndinin icrasını təmin etmək məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:

1. “Artıq ödənilmiş vergilərin, məcburi dövlət sosial sığorta və işsizlikdən sığorta haqlarının, faizlərin və maliyyə sanksiyalarının
qaytarılması Qaydalarının təsdiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 23 fevral tarixli 48 nömrəli Qərarında (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2001, № 2, maddə 126; 2003, № 4, maddə 214, № 6,
maddə 349; 2005, № 2, maddə 134; 2006, № 2, maddə 184, № 3, maddə 308; 2010, № 10, maddə 905; 2017, № 10, maddə 1888; 2019, № 7, maddə 1335; 2021, № 3, maddə 282, № 7, maddə 876) aşağıdakı dəyişikliklər edilsin:

1.1. adında və 1-ci hissədə “və işsizlikdən sığorta haqlarının,” sözləri “, işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqlarının,” sözləri
ilə əvəz edilsin;

1.2. aşağıdakı məzmunda 3-cü hissə əlavə edilsin:

“3. Bu Qərarda dəyişiklik Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2002-ci il 24 avqust tarixli 772 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “İcra hakimiyyəti orqanlarının normativ hüquqi aktlarının hazırlanması və qəbul edilməsi qaydası haqqında Əsasnamə”nin 2.6-1-ci bəndinə uyğun edilə bilər.”;

1.3. həmin Qərarla təsdiq edilmiş “Artıq ödənilmiş vergilərin, məcburi dövlət sosial sığorta və işsizlikdən sığorta haqlarının, faizlərin və maliyyə sanksiyalarının qaytarılması Qaydaları” üzrə:

1.3.1. adında “və işsizlikdən sığorta haqlarının,” sözləri “, işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqlarının,” sözləri ilə əvəz edilsin;

1.3.2. 1.1-ci bənd aşağıdakı redaksiyada verilsin:

“1.1. Bu Qaydalar Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin (bundan sonra – Vergi Məcəlləsi) 87.4-cü və 87.5-ci maddələrinə, “Sosial sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 9-1.2-ci maddəsinə, “İşsizlikdən sığorta haqqında”
Azərbaycan Respublikası Qanununun 7-1-ci maddəsinə, “Tibbi sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 15-24.1-ci
maddəsinə əsasən hazırlanmışdır və vergi ödəyicisindən və ya sığortaedəndən, habelə sığortalıdan düzgün tutulmamış və ya onun tərəfindən artıq ödənilmiş, rekvizitlərin səhv göstərilməsi və (və ya) bank əməliyyatlarının səhv icra olunması nəticəsində səhv ödənilmiş vergilərin, məcburi dövlət sosial sığorta, işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqlarının, faizlərin, maliyyə sanksiyalarının, eyni zamanda Vergi Məcəlləsinin 199.12-ci maddəsinə uyğun olaraq özəlləşdirilməsi başa çatmış əmlaka görə ödənilmiş əmlak vergisinin (bundan sonra – büdcəyə artıq ödəmələr) məbləğlərinin qaytarılması qaydalarını müəyyən edir.”;

1.3.3. 1.2.1-ci yarımbənddə “və işsizlikdən sığorta haqlarına” sözləri “, işsizlikdən sığorta, icbari tibbi sığorta üzrə sığorta haqlarına,” sözləri ilə əvəz edilsin və həmin yarımbənddən “, habelə vergi və məcburi dövlət sosial sığorta qanunvericiliyinin pozulmasına görə” sözləri çıxarılsın;

Daha ətraflı faylı yükləməklə tanış ola bilərsiniz: Gömrük ödənişlərinin qaytarılması Qaydaları (1257 downloads )

Mənbə: nk.gov.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun