Kapitalizm nə vaxt işə yarıyır, nə vaxt yox? (6-cı hissə)
Kapitalizm nə vaxt işə yarıyır, nə vaxt yox? (6-cı hissə)
Nyu-York universitetinin professoru Robert Allenin Abu-Dabidə çıxışı
Biznes həmişə istehsal xərclərini azaltmağa çalışırdı və bu, həmişə bir işçi ilə bağlı kapitalın artmasına gətirib çıxarırdı. Yüksək əməkhaqqı həmişə avtomatlaşdırma üçün stimul yaradır, yeni texnologiyalar əməkhaqqı artımına gətirib çıxarır və dairə yenidən başlayır. Nəticədə təhsilin inkişafı və hədəfli araşdırmalarla dəstəklənən özünü təkrarlayan bir sistem ortaya çıxırdı. Vaxt keçdikcə, qərb texnologiyası genişlənırdi və daha çox kapital cəlb edirdi, bu bir çox yoxsul ölkələrdə isə baş vermirdi.
Biz ixtisaslı və peşəkar olmayan işi ayrı-ayrılıqda təhlil etsək, əmək bazarı ilə texnologiya arasında daha ətraflı əlaqəni nəzərdən keçirə bilərik. Müxtəlif sektorlar ixtisaslı və qeyri-peşəkar işçilərin nisbətinə görə çox fərqlənir. Məsələn, 1910-cu ildə ABŞ-da domna peçlərində və poladəritmə zavodlarında 400 min fəhlədən 200 mini işləyirdi, yəni, fəhlə qüvvəsinin yarısı, yerdə qalanı isə əsasən ixtisaslı işçilər idi.
Həmin vaxtlarda işçilərin başlıca vəzifəsi materialların içəri daşınmasından ibarət idi. İxtisaslı işçilər isə mütəxəssislər idi, onlar konkret tapşırıqları yerinə yetirirdilər və ya işlərin təşkili ilə məşğul olurdular. Digər sahələrdə başqa cür nisbət hökm sürürdü: avtomobilqayırma sənayesində fəhlələr azlıq təşkil edirdi və ixtisaslı mütəxəssilərin sayı kifayət qədər çox idi.
Mühəndislər, məs, avtomobillər üçün müxtəlif detalları hazırlayırdılar. Dülgərlər kuzovu hazırlayırdılar. Müxtəlif növ işlərin yerinə yetirilməsindən ötrü fərqli strategiyalardan istifadə olunurdu. Zaman keçdikcə həm ixtisaslı, həm də ixtisassız fəhlələr adi vəzifələri yerinə yetirən hər hansı bir orta ixtisasa malik işçilər ilə əvəz olunurdular.
Növbəti cədvəl ABŞ və Böyük Britaniya üçün kapitala dəyərinə olan nisbətində ixtisalı və ixtisassız işçilər üçün əməkhaqqı səviyyəsini göstərir. 1900-cü ilə qədər ixtisassızlarla ixtisaslılar arasında çox kiçik fərq olub. Vəziyyət ixtisaslı işçilər üçün fərqlidir: ABŞ-da onların əməkhaqqı kapitalın qiymətinə nisbətən çox yüksəkdir ki, bu da texnologiyaların təkamülü baxımından ölkələr arasında əhəmiyyətli fərqlərə gətirib çıxarır.
Biz niyə belə bir fərq görürük? Hər iki halda iqtisadiyyatın əhəmiyyətli dərəcədə artması olmuşdur. Böyük Britaniya dünya bazarına xidmət etmək üçün istehsalı artırıb, ABŞ isə qərb ərazilərinin mənimsənilməsinə çalışıb. Birləşmiş Ştatlarda ixtisassız əmək üçün tələbat artsa da, fermerlərin Avropadan axını əmək haqlarının artmasının qarşısını almışdı.
Bu əmək bazarının qloballaşması idi. İxtisaslı işçilər daha çox əməkhaqqı alırdılar, çünki rəqabət yox idi, ixtisassız əmək isə mühacir-fermer axını üzündən maaşların yüksəlməsindən məhrum olmuşdu. Böyük Britaniyada sənaye iqilabının nəticəsi olaraq işçi qüvvəsinin artıqlığı müşahidə edilirdi, fermerlərin immiqrasiyası da yox idi, buna görə də maaşlarda heç bir fərq yox idi.
Teleqram qrupumuza üzv olun
İmtahan iştirakçıları buraxılış vərəqəsində göstərilən vaxtdan gec olmayaraq imtahan binasında olmalıdırlar.
İqtisadi aktivlik və məşğulluğun təmin edilməsi baxımından tikinti sektoru milli iqtisadiyyatın strukturunda və vergi daxilolmalarında mühüm rol oynayır. Tikintidə uçotun aparılmasının özünəməxsus olması bu sektorda vergi nəzarətinin də spesifik olmasını şərtləndirir. Ötən dəfə tikinti materiallarına çəkilən xərclərin vergi uçotuna dair qaydaları izah etdik. “Good Finance” MMC-nin vergi məsləhətçisi Teymur İslamlı bu dəfə tikinti sektorunda işçilik xərclərinin uçotunu şərh edib.
Ölkənin ilk rəqəmsal bankı olan Birbank, istifadəçilərinə Yeni ilin gəlişi münasibətilə kampaniya təqdim edir. Şərtlərə görə Kapital Bank kartları ilə Birbank-da ödəniş edən istifadəçilər əlavə bonuslar qazanacaqlar. Belə ki, Birbank vasitəsilə bir dəfəyə 20 AZN və daha yüksək məbləğdə mobil, stasionar telefon, kommunal, TV və ya internet ödənişi edənlər, əlavə olaraq 1 AZN məbləğində bonus əldə edəcəklər.