Blog Full

Məlum olduğu kimi, ölkədə aparılan sosial-iqtisadi siyasət çərçivəsində vergi sistemində həyata keçirilmiş islahatlar biznesdə şəffaflığın təmin edilməsi, dövlət-biznes münasibətlərinin aydın şəkildə qurulmasına hədəflənib. Vergi qanunvericiliyi və vergi inzibatçılığı sahəsində ciddi dəyişikliklər aparılıb, “kölgə iqtisadiyyatı” ilə mübarizə çərçivəsində vergi nəzarəti mexanizmləri təkmilləşdirilib və biznesin fəaliyyətinə effektiv vergi nəzarətin qurulmasında rəqəmsallaşma genişləndirilib, vergi təşviq alətlərindən fəal istifadə edilib.

Mövcud vergi siyasəti təkcə fiskal deyil, eyni zamanda, mühüm iqtisadi tənzimləmə aləti rolunda çıxış edir. Bu baxımdan dövlət vergi siyasətinin əsas istiqamətləri biznes subyektlərinin böyüməsini təşviq etməklə dayanıqlı vergi mühitinin formalaşması, rəqabət mühitinin qorunması üçün vergi intizamına əməl etməyən şəxslərə qarşı ciddi mübarizənin aparılması və biznesə təşviqlərin verilməsindən ibarətdir.

Bu xüsusda Vergi Məcəlləsinə bir sıra təşviqedici və tənzimləyici müddəalar daxil edilib ki, onlardan biri də mikro sahibkarlıq subyektlərinə tətbiq olunan vergi güzəştlərinə hədəfli yanaşmadır və bu güzəştlərdən məhz mikro sahibkarların faydalanmasıdır.

Dəyişikliyə səbəb olan hallar:

Ötən dövr üzrə aparılan monitorinqlər, habelə risk yaradan proseslərin analizi çərçivəsində aparılan təhlillər nəticəsində mikro sahibkarlıq subyektlərinin fəaliyyətində risklərin mövcud olduğu müəyyən edilib. Monitorinqlər və vergi nəzarəti tədbirləri zamanı belə subyektlərdə bu kimi vergi güzəştlərindən sui-istifadə halları müşahidə olunub və əməliyyatların əhəmiyyətli hissəsindən süni xərclərin ötürülməsi məqsədilə istifadə edildiyi, dövlət büdcəsinə ödənilməli olan vergilərin azaldıldığı müəyyənləşdirilib.

Təhlillər göstərir ki, mikro sahibkarlıq subyektləri elektron qaimə fakturaların (yəni xərc sənədlərinin) 87,8 faizini məhz mikro olmayan biznes subyektlərinə təqdim edirlər. Xərc sənədlərinin mütləq əksəriyyətinin məhz iş (xidmət) adı altında rəsmiləşdirildiyi, əməliyyatların işçi qüvvəsi və resursu olmadan baş verdiyi müşahidə olunur. Beləliklə, resursu və işçi qüvvəsi olmayan mikro sahibkarların digər biznes subyektlərinə irihəcmli əməliyyatlarla “iş, xidmət” göstərməsi nəticəsində dövlətin dəstək aləti hesab edilən vergi güzəştindən mikro olmayan sahibkarlar faydalanırlar.

Nəticədə, həmin güzəştdən müxtəlif formalarda sxemlər yaratmaqla vergidən yayınmağa çalışan vergi ödəyiciləri istifadə etdiyindən ədalətsiz rəqabət və vergi mühiti yaranır ki, bu da dövlət vergi orqanları ilə intizamlı vergi ödəyiciləri arasında qarşılıqlı etimad mühitinə mənfi təsir göstərir.

Dəyişikliyin məqsədi:

Mikro sahibkarlıq subyekti dedikdə dövriyyəsi 200 min manatadək olan, işçi sayı isə 10 nəfərdən çox olmayan şəxslər nəzərdə tutulur. Mikro sahibkar həm də işəgötürəndir və iş yeri yaradır. Vergi güzəşti sahibkarın təkcə mikro sahibkarlıq subyekti olmasına görə deyil, əsas hədəflərdən biri kimi həm də iş yerinin yaradılması ilə bağlıdır.

Bu baxımdan hədəfli vergi güzəşti mikro sahibkarlıq subyektinin işçi meyarının 30 faizinin (yəni 10 nəfər işçi meyarından 3 nəfər) ödənildiyi halda tətbiq olunur. Bu, həm mikro sahibkarları iş yeri yaratmağa təşviq edir, həm də qeyri-real və əmtəəsiz əməliyyatlar vasitəsilə pul vəsaitlərinin nağdlaşdırılmasında iştirak edən, habelə mikro sahibkarlıq subyekti olmayan biznesə “süni xərc” ötürən, onların vergidən yayınmasına şərait yaradan “mikro sahibkarlar”ın destimullaşması ilə nəticələnir.

Digər tərəfdən, dəyişikliklər rəsmiləşdirilməyən faktiki işçilərin rəsmiləşməsini təşviq edəcək.

Beləliklə, vergi güzəşti yanaşması baxımından əldə etdiklərimiz:

• Vergi güzəştləri məşğulluq yaradan mikro sahibkarlara tətbiq edilir;
• Rəsmiləşdirilməmiş faktiki işçilərin rəsmiləşməsi baş verir;
• Pul vəsaitlərini qeyri-real və əmtəəsiz əməliyyatlar vasitəsilə nağdlaşdıran, süni xərc ötürən “mikro sahibkarlar” destimullaşdırılır.

Vergi Məcəlləsinin 135.1-ci maddəsinə əsasən, müvafiq məbləğ vergi ödəyicisinə qeyd-şərtsiz ödənilməlidirsə, yaxud vergi ödəyicisi əqd və ya müqavilə üzrə bütün öhdəliklərini yerinə yetirmişdirsə, bu vaxt gəliri almaq hüququ əldə edilmiş sayılır. Bakı Karyera Mərkəzinin direktoru, vergi eksperti Təhməz Qaçayev qanunvericiliyin bu tələbini şərh edir: 

Misal: Gəlir və xərclərinin uçotunu hesablama metodu ilə aparan və kiçik sahibkarlıq subyekti olan müəssisə hesabat dövründə 165.000 manat dəyərində xidmət göstərib. Göstərilən xidmətlərlə bağlı hesabat ilinin sonunda 3.000 manat debitor borcu yaranıb. Müəssisə eyni zamanda öz işçilərinə görə 45.000 manat əməkhaqqı və sosial sığorta xərcləri hesablayıb, malların maya dəyəri üzrə xərcləri 70.000 manat olub. Hesabat ilinin 1 avqust tarixində aylıq icarə dəyəri 4.000 manat olan ofis icarəyə götürüb. İcarə muqaviləsinə əsasən, icarə haqlarının hər ayın sonunda ödənilməsi nəzərdə tutulub və müqavilənin müddəti 1 ildən artıq olub. Müəssisə icarə haqqının tam dəyərini cari ilin avqust ayında ödəyib.

Müəssisənin mənfəət vergisini hesablayaq. Bunun üçün, ilk növbədə, onun gəlirini və gəlirdən cıxılmasına yol verilən xərclərini müəyyən etmək lazımdır. Vergi Məcəlləsinin 135-ci maddəsinə əsasən, hesablama metodu ilə gəlir və xərcinin uçotunu aparan vergi ödəyiciləri üçün gəlirin əldə edilməsi vaxtı müəyyən edilib. Maddədə göstərildiyi kimi, müvafiq məbləğ vergi ödəyicisinə qeyd-şərtsiz ödənilməlidirsə, yaxud vergi ödəyicisi əqd və ya müqavilə üzrə bütün öhdəliklərini yerinə yetirmişdirsə, bu vaxt gəliri almaq hüququ əldə edilmiş sayılır.

Misalımıza uyğun olaraq, vergi ödəyicisi hesabat dövründə 165.000 manat dəyərində mal təqdim edib, ancaq 3.000 manat məbləğ debitor borca çevrilsə də 135.1-ci maddəni əsas götürməklə vergi ödəyicisinin cari ilin gəliri kimi 165.000 manat qəbul ediləcək. Vergi ödəyicisinin 45.000 manat əməkhaqqı və sosial sığorta xərcləri, o cümlədən 70.000 manat malların maya dəyəri üzrə xərcləri Vergi Məcəlləsinin 108.1-ci maddəsinə əsasən gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı olan və gəlirdən çıxılan xərclər olduğu üçün gəlirdən çıxılacaq.

Tutaq ki, müəssisə cari ilin avqust ayında 1 ildən artıq müddətə aylıq icarə dəyəri 4.000 manat olan ofis icarəyə götürüb və aylıq icarə haqlarının tam məbləğini avqust ayında ödəyib. Bəs bu halda icarə haqlarının tam məbləği gəlirdən çıxılacaqmı?

Suala aydınlıq gətirmək üçün Vergi Məcəlləsinin 136-cı maddəsinə nəzər salmaq lazımdır. Belə ki, Məcəllənin 136.3-cü maddəsinə əsasən, borc öhdəliyi üzrə faizlər və ya əmlakın icarə haqqı ödənilərkən borc öhdəliyi və ya icarə müqaviləsi üzrə ödənişin müddəti bir neçə hesabat dövrünü əhatə edirsə, xərc həmin hesabat dövrləri üzrə onun hesablanma qaydasına müvafiq şəkildə bölüşdürülür.

Deməli, cari ilin icarə xərci kimi avqust, sentyabr, oktyabr, noyabr və dekabr aylarına düşən icarə öhdəliyi gəlirdən çıxılacaq. Bu halda cari ilin gəlirdən çıxılan icarə xərcinin məbləği 20.000 manat olacaq:

4.000 x 5 = 20.000 manat.

Beləliklə, müəssisənin gəlirdən çıxılan xərcləri 135.000 manat olacaq: (45.000+70.000+20.000) = 135.000 manat.

Nəticə olaraq müəssisənin mənfəət vergisini hesablayaq:

Gəlir – 165.000 manat;

Gəlirdən çıxılan xərclər – 135.000 manat;

Mənfəət – 165000 – 13.5000 = 30.000 manat.

Mənfəət vergisi – 30.000 x 20% = 6.000 manat.

Mənbə: vergiler.az

Onlayn xidmət növlərini artırmaqda davam edən Birbank Biznes  yeni “Nağd təminatlı qarantiya” məhsulunu təqdim edir. Məhsul, qarantiya təminatına ehiyacı olan bütün biznes sahələri və sahibkarlar  üçün nəzərdə tutulub.

“Nağd təminatlı qarantiya”dan istifadə Birbank Biznes mobil tətbiqi üzərindən tamamilə onlayn həyata keçirilir. Bunun üçün mobil tətbiqdən “Örtüklü Qarantiya” müraciəti edilməlidir. Daha sonra cəmi bir iş günü ərzində müraciətə baxılır və qarantiya rəsmiləşdirilir. Məhsul biznes sahiblərinə banka getmədən, vaxt itirmədən daha çevik xidmət almaq imkanı yaradır.

Müraciət üçün: https://my.birbank.business/login

Qeyd edək ki, Birbank Biznes-də biznes sahiblərinin mütəmadi istifadə etdiyi bir sıra xidmətlər var:

• Biznes bank hesablarının açılması
• Təcili köçürmələr, milli və xarici valyutada köçürmələr
• Nağdsız ödənişlər
• Əməkhaqqı və biznes kartların sifarişi, çatdırılması və onlara mədaxil
• POS-terminal sifarişi, POS əməliyyatlarının onlayn izlənilməsi və çıxarışların əldə olunması
• Cari və kart hesabından QR-nağdlaşdırma
• Sənəd dövriyyəsi və sənədlərin kütləvi imzalanması
• Biznes krediti və bank qarantiyaları
• Mobil POS, e-ticarət və “Kliklə ödə” xidmətləri
• Açıq Bankçılıq Xidmətləri
• Özəl tarif paketləri və s.

Birbank Biznes müştərilərində suallar yaranarsa, onlara istənilən vaxt canlı çat vasitəsilə dəstək göstərilir. Sahibkarlara vaxta qənaət etmək imkanı verən Birbank Biznes sistemi haqqında ətraflı məlumat üçün https://bir.bank/bbfipr saytına keçid edin və ya 896 məlumat mərkəzinə zəng edin.