Blog Full

Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda yükdaşıma fəaliyyəti ilə məşğul olan rezident müəssisənin həmin fəaliyyətdən əldə etdikləri gəlirləri ƏDV-yə cəlb olunurmu? Eyni zamanda həmin rezident müəssisə, yükdaşıma fəaliyyətini genişləndirmək üçün, Türkmənistan Respublikasında fəaliyyət göstərən qeyri-rezidentlə bazar araşdırması üçün xidməti müqavilə bağlayır, öz növbəsində, həmin qeyri-rezident öz ölkəsində yükdaşıma ilə bağlı biznes imkanlarını müəyyən etmək üçün aylıq xidmət haqqı qarşılığında bazar araşdırması edir. Biz rezident müəssisə olaraq həmin qeyri-rezidentə xidmət haqqı ödəyən zaman hər hansı vergi öhdəliklərimiz (ödəmə mənbəyində vergi və ya ƏDV ) yaranırmı?

Birinci suala cavab olaraq İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 96.1-ci maddəsinə əsasən, rezidentlərin gəlirləri üzrə vergitutma obyekti vergi ili üçün rezidentlərin bütün gəliri ilə həmin dövr üçün bu Məcəllə ilə müəyyənləşdirilən gəlirdən çıxılan məbləğ arasındakı fərqdən ibarət olan vergiyə cəlb edilən gəlirdir.

Vergi ödəyicisinin bütün gəlirləri dedikdə onun həm Azərbayan Respublikasında, həm də Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda əldə etdiyi gəlirləri nəzərdə tutulur.

Nəzərə çatdırılıb ki, Vergi Məcəlləsinin 127.1-ci maddəsinə əsasən, rezidentin Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda Azərbaycan mənbəyindən olmayan gəlirindən ödənilmiş gəlir vergisinin və ya mənfəət vergisinin məbləğləri Azərbaycanda vergi ödənilərkən nəzərə alınır.

Azərbaycan Respublikasının rezidenti olan ƏDV ödəycisinin respublikamızın hüdudlarından kənarda göstərdiyi xidmətlər, işlər ƏDV-nin vergitutma obyekti deyil. Lakin Vergi Məcəlləsinin 168.1.5-ci maddəsində olan xidmətlərin göstərildiyi yer kimi xidmətləri göstərən şəxsin yox, xidmətləri alan şəxsin qeydiyyatda olduğu yer qəbul olunur. Sorğuda qeyd olunan xidmət ƏDV-yə cəlb olunmayacaq.
İkinci suala cavab olaraq bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 125.1-ci maddəsinə əsasən, qeyri-rezidentin, bu Məcəllənin 13.2.16-cı maddəsi ilə Azərbaycan mənbəyindən əldə olunan gəliri kimi müəyyən edilən və qeyri-rezidentin Azərbaycan Respublikasının ərazisindəki daimi nümayəndəliyinə aid olmayan ümumi gəlirindən ödəmə mənbəyində xərclər çıxılmadan vergi tutulur.

Sorğuda qeyd olunan qeyri-rezidentin əldə etdiyi gəlir Vergi Məcəlləsinin 13.2.16-cı maddəsinə əsasən Azərbaycan mənbəyindən gəlir sayılmır və ödəmə mənbəyində vergi tutulmur.

Əlavə olaraq nəzərinizə çatdırırıq ki, Vergi Məcəlləsinin 169.1-ci maddəsinə əsasən, ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyata alınmayan qeyri-rezident Azərbaycan Respublikasının ərazisində bu Məcəllənin 169.2-ci və ya 169.5-ci maddələrində adı çəkilən vergi agenti üçün xidmət göstərirsə və ya iş görürsə (o cümlədən elektron ticarət qaydasında Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda otel xidmətlərinin və aviabiletlərin sifarişi üzrə xidmətlər istisna olmaqla, işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsi), bu fəslin məqsədləri üçün işlərin görülməsi və ya xidmətlərin göstərilməsi bu maddəyə uyğun olaraq vergiyə cəlb olunur.

Bu maddəyə əsaslanaraq bildirilib ki, sorğuda qedy olunan xidmət Azərbaycan Respublikasının ərazisində olmadığı üçün ƏDV məqsədləri üçün vergitutma obyekti deyil.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 96-cı, 125-ci, 127-ci, 168-ci, 169-cu maddələri.

Mənbə: vergiler.az

Son dövrlərdə vergi ödəyiciləri tərəfindən proqram təminatlarının əldə edilməsi və onlara texniki dəstək kimi xidmətlərin göstərilməsi əməliyyatları çoxalıb. Təbii ki, bu, müasir inkişaf üçün vacib bir haldır. Ancaq təcrübədə bu cür əməliyyatlarda ödəmə mənbəyində vergi tutulması ilə bağlı müəyyən mübahisələr yaranır.

Sərbəst auditor Altay Cəfərov bu məqamları misallar üzərində şərh edib.

Misal 1

“AA” MMC Türkiyə Respublikasının rezidenti olan “SS LTD”-dən 10.000 dollar dəyərində proqram təminatı alıb. Bu zaman şirkətin hansı vergi öhdəlikləri yaranır?

Misal 2

“AA” MMC Türkiyə Respublikasının rezidenti olan “SS LTD” ilə proqram təminatının istifadə edilməsi ilə bağlı 5 illik lisenziya müqaviləsi bağlayıb. Müqavilə şərtlərinə görə, LTD-yə illik 5.000 dollar ödəniləcək. Bundan əlavə, tərəflər arasında imzalanmış digər müqaviləyə əsasən, “SS LTD” proqram təminatına texniki dəstək verəcək və bununla bağlı aylıq təqdim ediləcək invoysa əsasən ödəniş həyata keçiriləcək. Nəzərə alaq ki, 2024-cü ilin iyul ayında göstərilən texniki dəstəyin məbləği 500 dollar olub. Bu halda şirkətin hansı vergi öhdəlikləri yaranır?

Birinci misalda məsələ daha sadədir. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 13.2.8-ci maddəsinə əsasən, mal – hər hansı maddi və ya qeyri-maddi əmlak (aktiv), o cümlədən elektrik və istilik enerjisi, qaz və su anlamına gəlir. Əlavə dəyər vergisinin (ƏDV) məqsədləri üçün qeyri-maddi aktivlər, pul vəsaiti və torpaq mal sayılmır. Məcəllənin 13.2.9-cu maddəsində isə göstərilib ki, qeyri-maddi aktivlər – intellektual, o cümlədən ticarət nişanları, digər sənaye mülkiyyəti obyektləri, habelə müvafiq qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada vergi ödəyicisinin mülkiyyət hüququnun obyekti kimi tanınan digər analoji hüquqlardır.

Maddədən də görünür ki, qeyri-maddi aktivlər xidmətlər kimi qiymətləndirilir. Həmçinin, alınmış proqram təminatı da qeyri-maddi aktiv olduğuna görə ödəmə mənbəyində 10% vergi tutulacaq və 18% ƏDV hesablanacaq:

10.000 x 18% = 1.800 dollar;
1.800 x 1,7 (kurs) = 3.060 manat.

Deməli, şirkətə 3.060 manat qeyri-rezidentin ƏDV-si hesablanacaq. MMC bu məbləği qeyri-rezidentin ƏDV-si adı ilə büdcəyə ödəsə, ona uyğun qaydada əvəzləşmə də aparacaq. Bundan əlavə, 1.700 manat məbləğində ödəmə mənbəyində vergi tutulacaq və hesabatda göstərilməklə büdcəyə ödəniləcək:

10.000 x 10% = 1.000 dollar;
1.000 x 1,7 (kurs) = 1.700 manat.

İkinci misaldakı məsələyə isə mütəxəssislər müxtəlif formada yanaşırlar. Belə ki, burada proqram təminatı alınmayıb, ancaq 5 il müddətinə istifadə hüququ (lisenziya) əldə edilib. Ona görə də bu, artıq royalti əməliyyatı sayılır və ödəmə mənbəyində 14% vergi ödənilməsi məsələsi ortaya çıxır. Yəni “AA” MMC qeyri-rezidentə hər il üçün ödəyəcəyi 5.000 dollardan royalti ödəmələri kimi 14% ödəmə mənbəyində vergi tutacaq:

5.000 x 14% = 700 dollar;
700 x 1,7 (kurs) = 1.190 manat.

Bu halda, eyni zamanda, 18% ƏDV də hesablanıb ödənilməlidir. Ancaq bəzi mütəxəssislər texniki dəstəyə görə ödənilməli məbləğdən ödəmə mənbəyində 14%, bəzi mütəxəssislər isə 10% verginin tutulmasını bildirirlər. Odur ki, məsələni dəqiqləşdirmək üçün ona daha dərindən yanaşmalıyıq.

Bunun üçün ilk olaraq əməliyyatların mahiyyəti, göstərilən xidmətlərin naturasına baxmalıyıq. Bildiyimiz kimi, 14% ödəmə mənbəyində vergi royaltilərdən tutulur. Royaltinin açılışı Vergi Məcəlləsinin 13.2.23.-cü maddəsində belə göstərilib: Royalti – ədəbiyyat, incəsənət, yaxud elm əsərləri, proqram təminatı, kinematoqrafik filmlər və digər qeyri-maddi aktivlər üzərində müəllif hüquqlarından istifadə olunması, yaxud istifadə hüquqlarının verilməsinə görə istənilən patentə, ticarət markasına, dizayn, yaxud modelə, plana, məxfi düstura, yaxud prosesə, sənaye, kommersiya, yaxud elmi təcrübəyə aid olan informasiyaya, sənaye, kommersiya və ya elmi avadanlıqdan istifadə, yaxud istifadə hüquqlarının verilməsinə görə mükafat şəklində alınan ödənişlərdir.

Maddədən də görünür ki, royaltinin mahiyyəti və naturası konkret hüquqların verilməsi və hüquqların əldə edilməsidir. Texniki dəstək isə istənilən texnikanın, avadanlığın, maddi aktivlərin, həmçinin qeyri-maddi aktivlərin işləməsi üçün göstərilən bir xidmət növüdür. Məsələn, bizim misallarımızda olduğu kimi, rezident proqram təminatını ala və ya royalti kimi istifadə edə bilər. Ancaq texniki dəstəyi özü və ya hər hansı bir digər rezident müəssisəyə həvalə edə bilər. Odur ki, texniki dəstək həm mahiyyətinə, həm də naturasına görə royaltiyə uyğun gəlmir. Ona görə də belə bir xidmətə görə qeyri-rezidentə ödənilən məbləğdən ödəmə mənbəyində 14% deyil, 10% vergi tutulmalıdır.

Bəs texniki dəstəyə görə ödənilən məbləğdən ödəmə mənbəyində 14% vergi tutulmasını bəzi mütəxəssislər necə açıqlayırlar?

Bir sıra ekspertlər bu suala cavab olaraq, texniki dəstəyi əldə edilmiş royaltinin düzgün işləməsi üçün göstərilmiş xidmət kimi dəyərləndirməklə, royaltinin bir hissəsi olduğunu qeyd edirlər. Ancaq belə bir yanaşma, ümumiyyətlə, səhvdir. Royalti xidmətinin mahiyyəti və naturasının ölçüsü yuxarıdakı tərifdəki çərçivədə məhduddur. Odur ki, texniki dəstək heç bir halda royalti anlayışına uyğun gəlmir.

Nəticə olaraq, “AA” MMC-nin qeyri-rezidentə ödəyəcəyi 500 dollar texniki dəstək xidmətindən 85 manat vergi tutacaq:

500 x 10% = 50 dollar;
50 x 1,7 (kurs) = 85 manat.

Bu halda 18% ƏDV də hesablanacaq.

Mənbə: vergiler.az

Mənə belə bir mesaj göndərilib: “Fəaliyyətiniz 22.07.2024-cü il tarixdən aktivləşəcək və həmin tarixdən etibarən vergi orqanına bəyannamə təqdim etmək öhdəliyiniz yaranacaqdır”. Zəhmət olmasa, bunun izahın verərdiniz.

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, vergi ödəyicilərinin vergi uçotundan çıxarılması və fəaliyyətinin müvəqqəti dayandırılması prosedurları fərqlidir.

Belə ki, fəaliyyətini müvəqqəti dayandırmaq istəyən vergi ödəyicisi “Vergi ödəyicisinin, onun filialının, nümayəndəliyinin və ya digər təsərrüfat subyektinin (obyektinin) fəaliyyətinin və digər vergi tutulan əməliyyatlarının dayandırılması haqqında arayış”ı təqdim etməlidir. Arayışda sahibkarlıq fəaliyyətinin və ya digər vergi tutulan əməliyyatların dayandırılmasının müddəti göstərilməlidir. Qeyd olunan müddət bitdikdə, fəaliyyətin dayandırılması barədə yenidən müraciət edilmədikdə isə fəaliyyətin dayandırılması haqda müraciətdə göstərilən son tarixdən sonrakı gündən etibarən vergi ödəyicisinin fəaliyyəti aktivləşir və müvafiq bəyannamələrin vergi orqanına təqdim olunması üzrə öhdəlik yaranır.

Fiziki şəxsin ləğv edilməsi ilə əlaqədar yerinə yetirilməli olan prosedurlar barədə ətraflı məlumatı Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi internet səhifəsindəki müvafiq bölmədən əldə edə bilərsiniz.

Sorğunuza cavab olaraq bildiririk ki, gücləndirilmiş elektron imza (o cümlədən Asan İmza) olduqda İnternet Vergi İdarəsi portalı üzərindən fiziki şəxsin fəaliyyətinin onlayn rejimdə ləğvi mümkündür.

Mənbə: vergiler.az

Gündəmdə daim müzakirə olunan vacib mövzulardan biri də avans ödənişi zamanı ƏDV-nin ödənilməsi ilə bağlıdır. Əgər ƏDV ödəyicisinə avans ödənişi edərkən elektron qaimə-faktura göndərilməyibsə, ödənişi edən və alan tərəf üçün hansı risklər və öhdəliklər yarana bilər? 

Mövzu ilə bağlı suala “Consulting Group” MMC-nin direktor-auditoru Elçin Əkbərov aydınlıq gətirir. 

Vergi Məcəlləsinin 58.6-cı maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 175.1.3-cü maddəsinə müvafiq olaraq, həmin Məcəllənin 175.8-ci maddəsində göstərilən vergi ödəyicisi tərəfindən malların (iş və xidmətlərin) dəyəri ödənilən gündən 1 iş günü müddətində ƏDV məbləğinin ödənilməməsinə görə (bu Məcəllənin 177.5-ci maddəsində nəzərdə tutulan halda ƏDV məbləğinin 1 iş günü müddətində ödənilməməsi istisna olmaqla) vergi ödəyicisinə vaxtında ödənilməmiş ƏDV məbləğinin 50 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

İndi isə yuxarıda istinad olunan maddələrə ayrı-ayrılıqda baxaq:

Məcəllənin 175.1.3-cü maddəsində göstərilir ki, vergi ödəyicisinə verilmiş elektron qaimə-faktura üzrə iki və ya daha çox ödəmə aparılarsa, hər ödəmə ödəniş miqdarında ayrıca əməliyyat üçün həyata keçirilmiş sayılır. Vergi ödəyicisinə verilmiş elektron qaimə-faktura üzrə alınmış malların (iş və xidmətlərin) dəyəri ödənilən gündən bir iş günü müddətində ƏDV-nin məbləği bu Məcəllə ilə və müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilmiş qaydada ödənilməlidir. Bu zaman malların (iş və xidmətlərin) dəyəri üzrə iki və ya daha çox ödəmə aparılarsa, ƏDV-nin məbləği aparılmış ödəniş məbləğinə uyğun olaraq ƏDV-nin depozit hesabına ödənilməlidir. Yəni burada elektron qaimə-faktura göndərildiyi halda ƏDV-nin depozit hesabına ödənilməsi nəzərdə tutulur.

Vergi Məcəlləsinin 175.8-ci maddəsində isə qeyd olunur ki, ƏDV ödəyiciləri, habelə ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyatda olmayan səhmlərinin və paylarının 50 faizindən çoxu dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslər və büdcə təşkilatları tərəfindən mallar, xidmətlər (işlər) alınarkən onlara verilmiş elektron qaimə-fakturaları üzrə, habelə bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərdən yaşayış və qeyri-yaşayış sahələri alan şəxslər tərəfindən ƏDV-nin məbləği ƏDV-nin depozit hesabına köçürülməlidir. Göründüyü kimi, burada heç də hər bir şəxsin ƏDV-ni depozit hesabına ödəmək məcburiyyətinin olmadığı, ancaq 175.8.-ci maddədə qeyd olunan şəxslərin bu öhdəliyi daşıdığı qeyd olunur.

Beləliklə, ümumiləşdirmə apararaq deyə bilərik ki, ödənişi edən tərəf ƏDV məbləğini elektron qaimə-faktura göndərilənədək edə bilər, yəni əməliyyatın əsas məbləğlə birlikdə aparılmaması hər hansı öhdəlik yaratmır, cəriməyə, maliyyə sanksiyasına səbəb olmur.

Bəs bu qaydada ödəniş aparılarkən ödənişi alan tərəf üçün hansı öhdəlik yaranacaq?
Vergi Məcəlləsinin 166.6-cı maddəsinə əsasən, ödəmə malların (işlərin, xidmətlərin) təqdim edilməsinədək həyata keçirildikdə vergi tutulan əməliyyatın vaxtı ödəmənin həyata keçirildiyi vaxt sayılır. Vergi tutulan əməliyyat üçün iki və ya daha çox ödəmə aparılırsa, hər ödəmə ödəniş miqdarında ayrıca əməliyyat üçün həyata keçirilmiş sayılır. Məcəllənin 166.7-ci maddəsində isə göstərilib ki, bu maddənin məqsədləri üçün ödəmə dedikdə, təqdim edilmiş malların (işlərin, xidmətlərin) ƏDV-siz dəyərinin və ya ƏDV məbləğinin ödənilməsi nəzərdə tutulur.
Beləliklə, bu iki maddəni də ümumiləşdirməklə belə nəticəyə gəlirik ki, ödənişi alan tərəf ƏDV məbləğini almasa belə, əsas məbləği bəyan edərək ƏDV öhdəliyi yaratmalı və ödənişi öz vəsaiti hesabına dövlət büdcəsinə etməlidir. Həmçinin, ƏDV məbləğini alsa, ancaq əsas məbləği almasa belə, yenə də həmin məbləğə müvafiq əsas məbləği bəyan edərək ƏDV öhdəliyi yaratmalı və öz vəsaiti hesabına dövlət büdcəsinə ödəniş etməlidir.

Misal

Satıcı “AA” MMC ilə alıcı “CC” MMC arasında bağlanmış 1 avqust 2024-cü il tarixli müqaviləyə əsasən, dəyəri 10.000 manat olan mallar üçün müqavilə bağlandıqdan sonrakı 5 gün ərzində 50% avans ödənişi aparılmalı, bundan sonrakı 60 gün ərzində mallar təhvil verilməlidir. Ancaq alıcı MMC-nin ƏDV depozit hesabında ƏDV vəsaiti yoxdur, bankdakı vəsaiti isə ancaq 50% avansı ödəmək üçün kifayət edir. Beləliklə, avans ödənişi aparılır, elektron qaimə-faktura isə mallar təhvil veriləndə göndəriləcək. Bu halda satıcı “AA” MMC aldığı 5.000 manat avans məbləğini avqust ayı üçün ƏDV hesabatında əks etdirərək, 900 manat ƏDV məbləğini dövlət büdcəsinə ödəməlidir:

5.000 x 18% = 900 manat.

Alıcı “CC” MMC 900 manat avans ƏDV məbləğini ödəmədiyi üçün heç bir cərimə və ya maliyyə sanksiyasına məruz qalmır. Ancaq elektron qaimə-faktura göndərilən günədək ƏDV məbləğini ödəməlidir. Əks halda ona ƏDV məbləğinin 50% məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq oluna bilər.

Mənbə: vergiler.az