Blog Full

Mövzunu “Business Service Centre” şirkətinin maliyyə-mühasibatlıq işləri üzrə mütəxəssisi Səbinə Mirzəyeva şərh edir.

Gəlir dedikdə rezident vergi ödəyiciləri üçün Azərbaycan Respublikasında və Azərbaycan Respublikasından kənarda əldə edilən, qeyri-rezident vergi ödəyiciləri üçün isə Azərbaycan Respublikası daxilində əldə etdikləri gəlirlər başa düşülür. Gəlirlər isə öz növbəsində 3 qrupa aid edilir:

1. Muzdlu işlə əlaqədar əldə edilən gəlir;

2. Muzdlu işə aid olmayan fəaliyyətdən əldə edilən gəlir;

3. Vergilərdən azad edilən gəlirlərdən və əsas vəsaitlərin (vəsaitin) yenidən qiymətləndirilməsindən yaranan artımdan başqa bütün digər gəlirlər.

Muzdlu işlə əlaqədar əldə edilən gəlir dedikdə əməkhaqqı, bu işdən alınan hər hansı bir ödəmə və ya fayda nəzərdə tutulur. Əməkhaqqı – müvafiq iş vaxtı ərzində əmək funksiyasını yerinə yetirmək üçün əmək müqaviləsi ilə müəyyən edilən, işçinin gördüyü işə (göstərdiyi xidmətlərə) görə işəgötürən tərəfindən pul və ya natura formasında ödənilən gündəlik və ya aylıq məbləğ, habelə ona edilən əlavələrin, mükafatların və digər ödənclərin məcmusudur.

Vergi Məcəlləsinə əsasən, fiziki şəxslərin əməkhaqqından tutulan vergilərin dərəcəsi belə müəyyən edilib:

• Neft-qaz sahəsində və dövlət sektorunda fəaliyyət göstərən fiziki şəxslərin muzdlu işdən gəlirləri 2.500 manatadək olduqda vergi tutulan aylıq məbləğinin 14%-i məbləğində, 2.500 manatdan çox olduqda isə 350 manat + 2500 manatdan çox olan məbləğinin 25%-i məbləğində gəlir vergisi tutulur.
• Neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektorunda işləyən fiziki şəxslərin gəlirləri 2019-cu il yanvarın 1-i tarixindən 7 il müddətində vergi tutulan aylıq gəlirləri 8.000 manatadək olduqda vergi dərəcəsi 0%-dir. 8.000 manatdan yuxarı olduqda isə 8.000 manatdan çox olan məbləğin 14%-i məbləğində vergi tutulur.

Fiziki şəxslərin gəlir vergisinə güzəşt və azadolmalar Vergi Məcəlləsinin 102-ci maddəsi ilə tənzimlənir. Əməkhaqqı hesablanarkən gəlir vergisi üzrə azadolmalara nəzər yetirək:

– Fiziki şəxsin hər hansı muzdlu işlə əlaqədar əldə etdiyi aylıq gəliri (əsas iş yerində) 2.500 manatadək olduğu halda 200 manat, illik gəliri 30.000 manatadək olduqda 2.400 manat məbləğində olan hissəsi gəlir vergisindən azaddır.

Misal 1

Neft-qaz sahəsində fəaliyyət göstərən fiziki şəxsin aylıq gəliri 850 manatdır. Onun gəlir vergisi necə hesablanır?

Vergidən azadolma: 200 manat;

Vergiyə cəlb edilən məbləğ: 850 – 200 = 650 manat.

– Fiziki şəxslərin təqvim ili ərzində alınan hədiyyələrin, təhsil haqlarını ödəmək üçün maddi yardımın – birdəfəlik müavinətin 2.500 manatadək olan hissəsi gəlir vergisindən azaddır. Maddi yardım almış həmin şəxslərə azadolma o vaxt verilir ki, məbləğlərin təyinatı üzrə ödənildiyini təsdiq edən sənədlər təqdim edilsin.

Misal 2

Dövlət müəssisəsində çalışan işçinin illik gəliri 11.520 manatdır (aylıq gəlir 960 manat). Müəssisə tərəfindən əməkdaşının təhsil haqqını ödəmək üçün 3.000 manat məbləğində maddi yardım ayrılıb. Bununla bağlı təsdiqedici sənədlər təqdim edilib. Bu halda hesablama belə aparılacaq:

Vergidən azadolma: 2.400 manat (illik gəliri 30.000 manatadək olduqda tətbiq edilən azadolma) + 2.500 manat (təhsil haqqı üçün maddi yardımdan azadolma);

Vergiyə cəlb edilən məbləğ: (11520 + 3000 ) – (2400 + 2500 ) = 9620 manat.

– Əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə ödənən müavinətlərdən başqa, dövlət təqaüdləri, dövlət müavinətləri, əvəzsiz dövlət köçürmələri, təsdiqedici sənədləri ilə birlikdə (Dövlət köçürmələri, dövlət büdcəsi hesabına edilmiş birdədəlik ödəmələrlə bağlı icra hakimiyyəti orqanlarının qərarları, ödəniş sənədləri) gəlir vergisindən azad edilir.

Misal 3

Dövlət müəssisəsi 2023-cü ilin noyabr ayı üzrə işçiyə 500 manat əməkhaqqı hesablayıb. Həmin ayda əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə 230 manat müavinət və 150 manat dövlət təqaüdü hesablanıb.

Vergidən azadolma: 150 manat (dövlət təqaüdü);

Vergiyə cəlb edilən məbləğ: (500 + 230) – 200 manat (aylıq gəliri 2500 manatadək olduqda) = 530 manat.

– Həmçinin işçi sayının və ştatların ixtisarı ilə əlaqədar əmək müqaviləsinə xitam verildikdə, fərdi sahibkarın fəaliyyətinin ləğvi ilə bağlı, işçinin vəfatı ilə əlaqədar əmək müqaviləsinə xitam verildikdə vəfat edənin vərəsələrinə ödənilən təminatlar gəlir vergisinə cəlb olunmayacaq.

– Dövlət qulluqçusunun pensiya yaşına çatmasına görə öz arzusu ilə dövlət qulluğundan çıxması ilə əlaqədar ödənilən birdəfəlik haqq gəlir vergisindən azaddır.

– Vergi Məcəlləsinə əsasən, şəhid statusu almış şəxslərin valideynlərinin, övladlarının, dul arvadlarının (ərlərinin) vergi tutulan aylıq gəlirlərinin 800 manat məbləğində hissəsi gəlir vergisindən azaddır.

Misal 4

Qeyri-dövlət sektorunda çalışan şəhid övladının aylıq vergi tutulan əməkhaqqı məbləği 10.000 manatdır.

Vergidən azadolma: 800 manat;

Vergiyə cəlb edilən məbləğ: 2000 manat (aylıq əmək haqqının 8000 manatdan yuxarı olan hissəsi) – 800 manat (şəhid övladları üçün tətbiq edilən) = 1200 manat.

Mənbə: vergiler.az

“Azərbaycan Mühasiblər Məktəbi”nin “İstehsalat və maya dəyəri xərclərinin uçotunun aparılması” mövzusunda təşkil etdiyi ödənişsiz vebinara qoşula bilməyənlər, keçid edərək video yazını izləyə bilərlər. 

Vebinarın təqdimatçısı Şahin Qurbanov 2019-cu ildən etibarən müxtəlif sahələrdə (istehsalat, xidmət, kənd təsərrüfatı, tikinti və s.) fəaliyyət göstərən “SAPPORT MMC”də maliyyə meneceri və eyni zamanda “Caspian Rail MMC” logistika şirkətində Baş mühasib olaraq çalışır.

Daha öncə “MD Design” MMC, “NOBEL İLAÇ SAN. VE TİC. A.Ş.”, “Carlsberg Azerbaijan” kimi müxtəlif şirkətlərdə işləmişdir.

15 ilə yaxındır mühasibatlıq və maliyyə sahəsində fəaliyyət göstərən Şahin Qurbanov “ACCA” üzrə F1, F2, F3 beynəlxalq sertifikatlarının sahibidir. 2018-ci ildən bu günə kimi mühasibat uçotu və 1C mühasibat proqramı üzrə təlimçi kimi fəaliyyətini davam etdirir.

Peşəkar mühasib sertifikat imtahanını hər iki mərhələ üzrə müvəfəqiyyətlə vermişdir.

Kanalımıza abunə olmaqla, qoşula bilmədiyiniz vebinarları yenidən izləyə bilərsiniz: https://www.youtube.com/@muhasiblermektebi

Peşəkar Mühasib Sertifikatı imtahanına hazırlıq kursları

Mühasibat kursları

Vergi kursları

Mühasiblər üçün Excel kursları

Əlaqə:

ƏDV vergi ödəyicisi olan sahibkar fiziki şəxs vergi ödəyicisi olan fiziki şəxsə yük daşıma xidmətinə görə aylıq 10.000 manat nağd qaydada vəsait ödəyib (“Nağdsız hesablaşmalar haqqında” qanunun 3.3-cü maddəsinə əsasən). Bu əməliyyat doğrudurmu?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” qanunun 3.2-ci maddəsinə əsasən, hər iki tərəf vergi ödəyicisi olan şəxs arasında hesablaşmalar üzrə nağdsız ödəniş yalnız bu Qanunun 3.1.1-ci maddəsində müəyyən olunmuş formada həyata keçirilə bilər.

“Nağdsız hesablaşmalar haqqında” qanunun 3.1.1-ci maddəsinə əsasən, nağdsız hesablaşma dedikdə bir şəxsin bank hesabından digər şəxsin bank hesabına köçürülməklə o cümlədən ödəniş alətləri (ödəniş kartları, ödəniş tapşırığı və s.) və ödəniş vasitələri (mobil telefon aparatları, kompüter və digər avadanlıq) ilə həyata keçirilən hesablaşmalar nəzərdə tutulur.

Əlavə olaraq qeyd edirik ki, Vergi Məcəlləsinin 58.7-1-ci maddəsinə əsasən “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tələblərinin pozulmasına görə vergi ödəyicilərinə Qanun pozulmaqla aparılan əməliyyatın ümumi məbləğinin təqvim ili ərzində belə hala birinci dəfə yol verdikdə 10 faizi, ikinci dəfə yol verdikdə 20 faizi, üç və daha çox dəfə yol verdikdə 40 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Müraciətiniz barədə daha ətraflı məlumat üçün Çağrı Mərkəzinə (195-1) və ya vergi ödəyicilərinə xidmət mərkəzlərinə müraciət edə bilərsiniz

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 58.7-1-ci maddəsi və “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu.

Mənbə: vergiler.az

Riskli vergi ödəyicisi – Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi meyarlara cavab verən, o cümlədən əmtəəsiz və (və ya) riskli əməliyyatlar aparan şəxsdir. Bəs bu meyarlar hansılardır? Niyə bəzi sahibkarlıq subyektləri riskli vergi ödəyicisi kimi tanıdılır?

Bu suallara “Business Service Centre” şirkətinin maliyyə-mühasibatlıq üzrə aparıcı mütəxəssisi Mircəfər Rzayev aydınlıq gətirir. 

1) Vergi ödəyicisi riskli və əmtəəsiz əməliyyatlar apardıqda:

Misal 1

Vergi ödəyicisi digər vergi ödəyicisi ilə müqavilə imzalayır, lakin fiziki olaraq mal təqdim edilməsi baş vermir. Buna baxmayaraq, qarşı tərəfə 1.000 manatlıq elektron qaimə-faktura göndərir və qarşı tərəf mal almadığı təqdirdə, ona ödəniş edir. Bu hal aşkar edilərsə, həmin vergi ödəyicisi riskli hesab olunacaq.

2) Vergi ödəyicisinin vergi orqanında qeydiyyatda olan anbarı (o cümlədən icarəyə götürdüyü anbar) və ya digər təsərrüfat subyekti (obyekti) olmadıqda və yaxud qeydiyyatda olan anbarın və ya digər təsərrüfat subyektinin (obyektinin) sahəsi ilə idxal və ya əldə olunan malların həcmi uyğunluq təşkil etmədikdə (digər şəxslər üçün sifariş əsasında gətirilən və bilavasitə sifarişçilərə təhvil verilən mallar və hər bir sifarişçi üzrə sifarişin məbləği barədə məlumatların vergi orqanına təqdim olunduğu hallar istisna edilməklə):

Misal 2

Vergi ödəyicisi digər vergi ödəyicisindən satış məqsədilə mallar alır, malların alışının rəsmiləşdirməsi Vergi Məcəlləsinin tələblərinə uyğun baş verir. Lakin mal alan vergi ödəyicisinin vergi orqanında qeydiyyatdan keçmiş obyekti yoxdur. Bu halda alış edən vergi ödəyicisi vergi orqanının qərarı ilə riskli vergi ödəyicisi hesab edilə bilər.

Misal 3

Vergi ödəyicisi xaricdən satış məqsədilə 300 ton armatur idxal edir (mallar digər vergi ödəyicisinin sifarişi əsasında idxal olunmur). İdxal edən vergi ödəyicisinin vergi orqanında qeydiyyatdan keçirdiyi anbarın sahəsi 20 kvadratmetr təşkil edir. Yəni fiziki olaraq idxal edilən armaturun qeydiyyatdan keçmiş anbara yerləşdirilməsi mümkün deyildir. Buna görə də vergi orqanının qərarı ilə həmin sahibkarlıq subyekti riskli vergi ödəyicisi hesab edilə bilər.

3) Vergi ödəyicisi tərəfindən əldə edilmiş və fəaliyyət növünə (fəaliyyət növlərinə) uyğun olmayan malların (vergi ödəyicisi tərəfindən öz təsərrüfat fəaliyyətində istifadə edilməsi üçün əldə etdiyi ofis ləvazimatları, inventar və digər bu kimi aktivlər istisna olmaqla) vergi nəzarəti zamanı sənədləşdirilmədən təqdim olunması aşkar edildikdə;

4) Vergi ödəyicisinin satış məqsədləri üçün son 6 ay üzrə (vergi ödəyicisinin malların mövsümi xarakterindən asılı olaraq, habelə əvvəlcədən sifariş edilən və müqavilədə (razılaşmada) müəyyən olunmuş müddətdə təhvil verilməsi nəzərdə tutulan hallar istisna edilməklə) idxal etdiyi və ya əldə etdiyi malların həcmi onun müvafiq dövr üzrə dövriyyəsindən azı 3 dəfə artıq olduqda:

Misal 4

Vergi ödəyicisi elektrik avandalıqlarının topdanşatışı ilə məşğul olur, son 6 ay üzrə elektron qaimə-faktura ilə 15.000 manat, yük gömrük bəyannaməsi ilə 30.000 manatlıq mal alışı olub. Alışların hər biri Vergi Məcəlləsinin tələblərinə uyğun baş verib və vergi ödəyicisinin vergi orqanında qeydiyyata qoyduğu anbar sahəsi də malların həcmi ilə heç bir ziddiyyət təşkil etmir. 6 ay üzrə satışların həcmi 12.000 manat olub. Buna görə də həmin vergi ödəyicisi vergi orqanının qərarı ilə riskli vergi ödəyicisi hesab edilə bilər.

Yuxarıda qeyd edilmiş meyarlar üzrə riskli vergi ödəyicisi olan fiziki şəxsin icra orqanının rəhbəri və ya təsisçisi olduğu hüquqi şəxs; həmin meyarlar üzrə riskli vergi ödəyicisi olan hüquqi şəxsin icra orqanının rəhbərinin və ya təsisçisinin təsis etdiyi və ya icra orqanının rəhbəri olduğu hüquqi şəxs; beşdən çox hüquqi şəxsin icra orqanının rəhbəri olan fiziki şəxslər və onların icra orqanının rəhbəri olduğu hüquqi şəxslər də riskli vergi ödəyicisi hesab olunurlar.

Nazirlər Kabinetinin qəbul etdiyi qərara əsasən, vergi ödəyicisinin apardığı aşağıdakı əməliyyatlar riskli əməliyyat hesab edilir:

• vergi ödəyicilərinin təqdim etdiyi elektron qaimə-fakturalarda aldığı və ya idxal etdiyi mal çeşidlərindən fərqli mal çeşidlərinin göstərildiyi aşkar edildikdə:

Misal 5

Vergi ödəyicisi ərzaq mallarının pərakəndə satışı ilə məşğuldur, lakin buna baxmayaraq, elektron qaimə-faktura ilə digər vergi ödəyicisinə çınqıl satışı həyata keçirib. Bu halda həmin sahibkarlıq subyekti riskli vergi ödəyicisi kimi tanına bilər.

• vergi ödəyicisinin aldığı və ya idxal etdiyi malların həcmindən artıq həcmdə mallar təqdim etməsi halı aşkar edildikdə (artıq həcmdə təqdim olunmuş mallara münasibətdə):

Misal 6

Yeni fəaliyyətə başlayan vergi ödəyicisi fəaliyyətə başladığı rüb üzrə satış məqsədilə 10 ədəd soyuducunu digər vergi ödəyicisindən elektron qaimə-faktura ilə alıb və müəssisənin basqa heç bir mal alışı olmayıb. Anbarında 10 ədəd soyuducu olmasına baxmayaraq, vergi ödəyicisi 12 ədəd soyuducu satışı həyata keçirib. Bu halda da əməliyyat riskli hesab olunacaq.

Qeyd edək ki, riskli vergi ödəyicisi statusunu daşıyan vergi ödəyicilərinə, habelə əmtəəsiz və riskli əməliyyatlar apararaq vergidən yayınan vergi ödəyiciləri ilə bağlı Vergi Məcəlləsində bir sıra məhdudlaşdırmalar nəzərdə tutulub. Həmin məhdudlaşmalara aşağıdakılar aiddir:

• əmtəəsiz əməliyyatlar üzrə yaranan vergi öhdəlikləri benefisiar şəxsin (faydalanan şəxsin) üzərinə qoyulur;
• əmtəəsiz əməliyyatlar çərçivəsində əldə olunmuş sənədlər gəlirdən çıxılan xərcləri təsdiq edən sənəd hesab olunmur;
• əmtəəsiz və riskli əməliyyatlar çərçivəsində aparılan əməliyyatlar üzrə ödənilmiş ƏDV-nin əvəzləşdirilməsinə yol verilmir;
• riskli vergi ödəyiciləri barədə məlumat kommersiya və (və ya) vergi sirri olmayan məlumat hesab edilir;
• vergi ödəyicisi riskli vergi ödəyicisi meyarına uyğun gəldiyi halda, bu hal onda növbədənkənar səyyar vergi yoxlamasının və operativ vergi nəzarəti tədbirinin aparılmasına əsas verir;
• vergi ödəyicisi riskli vergi ödəyicisi olduğu halda, vergi orqanının vergini onun ödənildiyi tarixədək hesablamaq hüququ vardır;
• riskli vergi ödəyicisinə münasibətdə vergi öhdəliyinin yerinə yetirilməsi müddəti uzadılmır;
• riskli vergi ödəyicilərinə münasibətdə artıq ödənilmiş məbləğlər vergi ödəyicisinin fəaliyyəti üzrə vergi nəzarəti tədbirləri tam başa çatdıqdan sonra qaytarılır.

Mənbə: vergiler.az