Blog Full

Biznes mühitində innovasiyaların inkişafı, yeni maliyyə alətlərinin yaradılması və ödəniş sistemlərinin müasirləşməsi iqtisadiyyatda əhəmiyyətli dinamika yaradıb. Bu təkmilləşdirmələr yeni biznes modellərinin formalaşmasını təmin edib. Müasir dövrün tələblərindən biri də nağdsız ödənişlərdir və demək olar ki, bütün satış subyektləri belə ödənişlərin aparılması üçün zəruri mexanizmə malikdirlər.

Vaxta qənaət, təhlükəsizlik və əlavə gəlir

Nağdsız ödənişlər tətbiq edildiyi vaxtdan etibarən sürətlə yayılmağa başladı. Bunun səbəbi isə nağdsız ödənişlərin üstün tərəfləridir. İlk növbədə belə ödənişləri etmək rahatdır. Kredit və debet kartları, mobil ödənişlər və rəqəmsal pul kisələri kimi nağdsız üsullar tez və asan əməliyyatlar aparmağa imkan verir.

Rəqəmsal ödənişlər nağd pulun daşınması ilə bağlı oğurluq riskini də azaldır. Bir çox nağdsız üsullara şifrələmə və fırıldaqçılıqdan qorunma daxildir.

Nağdsız ödənişlər rəqəmsal qeydlər vasitəsilə xərclərin daha yaxşı izlənilməsini təmin edərək, fərdlərin və müəssisələrin büdcə və maliyyəni idarə etmələrini asanlaşdırır.

Nağdsız ödəniş üsulları beynəlxalq ticarəti əlçatan edir. Plastik kartlardan istifadə etməklə dünyanın istənilən nöqtəsinə vəsait köçürmək mümkündür.

Rəqəmsal ödənişlər nağd pulun daşınması ilə bağlı oğurluq riskini də azaldır.
Bir çox nağdsız üsullara şifrələmə və fırıldaqçılıqdan qorunma daxildir

Bir çox banklar nağdsız ödəniş üsullarını seçən müştərilərə mükafatlar təklif edən loyallıq proqramları həyata keçirirlər. Təmassız ödənişlər ekoloji baxımdan da sərfəli hesab edilir.

Nağdsız ödəniş vərdişləri getdikcə artır

Nağdsız əməliyyatlar ölkəmizdə də geniş tətbiq edilir. Məsələn, bu ilin I yarısında Azərbaycanın valyuta bazarında əməliyyatların 17,8 milyard dolları nağdsız şəkildə aparılıb. Bu, 1 il əvvələ nisbətən 30 faizdən çoxdur. Nağdsız əməliyyatların artmasına səbəb olan amillər arasında bu sahədə infrastrukturun təkmilləşdirilməsini, istehlakçılar üçün stimullaşdıcı layihələri və maarifləndirmə işlərini qeyd etmək yerinə düşər. Bütün bunlar əhalinin ödəniş vərdişlərinin müasirləşməsini təmin edib. Lakin bəzi biznes subyektləri arasında nağdsız ödənişlərin qəbuluna münasibət, çox təəssüf ki, birmənalı deyil. Məsələn, bəzi obyektlər POS-terminal təqdim etməkdən imtina edir və ödənişin kartdan karta göndərilməsini təklif edir. Halbuki nağdsız ödənişlər bir qayda olaraq yalnız POS-terminal vasitəsilə qəbul edilməlidir. Əks təqdirdə istehlakçının hüquqları pozulur, biznes subyekti isə qanunu pozmuş olur. Bu isə Vergi Məcəlləsində nəzərdə tutulan əlavə maliyyə sanksiyalarına məruz qalmaq riskini yaradır. Bu səbəbdən nağdsız ödənişləri, qanunvericiliyin tələblərinə əsasən, yalnız POS-terminal vasitəsilə qəbul etmək tövsiyə olunur.

Bu ilin I yarısında Azərbaycanın valyuta bazarında əməliyyatların 17,8 milyard dolları
nağdsız şəkildə aparılıb. Bu, 1 il əvvələ nisbətən 30 faizdən çoxdur

Qeyd edək ki, POS-terminalların quraşdırılması vacib olan obyektlərin siyahısına ƏDV ödəyicilərinin bütün təsərrüfat subyektləri, avtomobil və mebel satışı müəssisələri, idman və sağlamlıq kompleksləri, səhiyyə obyektləri, istirahət və əyləncə obyektləri, mehmanxanalar, şadlıq evləri, yanacaqdoldurma məntəqələri, sərnişindaşımada biletlərin satışını həyata keçirən satış məntəqələri və turizm şirkətləri, rüb üzrə orta aylıq dövriyyəsi 2.000 manatdan artıq olan vergi ödəyicilərinin təsərrüfat subyektləri, vergi ödəyicilərinə məxsus avtomobillə sərnişin daşınmasını həyata keçirən nəqliyyat vasitələri və vergilərin, dövlət rüsumlarının və haqlarının ödənişi qəbul edilən dövlət orqanları daxildir. POS-terminal quraşdırılmış obyektlərdə nağdsız ödənişlərin qəbulundan imtina edilməsinə görə vergi ödəyicisinə təqvim ili ərzində belə hallara birinci dəfə yol verildikdə 1.000 manat məbləğində, təqvim ili ərzində belə hallara ikinci dəfə yol verildikdə 3.000 manat məbləğində, təqvim ili ərzində belə hallara üç və daha çox dəfə yol verildikdə isə 6.000 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilir. Odur ki, biznes subyektləri ödəniş zamanı POS-terminalları tətbiq etməklə həm özlərini sanksiyalardan qoruyur, həm istehlakçıların hüquqlarını təmin etmiş olurlar.

Mənbə: vergiler.az

Hüquqi şəxslər müəssisənin “Mənfəət vergisinin bəyannaməsi”ni rüblər üzrə təqdim edə bilərlərmi?

Suala cavab olaraq İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş qaydada gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı çəkilən xərclər və icbari ödənişlər çıxıldıqdan sonra qalan məbləğdən mənfəət vergisi hesablanıb dövlət büdcəsinə ödənilir və “Mənfəət vergisinin bəyannaməsi” sonrakı ilin mart ayının 31-dən gec olmayaraq vergi orqanına təqdim edilir.

Hesabat dövründə sahibkarlıq fəaliyyəti və ya digər vergi tutulan əməliyyatı olan vergi ödəyicilərinə vergi hesabatının əsas olmadan müəyyən edilən müddətdə təqdim edilməməsinə görə 40 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar rüb qurtardıqdan sonra 15 gündən gec olmayaraq cari ödəmələri dövlət büdcəsinə ödəməli və cari vergi ödəmələri haqqında arayışı təqdim etməlidir.

Vergi Məcəlləsinin 151-ci maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisi il ərzində cari vergi ödəmələrinin məbləğini müəyyənləşdirməyin iki mümkün metodundan birini seçir və hər il aprel ayının 15-dək bu barədə vergi orqanına məlumat verir. Vergi ödəyicisi cari vergi ödəmələrinin məbləğini müəyyənləşdirmək üçün bu Məcəllənin 151.2-ci maddəsində nəzərdə tutulan metodu seçdiyi halda, hər rüb başa çatdıqdan sonra 15 gün ərzində mənfəətdən və ya gəlirdən hesablanmış cari vergi məbləği barədə vergi orqanına arayış təqdim etməlidir, əks halda, vergi orqanı bu Məcəllənin 151.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan metodu tətbiq edir. Vergi ödəyicisi cari vergi ödəmələrinin məbləğini müəyyənləşdirmək üçün tətbiq etdiyi metod barədə məlumat vermədiyi halda vergi orqanı birinci metodu tətbiq edir və həmin metod vergi ilinin sonunadək dəyişdirilmir.

Əvvəlki vergi ilində fəaliyyəti və ya vergi tutulan mənfəəti (gəliri) olmayan və növbəti vergi ilində fəaliyyət göstərən hüquqi şəxslərin və sahibkarlıq fəaliyyətini hüquqi şəxs yaratmadan həyata keçirən fiziki şəxslərin, habelə yeni yaradılmış və fəaliyyət göstərən vergi ödəyicilərinin cari vergi ödəmələri Vergi Məcəlləsinin 151.5-ci maddəsində göstərilən qaydada həyata keçirilir.

Əlavə olaraq bildirilib ki, Vergi Məcəlləsində cari vergi ödəmələri haqqında arayışın müəyyən edilən müddətdə təqdim edilməməsinə görə maliyyə sanksiyası nəzərdə tutulmayıb.

Mənbə: vergiler.az

Vergi Məcəlləsinin 175.1-ci maddəsinə edilən dəyişikliyə əsasən, təqdim edilmiş malların (işlərin, xidmətlərin) dəyəri üzrə yaranmış maliyyə öhdəliklərinin qarşılıqlı şəkildə əvəzləşdirilməsi və ya notariusun depozit hesabı vasitəsilə həyata keçirilən əməliyyatlar üzrə əməliyyatın dəyərinin notariusun bankda açdığı depozit hesabına ödənilməsi əvəzləşdirilən ƏDV-nin vaxtı hesab edilir. Qanunvericiliyin bu tələbini iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edir.

Dəyişiklik edilən maddədə 2 hal tənzimlənir. Birinci hal təqdim edilmiş malların (işlərin, xidmətlərin) dəyəri üzrə yaranmış maliyyə öhdəliklərinin qarşılıqlı şəkildə əvəzləşdirilməsidir. Vergi Məcəlləsinin 166.1.2-ci maddəsinə əsasən, qarşılıqlı hesablaşmalar aparıldıqda öhdəliyin ləğv edildiyi və ya ödənildiyi vaxt ƏDV üçün vergi tutulan əməliyyatların aparıldığı vaxtdır. Amma qarşı tərəf üçün ƏDV-nin əvəzləşdirilməsi qanunvericilikdə təsbit olunmamışdı. Buna görə Vergi Məcəlləsinin 175.1-ci maddəsinə düzəliş edildi.

Misal 1

ƏDV ödəyicisi olan vergi ödəyicisi 2 mart 2024-cü ildə 5.000 manatlıq mebel avadanlığını ƏDV ödəyicisi olan qarşı tərəfə təqdim edib. Qarşı tərəf mebel avandanlığını təqdim edən vergi ödəyicisinə dövri olaraq təmizlik xidməti göstərir. 15 aprel 2024-cü il tarixdə hər iki vergi ödəyicisi aralarındakı qarşılıqlı hesablaşma nəticəsində 2.000 manatlıq öhdəliyin ləğvinə razılaşır. Bu halda vergi ödəyicilərinin təqdim edilmiş malların (işlərin, xidmətlərin) dəyəri üzrə yaranmış maliyyə öhdəliklərinin qarşılıqlı şəkildə əvəzləşdirilməsinin tarixi, yəni 15 aprel 2024-cü il əvəzləşdirilən ƏDV-nin vaxtı hesab ediləcək.

İkinci hal notariusun depozit hesabı vasitəsilə həyata keçirilən əməliyyatlar üzrə əməliyyatın dəyərinin notariusun bankda açdığı depozit hesabına ödənilməsidir.

Misal 2

ƏDV ödəyicisi daşınmaz əmlakı əldə edərkən ödənişi qarşı tərəfin hesabına yox, notariusun depozit hesabına keçirir. Bu hal üzrə əvəzləşdirmə Vergi Məcəlləsinin 175-ci maddəsi ilə tənzimlənmirdi. Dəyişiklikdən sonra ƏDV ödəyicisinin daşınmaz əmlakın alqı-satqısı zamanı əməliyyatın dəyərini notariusun bankda açdığı depozit hesabına ödədiyi tarix ƏDV-nin əvəzləşdirilməsi vaxtı hesab olunacaq.

Qeyd edək ki, təcrübədə hər iki hal yuxarıda qeyd edilən qaydada aparılsa da, 1 yanvar 2024-cü il tarixdən Vergi Məcəlləsinin 175.1-ci maddəsinə dəyişiklik edilməklə proses hüquqi baxımdan tənzimləndi.

Bəs nümayəndəlik və ya işçilərin mənzil və yemək xərclərinin ƏDV ödənişlərinin əvəzləşdirilməsinə icazə verilirmi?

Vergi Məcəlləsinə əlavə edilən, nümayəndəlik xərclərinin, işçilərlə bağlı mənzil və yemək xərclərinin, eləcə də əmək şəraiti zərərli, ağır olan və yeraltı işlərdə çalışan işçilərə verilən müalicə-profilaktik yeməklərin, süd və ona bərabər tutulan digər məhsullar və vasitələrlə bağlı xərclərin gəlirdən çıxılması normaları və qaydası müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən olunacaq.

Vergi Məcəlləsinin 175.3-cü maddəsinə edilən dəyişilik nəticəsində Nazirlər Kabinetinin qərarında qeyd edilən norma əsasında xərclərin əvəzləşdirilməsinə yol verilməsi istisna hal kimi qeyd edilir.

Misal 3

Vergi ödəyicisi 2024-cü ilin fevral ayında işçilərin mənzil xərcləri üçün 5.000 manat (ƏDV-siz) ödəniş edib. Həmin məbləğ Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarı ilə müəyyən edilən normalar çərçivəsindədir. Bu halda vergi ödəyicisi Vergi Məcəlləsinin 175-ci maddəsinin tələblərini nəzərə almaqla ödənişləri həyata keçirdiyi üçün 900 manat məbləğində ƏDV-ni əvəzləşdirmək hüququna malikdir:

5000 x 18% = 900 manat.

Mənbə: vergiler.az

Aksiz vergisi tutulan əməliyyatın məbləğinin hesablanmasına dair mövzunu vergi eksperti İsmayıl Bağırov şərh edir. 

Vergi Məcəlləsinin 185.1-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikası ərazisində istehsal olunan neft məhsulları üçün vergi tutulan əməliyyatın məbləği vergi ödəyicisinin müştəridən və ya hər hansı digər şəxsdən, o cümlədən barter əsasında, aldığı və ya almalı olduğu haqqın topdansatış bazar qiymətindən (aksiz, yol vergisi və ƏDV çıxılmaqla) aşağı olmayan məbləğidir. Azərbaycan Respublikası ərazisində istehsal olunan digər aksizli mallar üçün vergi tutulan əməliyyat istehsal olunan malların miqdarı hesab olunur.

Misal 1

Vergi ödəyicisi 2024-cü ilin avqust ayında istehsal etdiyi 10 ton Aİ-92 benzinini və 3 ton dizel yanacağını istehsal binasının hüdudlarından kənara çıxarıb. Vergi ödəyicisinin ödəməli olduğu aksiz məbləğini hesablayaq.

Məlum olduğu kimi, neft məhsullarının qiymətləri Azərbaycan Respublikasının Tarif (Qiymət) Şurasının 2022-ci il 26 iyul tarixli 4 nömrəli Qərarı ilə tənzimlənir. Həmin Qərara əsasən, Aİ-92 markalı avtomobil benzininin hər ton üçün istehsalçı tarifi 751,60 manat, aksiz vergisi isə 42,5 faizdir. Həmçinin, dizel yanacağının hər ton üçün istehsalçı tarifi 727,26 manat, aksiz vergisi isə 18,3 faiz müəyyən edilib.

Tarif Şurasının 4 nömrəli Qərarı ilə müəyyən edilmiş 1 ton neft məhsullarının istehsalçı tarifi aksizə cəlb edilən əməliyyatın məbləği kimi qəbul olunur. Beləliklə, 1 ton neft məhsullarının istehsalçı qiymətlərini həmin məhsulların həcminə və aksiz dərəcəsinə vurmaqla aksiz vergisi müəyyən edilir.

Beləliklə, yuxarıda qeyd olunanlar nəzərə alındıqda məsələnin həlli aşağıdakı kimi olacaq:

Aİ-92 markalı avtomobil benzini üçün:

(751,60 x 10) x 42,5% = 3.192,9 manat.

Dizel yanacağı üçün:

(727,26 x 3) x 18,3% = 399,27 manat;

3.192,9 + 399,27 = 3.592,17 manat.

Deməli, vergi ödəyicisi büdcəyə hesabat dövrü üçün ümumilikdə 3592,17 manat aksiz vergisi ödəməlidir.

Neft məhsulları istisna olmaqla, Azərbaycan Respublikası ərazisində istehsal olunan digər aksizli mallar üçün vergi tutulan əməliyyat istehsal olunan malların miqdarı hesab olunur. Vergi tutulan əməliyyatın istehsal olunan malların miqdarı hesab olunduğu aksizli mallara içməli spirt, pivə, spirtli içkilər, energetik içkilər, tütün məmulatları, tütündən hazırlanan siqaretlər və onların əvəzediciləri, birdəfəlik istifadə üçün elektron siqaret, qəlyan üçün tütünlər və tütün əvəzləyiciləri, həmçinin elektron siqaretlər üçün maye aiddir.

Misal 2

Azərbaycan Respublikası ərazisində istehsal olunan spirtin, pivənin, spirtli içkilərin bütün növlərinin, energetik içkilərin və elektron siqaretlər üçün mayenin – hər litrinə görə, tütün məmulatları, tütündən hazırlanan siqaretlər və onların əvəzediciləri, birdəfəlik istifadə üçün elektron siqaretlərin – hər ədədinə görə, qəlyan üçün tütünlər və tütün əvəzləyiciləri, istehsal məqsədli tütünlər istisna olmaqla digər çəkməli tütünlər, “homogenləşdirilmiş” və ya “bərpa edilmiş” tütünlər, çeynənilən və ya buruna çəkilən tütünlər – hər kiloqramına görə aksiz vergisi tutulur.

Vergi Məcəlləsinin 185.2-ci maddəsində göstərilib ki, idxal malları üçün (avtobuslar, minik avtomobilləri, motosikletlər, istirahət və ya idman üçün yaxtalar və bu məqsədlər üçün nəzərdə tutulan digər üzən vasitələr, habelə platin, qızıl, ondan hazırlanmış zərgərlik və digər məişət məmulatları, emal olunmuş, çeşidlənmiş, çərçivəyə salınmış və bərkidilmiş almaz istisna olmaqla) vergi tutulan əməliyyatın məbləği Azərbaycan Respublikasının Gömrük Məcəlləsinə uyğun olaraq müəyyən edilən, lakin topdansatış bazar qiymətindən aşağı olmayan malların gömrük dəyəridir (aksiz, yol vergisi və ƏDV çıxılmaqla).

İdxal olunan avtobuslar, minik avtomobilləri, motosikletlər, istirahət və ya idman üçün yaxtalar və bu məqsədlər üçün nəzərdə tutulan digər üzən vasitələrə görə vergi tutulan əməliyyat – onların mühərrikinin həcmidir.

Misal 3

Avtomobil nəqliyyatı vasitələrinin idxalı ilə məşğul olan fiziki şəxs Almaniya Federativ Respublikasından Azərbaycan Respublikasına 2 ədəd “Mercedes” markalı minik avtomobili idxal edib. Bu avtomobillərdən birinin mühərrikinin həcmi 1.800 kub santimetr, digərininki isə 2.500 kub santimetrdir. Bu halda vergi tutulan əməliyyatları müəyyən etmək üçün hər iki minik avtomobilinin mühərrikinin həcmi (2.500 kub santimetr və 1.800 kub santimetr ) əsas götürüləcək.

İdxal olunan platinə görə vergi tutulan əməliyyat platinin hər qramı, qızıla, ondan hazırlanmış zərgərlik və digər məişət məmulatlarına görə – qızılın min çəki vahidindəki miqdarı, emal olunmuş, çeşidlənmiş, çərçivəyə salınmış və bərkidilmiş almaza görə – almazın karatıdır.

Misal 4

Vergi ödəyicisi Türkiyə Respublikasından 30 qram platin, əyarı 750 olan 70 qram qızıl və 2,4 karatlıq almaz idxal edib. Bu halda 30 qram platin, əyarı 750 olan 70 qram qızıl və 2,4 karatlıq almaz aksiz vergisinə cəlb olunacaq.

Mənbə: vergiler.az