Blog Full

Vergi Məcəlləsinin 154.7-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 33.8-1-ci maddəsində göstərilən şəxslər (bu Məcəllənin 19-cu maddəsi ilə nəzərdə tutulan daimi nümayəndəliklər istisna olmaqla) ƏDV-nin ödəyiciləri sayılırlar. Bəs kimlər üçün ƏDV qeydiyyatı məcburi xarakter daşıyır? Bu suala iqtisadçı ekspert Anar Bayramov aydınlıq gətirir.

Vergi Məcəlləsinin 33.8-1-ci maddəsinə əsasən, rezidentlərə elektron ticarət qaydasında işlərin və xidmətlərin təqdim edilməsindən gəlir əldə edən internet informasiya ehtiyatı vasitəsilə elektron ticarəti həyata keçirən qeyri-rezidentin (bu Məcəllənin 19-cu maddəsi ilə nəzərdə tutulan daimi nümayəndəliklər istisna olmaqla) elektron qaydada vergi uçotuna alınması, yenidən uçota alınması və uçotdan çıxarılması, ƏDV-nin ödəyicisi kimi qeydiyyata alınması, ƏDV bəyannaməsinin təqdim edilməsi və ƏDV-nin ödənilməsi qaydası müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən edilir.

Qeyd edək ki, Nazirlər Kabinetinin 30 oktyabr 2023-cü il tarixli, 387 nömrəli qərarı ilə “İnternet informasiya ehtiyatı vasitəsilə elektron ticarəti həyata keçirən qeyri-rezidentin elektron qaydada vergi uçotuna alınması, yenidən uçota alınması və uçotdan çıxarılması Qaydası” təsdiq edilib.

Misal 1

“Tik tok” şirkəti ölkəmizdə virtual nümayəndəlik yaradarsa, mütləq ƏDV ödəyicisi kimi qeydiyyata alınmalıdır. Həmin tip vergi ödəyiciləri sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi ola bilməzlər.

Bəs hansı vergi ödəyiciləri üçün ƏDV qeydiyyatı imkanı yumşaldılıb?

Son dəyişikliklərə qədər Vergi Məcəlləsinin 156.1-1-ci maddəsində mülkiyyətində və ya istifadəsində olan avtonəqliyyat vasitələri ilə Azərbaycan Respublikasının ərazisində sərnişin və yük daşımalarını (o cümlədən taksi ilə) və yaxud həmin daşımaları müqavilə əsasında digər şəxslər vasitəsilə həyata keçirən şəxslər üçün müəyyən tələblər mövcud idi. Misal üçün, həmin tip vergi ödəyicisi xidmətlərin dəyərini və alınmış malların (işlərin və xidmətlərin) dəyərini nağdsız qaydada əldə etməli və ödəməli idi. Başqa tələb ondan ibarət idi ki, digər vergi ödəyicilərinə göstərilən xidmətlər üzrə əldə edilən gəlirlərini və gəlirlərin əldə edilməsi üzrə çəkilən xərclərini elektron qaimə-faktura ilə rəsmiləşdirməli idi.

Son dəyişiklik nəticəsində Vergi Məcəlləsinin 156.1-1-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 218.4.1-ci maddəsində nəzərdə tutulan, göstərilən xidmətlərin dəyərini nağdsız qaydada əldə edən şəxslər (taksi fəaliyyəti göstərən şəxslər istisna olmaqla) bu Məcəllənin 156-cı maddəsi ilə müəyyən edilən hüquqdan istifadə edə bilərlər. Həmçinin, həmin tip vergi ödəyiciləri üçün tələblər ləğv edilib.

Misal 2

Mülkiyyətində və ya istifadəsində olan avtonəqliyyat vasitələri ilə (beynəlxalq sərnişin daşımaları istisna olmaqla) Azərbaycan Respublikasının ərazisində sərnişin daşımalarını (o cümlədən taksi ilə) həyata keçirən şəxslər göstərilən xidmətlərin dəyərini nağdsız qaydada qəbul edirsə, o zaman həmin şəxslər 1 yanvar 2024-cü il tarixdən könüllü olaraq ƏDV ödəyicisi ola bilərlər.

Mənbə: vergiler.az

A şirkəti B şirkətinə 40.000 manat dəyərində xidmət göstərir. Eyni zamanda A şirkətinin B şirkətinə 40.000 manat məbləğində borcu da var. Tərəflər bu tələbləri əvəzləşdirmək istəyir. B şirkəti həmin 40.000 manat məbləği (xidmətin dəyəri olaraq ödəməli idi) öz xərcinə sala bilər?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, gəlirdən çıxılmayan xərclərdən başqa, gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı olan bütün xərclər, həmçinin qanunla nəzərdə tutulmuş icbari ödənişlər gəlirdən çıxılır.

Eyni zamanda vergi ödəyicisi vergi tutulan gəlirin (mənfəətin) dəqiq əks etdirilməsi üçün sənədləşdirilmiş məlumat əsasında gəlirlərinin və xərclərinin vaxtlı-vaxtında dəqiq uçotunu aparmağa, bu fəsilə uyğun şəkildə tətbiq edilən uçot metodundan asılı olaraq gəlirlərini və xərclərini onların əldə edildiyi və ya çəkildiyi müvafiq hesabat dövrlərinə aid etməyə borcludur.

Mikro sahibkarlıq subyektləri öz seçimlərindən asılı olaraq, gəlirlərin və xərclərin uçotunu kassa metodu və ya hesablama metodu ilə, kiçik, orta və iri sahibkarlıq subyektləri isə hesablama metodu ilə aparırlar.

Hesablama metodu ilə uçot aparan vergi ödəyicisi gəlir əldə edilməsinin və xərc çəkilməsinin faktiki vaxtından asılı olmayaraq gəlirini və xərcini müvafiq surətdə gəlir almaq hüququnun əldə edildiyi və ya xərcin çəkilməsi barədə öhdəliyin yarandığı vaxt nəzərə almalıdır.

Hesablama metodunun tətbiqi zamanı xərc əqddə və ya müqavilədə iştirak edən bütün tərəflər tərəfindən əqd və ya müqavilə üzrə bütün öhdəliklər yerinə yetirildiyi, yaxud müvafiq məbləğlər qeyd-şərtsiz ödənildiyi vaxtda çəkilmiş sayılır.

Vergi ödəyicisi müqavilə üzrə iş görürsə və ya xidmət göstərirsə, gəlir onu almaq hüququ müqavilədə nəzərdə tutulan işlərin görülməsinin və ya xidmətlərin göstərilməsinin tam başa çatdığı vaxtda əldə edilmiş sayılır.

Bildirilib ki, kassa metodundan istifadə olunarkən gəlirin əldə edilməsi vaxtı vergi ödəyicisinin nağd pul vəsaitini aldığı, nağdsız ödəmədə isə pul vəsaitinin bankda onun hesabına və ya sərəncamçısı ola biləcəyi hesaba, yaxud göstərilən vəsaiti almaq hüququna malik olacağı hesaba daxil olduğu, vergi ödəyicisinin maliyyə öhdəliyinin ləğv edildiyi və ya ödənildiyi halda (qarşılıqlı hesablaşmalar aparıldıqda və sair bu kimi hallarda) öhdəliyin ləğv edildiyi və ya ödənildiyi vaxt gəlirin əldə edildiyi vaxt sayılır.

Vergi uçotunun məqsədləri üçün vergi ödəyicisi kassa metodundan istifadə etdikdə, xərcin çəkilməsi vaxtı, əgər bu maddədə başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, xərcin faktiki çəkildiyi vaxt, vergi ödəyicisi qarşısında maliyyə öhdəlikləri ləğv edildiyi və ya ödənildiyi halda (qarşılıqlı hesablaşmalar aparıldıqda və sairə bu kimi hallarda), öhdəliyin ləğv edildiyi və ya ödənildiyi vaxt xərcin çəkilməsi vaxtı sayılır.

Əlavə olaraq nəzərinizə çatdırırıq ki, kassa və hesablama metodunda borc öhdəlikləri üzrə faizlər ödənilərkən və ya əmlakın icarəyə götürülməsi müqabilində ödəmə həyata keçirilərkən, əgər borc öhdəliyinin və ya icarə müqaviləsinin müddəti bir neçə hesabat dövrünü əhatə edirsə, hesabat ilində gəlirdən çıxılmalı olan və faktiki ödənilən faizlərin (icarə haqqının) məbləği həmin il üçün hesablanan faizlərin (icarə haqqının) məbləği deməkdir.

Sorğuya əsasən həmin 40.000 manat məbləğ A MMC-nin gəliri, B MMC-nin xərci sayılır.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 108-ci, 130-cu, 134-cü, 135-ci və 136-cı maddələri.

Mənbə: vergiler.az

Ezamiyyətdə olan işçilərə ezamiyyə məbləğlərinin ödənilməsi ilə bağlı bəzi məqamlar sual doğurur. Ezamiyyətdə olan işçi istirahət günləri işləsə, ona ezamiyyə haqqı necə ödənilməlidir? İşçi ezamiyyətdən qayıdan tarix istirahət günlərinə düşərsə, ona ezamiyyə haqqı necə hesablanmalıdır? Bu suallara sərbəst auditor Altay Cəfərov nümunələr üzərində aydınlıq gətirir.

Misal 1

“AA” MMC-nin işçisi respublika ərazisinə “VV” MMC-yə ezamiyyətə göndərilib. Hər iki təşkilatın iş rejimi 5 günlükdür. İşçi ezamiyyə məqsədləri üçün şənbə günü də işləyib.

Misal 2

“AA” MMC-nin işçisi respublika ərazisinə “VV” MMC-yə ezamiyyətə göndərilib. Ezamiyyətə getdiyi “VV” MMC-nin iş rejimi altıgünlükdür və işçi şənbə günü işləyib.

Misal 3

“AA” MMC-nin işçisi Türkiyə Respublikasında ezamiyyətdə olub. Ezam olunduğu təşkilatda da iş rejimi beşgünlükdür və işçi bazar günü işləyib.

Misal 4

“AA” MMC-nin işçisi ərəb ölkələrinin birində ezamiyyətdə olub və ezam olunduğu təşkilatda iş rejimi beşgünlükdür. İşçi bazar günü işləyib. Nəzərə alaq ki, ərəb ölkəsində beşinci gün istirahət günüdür. Və işçi beşinci günü istirahət edib, amma bazar günü işləyib.

Bu hallarda işçiyə ezamiyyə haqqı necə ödənilməlidir?

Göründüyü kimi hallar müxtəlifdir. Bütün bu suallara cavab tapmaq üçün əvvəlcə Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 164-cü maddəsinə baxmalıyıq. Maddənin 1-ci hissəsində göstərilib ki, istirahət, səsvermə, iş günü hesab edilməyən bayram günləri və ümumxalq hüzn günü görülən işə görə əməkhaqqı aşağıdakı kimi ödənilir:

• əməyin vaxtamuzd ödənilmə sistemində gündəlik tarif maaşının iki mislindən aşağı olmamaqla;
• əməyin işəmuzd ödənilmə sistemində ikiqat işəmuzd qiymətlərindən aşağı olmamaqla;
• aylıq maaş alan işçilərə iş aylıq iş vaxtı norması çərçivəsində görülmüşsə, maaşdan əlavə gündəlik vəzifə maaşı məbləğindən aşağı olmamaqla, əgər iş aylıq iş vaxtı normasından artıq vaxtda görülmüşsə, maaşdan əlavə gündəlik vəzifə maaşının ikiqat məbləğindən aşağı olmamaqla.

Əmək Məcəlləsinin 164-cü maddəsinin 2-ci hissəsində isə qeyd olunub ki, istirahət, səsvermə, iş günü hesab edilməyən bayram günləri və ümumxalq hüzn günü işləmiş işçinin arzusu ilə ona əməkhaqqı əvəzinə başqa istirahət günü verilə bilər.

Maddədən də görünür ki, istirahət günlərində işləmiş işçilərə ən azı orta əməkhaqqının iki misli məbləğində ödənişlər hesablanmalıdır. Odur ki, ezamiyyəyə görə işçilərin iş yeri saxlanılır və onlara orta əməkhaqqı ödənilir. Belə olan halda da ezamiyyətdə olan işçi istirahət günü işləyərsə, ona ikiqat orta əməkhaqqı ödəniləcək və ya gün əvəzi veriləcək.

Bəs yuxarıdakı misallarda olan bütün hallarda işçiyə ikiqat məbləğ ödəniləcəkmi?

Bu suala cavab tapmaq üçün 18 yanvar 2012-ci il tarixli “İşçilərin ezamiyyə qaydaları”na baxmalıyıq.

Qaydaların 9-cu bəndində göstərilib ki, ezamiyyətdə olduğu vaxt, o cümlədən yolda olduğu vaxt üçün ezam olunan işçinin əsas iş yeri (vəzifəsi) və orta əməkhaqqı saxlanılır.

Təşkilat rəhbərinin tapşırığı ilə işçinin ezamiyyətə getdiyi və ezamiyyətdən qayıtdığı gün (günlər) istirahət və ya iş günü hesab edilməyən bayram gününə (günlərinə) düşərsə, həmin gün (günlər) üçün işçiyə əmək qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş qaydada əlavə əməkhaqqı və ya əlavə istirahət günü (günləri) verilir. Ezam olunan işçilərə ezam olunduqları təşkilatların iş vaxtının rejimi və istirahət vaxtı tətbiq edilir.

Qaydalardan göründüyü kimi, ezamiyyədə olan işçinin iş vaxtının rejimi və istirahət vaxtı kimi ezam olunduğu təşkilatın rejimi nəzərə alınır. Yəni, bizim misallarda işçi “AA” MMC-də işləyir, həmin şirkətin iş rejimi beş günlükdür.

Birinci misalda işçinin ezam olunduğu şirkətdə də iş rejimi beşgünlük olduğundan və real olaraq istirahət günü işlədiyindən ona ikiqat ödəniş aparılacaq və ya qayıdandan sonra gün əvəzi alacaq.

İkinci misalda işçinin ezam olunduğu təşkilatda iş rejimi altıgünlükdür və faktiki olaraq şənbə günü işləyib. Əvvəldə qeyd etdiyim kimi, ezamda olan işçiyə ezam olunduğu təşkilatın rejimi tətbiq edildiyindən və həmin təşkilatda şənbə günü iş günü sayıldığından ona ikiqat məbləğ ödənilməyəcək.

Üçüncü misalda olan hal birinci misalda olan hal ilə analoji olduğundan işçiyə ikiqat məbləğ ödəniləcək və ya gün əvəzi veriləcək.

Dördüncü misalda isə məsələ başqadır. Belə ki, bir çox ərəb ölkələrində cümə günü istirahət, bazar günü isə iş günüdür. Ezamiyyətdə olan işçi beşinci gün istirahət edib, amma bazar günü işləyib. Buna baxmayaraq işçi ərəb ölkəsində bazar günü işləmişdir ona ikiqat məbləğ ödənilməyəcək. Çünki ezamiyyətdə olan təşkilatda beşinci gün istirahət günüdür, işçi həmin gün işləməyib. Bazar günü isə iş günüdür və işçi bu günü işləyib.

Mənbə: vergiler.az

Ölkənin birinci bankı Kapital Bank beynəlxalq maliyyə institutları ilə əlaqələrin inkişaf etdirilməsi və müştəri köçürmələrinin sürətli icrası istiqamətində növbəti uğurlu addım atıb. Belə ki, Kapital Bank ABŞ-nin ən iri və nüfuzlu banklarından biri olan Bank of New York Mellon-da müxbir hesabı açaraq beynəlxalq maliyyə əməliyyatlarını daha da gücləndirib.

Bank of New York Mellon 1784-cü ildə təsis olunub və  ABŞ-nin ən qədim maliyyə qurumlarından biri hesab olunur. Bank dünyanın bir çox ölkəsində fəaliyyət göstərən nümayəndəlikləri ilə qlobal maliyyə bazarlarında yüksək etimad və mövqeyə sahibdir.

150 illik yubileyini qeyd edən Kapital Bank bu kimi təşəbbüsləri ilə Azərbaycanın bank sektorunun əsas sütunlarından biri olaraq maliyyə bazarında mövqeyini daha da gücləndirir. Xidmət keyfiyyətinin artırılmasına və bankın nüfuzunun gücləndirilməsinə yönələn bu kimi addımlar bankın bir çox sahədə strateji rolunun göstəricisidir.

Ölkənin birinci bankı olan Kapital Bank PAŞA Holding-ə daxildir və Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi, 119 filialı və 53 şöbəsi ilə müştərilərin xidmətindədir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün https://kapitalbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz. Nağd pul krediti sifarişi üçün— https://kbl.az/prgtk, Birbank kartı sifarişi üçün — https://kbl.az/prcrc.