Blog Full

Әmək Məcəlləsinin 6-cı maddəsinin “ç” bəndində edilmiş dəyişiklik mahiyyət etibarilə qanunvericilikdə mövcud olan boşluğun aradan qaldırılmasına yönəlib. Lakin bu dəyişiklik bəzi mütəxəssislər tərəfindən yanlış anlaşılır. Bəs yeni dəyişiklik əcnəbi işçilərlə bağlı nələri nəzərdə tutur? 

Suallara iqtisadçı ekspert Anar Bayramov aydınlıq gətirir. 

Dəyişikliyə qədər Әmək Məcəlləsinin 6-cı maddəsinin “ç” bəndinə əsasən, xarici ölkənin hüquqi şəxsi ilə həmin ölkədə əmək müqaviləsi bağlamış və əmək funksiyasını Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən müəssisədə (filialda, nümayəndəlikdə) yerinə yetirən əcnəbilərə Әmək Məcəlləsi şamil edilmirdi.

Әmək Məcəlləsində edilmiş son dəyişikliklə həmin maddənin “ç” bəndindən “fəaliyyət göstərən müəssisədə (filialda, nümayəndəlikdə)” sözləri çıxarılıb. Bunun əsas səbəbi həmin ifadənin əcnəbi işçilərlə bağlı yanlış hüquqi yönləndirməyə səbəb olması idi. Belə ki, xarici ölkənin hüquqi şəxsi ilə əmək müqaviləsi bağlamış əcnəbi şəxsin əmək funksiyasını Azərbaycan Respublikasında filialda və ya nümayəndəlikdə deyil, hər hansı digər işəgötürənin yanında yerinə yetirməsi mümkündür.

Misal 1

Ukraynada qeydiyyatdan keçmiş və informasiya texnologiyaları sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətin nümayəndəsi tərəfdaşlıq etdiyi Azərbaycan şirkətində əmək funksiyasını yerinə yetirir. Həmin şəxs xarici ölkənin hüquqi şəxsi ilə əmək müqaviləsi bağladığı üçün onun Azərbaycan Respublikasında çalışdığı dövrdə Əmək Məcəlləsi ona şamil edilmir.

Maddəyə edilmiş dəyişiklikdə əsas məqsəd ondan ibarətdir ki, xarici ölkənin hüquqi şəxsi ilə həmin ölkədə əmək müqaviləsi bağlamış əcnəbi şəxs əmək funksiyasını Azərbaycan Respublikasında hansı işəgötürəndə yerinə yetirməsindən asılı olmayaraq, Әmək Məcəlləsinin tətbiq dairəsindən kənarda qalır.

Bununla belə, işəgötürən Miqrasiya Məcəlləsinin tələblərinə riayət etməklə əcnəbi işçi ilə birbaşa əmək müqaviləsi bağladığı halda, həmin əcnəbi işçiyə Әmək Məcəlləsi tam şəkildə şamil edilir. Yəni son dəyişiklik ölkəmizdəki işəgötürənlərlə əmək müqaviləsi bağlayan əcnəbi işçilərin hüquqi statusuna heç bir təsir göstərmir.

Әmək Məcəlləsinin 47-ci – “Müddətli əmək müqaviləsi bağlanan hallar” adlı maddəsinə əlavə edilmiş ikinci hal əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslərlə bağlanılan əmək müqaviləsi ilə bağlıdır. Belə ki, Әmək Məcəlləsinin 47-ci maddəsinə əlavə edilmiş “h” bəndinə əsasən, əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər iş icazəsi əsasında Azərbaycan Respublikasının ərazisində haqqı ödənilən əmək fəaliyyətinə cəlb olunduqda müddətli əmək müqaviləsi bağlanılmasına icazə verilir.

Maddə ilə bağlı vacib olan məqamlara aydınlıq gətirək.

Birinci məqam ondan ibarətdir ki, Miqrasiya Məcəlləsinin tələblərinə uyğun olaraq, bəzi şəxslərin əmək fəaliyyətinə cəlb edilməsi zamanı iş icazəsinin olması mütləqdir. Öncəliklə bildirək ki, Miqrasiya Məcəlləsinə əsasən, iş icazəsi dedikdə, Azərbaycan Respublikasının ərazisində haqqı ödənilən əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün əcnəbilərə və vətəndaşlığı olmayan şəxslərə bu Məcəllə ilə müəyyən edilmiş qaydada verilən icazə başa düşülür. Amma bəzi şəxslər üçün istisnalar da mövcuddur.

Misal 2

İşəgötürən Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı ilə nikahda olan (bu şərtlə ki, həmin vətəndaş Azərbaycan Respublikasının ərazisində yaşayış yeri üzrə qeydiyyatda olsun) əcnəbi şəxslə əmək müqaviləsi imzalayır. Miqrasiya Məcəlləsinin 64-cü maddəsinə əsasən, həmin əcnəbi şəxs üçün iş icazəsi tələb olunmadığı üçün onunla əmək müqaviləsi müddətsiz də bağlanıla bilər.

İkinci məqam odur ki, iş icazəsi tələb olunan əcnəbi işçi ilə əmək müqaviləsi bağlandıqda, əmək müqaviləsinin müddətinin iş icazəsinin müddəti qədər olmasına yol verilir. Miqrasiya Məcəlləsinin 69.1-ci maddəsinə əsasən, iş icazəsi 1 il müddətinə, əmək müqaviləsinin 1 ildən az müddətə bağlanılması nəzərdə tutulduqda isə həmin müddətə verilir. İş icazəsinin müddəti, bu Məcəllənin 69.1-1-ci maddəsi nəzərə alınmaqla, hər dəfə 1 ildən çox olmamaq şərti ilə uzadıla bilər.

Qeyd edək ki, Miqrasiya Məcəlləsinin 69-1.1-ci maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş ərazilərində əmək fəaliyyətinə cəlb edilənlərə münasibətdə iş icazəsinin müddəti hər dəfə 2 ildən çox olmamaq şərti ilə uzadıla bilər.

Misal 3

İşəgötürən iş icazəsi tələb olunan əcnəbi işçi ilə əmək müqaviləsi imzalayarkən onunla bağlanılan əmək müqaviləsinin müddətini 1 il müddətinə müəyyən etməlidir.

Bir məsələni də qeyd edək ki, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 578.1-ci maddəsinə əsasən, işəgötürən tərəfindən Miqrasiya Məcəlləsinin tələbləri pozulmaqla iş icazəsi alınmadan əcnəbinin və ya vətəndaşlığı olmayan şəxsin işə cəlb edilməsinə görə vəzifəli şəxslər 3.000-4.000 manat, hüquqi şəxslər 15.000-20.000 manat məbləğində cərimə edilir.

Mənbə: vergiler.az

Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) “Könüllü kredit qadağası” mexanizmi üzərində işləri tamamlamaq üzrədir. Bu məlumatı AMB sədrinin müavini Toğrul Əliyev Bakıda keçirilən “Müasir rəqəmsal dünyada istehlakçılar: elektron ticarət, rəqəmsal xidmətlər və təhlükəsizlik məsələləri” adlı forumda səsləndirib. Digər yeniliyə əsasən, “FinSert” mərkəzi yaradılıb ki, bu da kiberinsidentlərlə mübarizə məqsədi daşıyır.

Kredit fırıldaqçılığına qarşı “könüllü bloklama” mexanizmi

AMB-nin hazırda üzərində işlədiyi yeni təhlükəsizlik aləti – “Könüllü kredit qadağası” mexanizmi vətəndaşlara öz adlarına məsafədən kredit rəsmiləşdirilməsinə könüllü olaraq məhdudiyyət qoymaq imkanı verəcək. Məsələni şərh edən iqtisadçı Eldəniz Əmirov yeniliyin fırıldaqçılıq risklərini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmağa hesablandığını bildirib.

İqtisadçının sözlərinə görə, vətəndaşların xəbəri olmadan və ya yanlış məlumatlandırılmaqla adlarına kredit rəsmiləşdirilməsi son dövrlərin ən aktual problemlərindən biridir. Bu vəziyyət insanları gözlənilməz borc yükü və hüquqi çətinliklərlə üz-üzə qoyur. Mərkəzi Bankın yeni təşəbbüsü məhz bu problemi kökündən həll etməyi nəzərdə tutur. E.Əmirov qeyd edib ki, artıq hər bir şəxs sistemdə qeydiyyatdan keçərək “mənim adıma kredit verilməsin” funksiyasını aktivləşdirə və özünü sığortalaya biləcək. İqtisadçıya görə, bu, fırıldaqçılığın qarşısını alan çox mühüm bir preventiv addımdır.

Kredit verilməzdən əvvəl baza yoxlanılacaq

Sistemin işləmə mexanizminə əsasən, banklar kredit müraciətlərini dəyərləndirərkən baza üzərindən mütləq yoxlanış həyata keçirəcəklər. E.Əmirov istisna etmir ki, prosesin operativliyini təmin etmək üçün bu funksiya birbaşa mərkəzi sistemə inteqrasiya olunacaq və belə olan halda, bank əməkdaşının əlavə resurslara girişinə ehtiyac qalmayacaq.

Azərbaycan Kredit Bürosuna sorğu göndərildiyi anda vətəndaşın tətbiq etdiyi məhdudiyyət avtomatik olaraq sistemdə görünəcək. Əgər vətəndaş kredit müraciətlərini bloklamayıbsa, kreditləşmə prosesi adi qaydada davam etdiriləcək. Sistemin yaxşı tərəflərdən biri bloklamanın daimi olmamasıdır. Yəni vətəndaş istədiyi vaxt bu məhdudiyyəti aradan qaldırmaq və öz müraciət hüququnu bərpa etmək imkanına malik olacaq.

Rəqəmsal maliyyə təhlükəsizliyi

Sosial mühəndislik üsulları və saxta mesajlar vasitəsilə törədilən dələduzluq halları bu gün qlobal miqyasda ən ciddi problemlərdən biri olaraq qalır. AMB rəsmisi T.Əliyev forumda qeyd edib ki, təmsil etdiyi qurum rəqəmsal maliyyə ekosistemində istehlakçıların hüquqlarının qorunması və kiberdələduzluqla mübarizə istiqamətində genişmiqyaslı tədbirlər həyata keçirir. O, bununla bağlı həyata keçirilən 3 əsas strateji addımdan bəhs edib. Birincisi, maliyyə institutları üçün vahid kibertəhlükəsizlik standartları müəyyən edilib və məsafədən hesab açılması qaydaları müasir təhlükəsizlik protokollarına uyğun qaydada modernləşdirilib. İkinci addım “FinSert” mərkəzinin yaradılmasıdır ki, bu da kiberinsidentlərə qarşı operativ mübarizə aparmaq məqsədi daşıyır. Üçüncüsü isə banklar arasında dələduzluq halları ilə bağlı anlıq məlumat paylaşımını təmin edən mübadilə sisteminin formalaşdırılmasıdır. Bu, şübhəli əməliyyatların vaxtında qarşısının alınmasına imkan verir.

Kibertəhlükələrə qarşı yeni mərkəz – “FinSert”

Məlumdur ki, kibercinayətkarlar daha çox vətəndaşların diqqətsizliyindən və məlumatsızlığından istifadə edərək, bank hesablarını saniyələr içində ələ keçirirlər. İnsanların sadəlövhlüyü çox vaxt onları ciddi maliyyə itkiləri ilə üz-üzə qoyur. Artıq AMB bu problemin də önünə keçmək üçün yeni sistem yaradıb.

Sahəvi kompüter insidentlərinə qarşı mübarizə mərkəzi olan “FinSert” sayəsində hər hansı bankda baş verən kiberinsident artıq fərdi problem deyil, sistem xarakterli məsələ kimi qiymətləndiriləcək. Bu barədə məlumatlar dərhal Mərkəzi Banka ötürüləcək, mərkəzləşdirilmiş qaydada təhlil ediləcək və preventiv tədbirlərin görülməsi üçün operativ şəkildə bütün banklara çatdırılacaq. “FinSert”in fəaliyyəti kibertəhdidlərin aşkarlanması və qarşısının alınması, yeni risklərə proaktiv reaksiya verilməsi, maliyyə institutlarının insidentlərə hazırlığının və kiberdayanıqlığının artırılması, eləcə də bu sahədə koordinasiyanın gücləndirilməsinə yönəlib.

“FinSert” mərkəzi kibertəhlükələrlə bağlı narahatlıqların həllinə hesablanmış strateji addımdır. E.Əmirov qeyd edir ki, bu mərkəz sadə bir xidmət deyil, kiberdələduzlara qarşı güclü bir preventiv qalxandır. İqtisadçının fikrincə, “FinSert”in tətbiqi ilə bank sistemində kibertəhlükəsizlik səviyyəsi yeni mərhələyə keçir və bu addım müasir dövrün ən böyük çağırışlarından biridir.

Mənbə: vergiler.az

Mövzunu “Business Service Center” MMC şirkətinin maliyyə işləri üzrə aparıcı mütəxəssisi Türkan Məmmədova şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 13.2.34-cü maddəsinə əsasən, muzdlu iş – əmək qanunvericiliyinə uyğun olaraq müqavilə əsasında haqqı ödənilməklə yerinə yetirilən əmək fəaliyyətidir. Muzdla işləyən şəxs bu Məcəllənin məqsədləri üçün “işçi”, bu cür fiziki şəxsin işçi kimi göstərdiyi xidmətlərin haqqını ödəyən şəxs “işəgötürən”, bu cür haqq isə “əməkhaqqı” adlandırılır.

Əmək Məcəlləsinin 157.3-cü maddəsində isə göstərilib ki, əməkhaqqının tərkibinə aylıq vəzifə maaşı, əlavələr və mükafatlar daxildir.

– Vəzifə maaşı – işin mürəkkəbliyi, əməyin gərginliyi və işçinin ixtisas səviyyəsinə görə müəyyən edilən əməkhaqqının əsas hissəsidir.

– Əməkhaqqına əlavə – əmək şəraiti ilə əlaqədar əvəzödəmək və ya həvəsləndirmək məqsədilə işçinin vəzifə maaşına, əməkhaqqına müəyyən edilən əlavə ödəncdir.

– Mükafat – əməyin kəmiyyət və keyfiyyətinin yüksəldilməsinə işçinin maddi marağının artırılması məqsədilə əməkhaqqı sistemində nəzərdə tutulan qaydada və formada verilən həvəsləndirici pul vəsaitidir.

Fiziki şəxslərin muzdlu əməkdən əldə etdikləri gəlirlərin müəyyən hissəsinə güzəştlərin tətbiqi sosial ədalətin təmin olunması və əhalinin rifahının dəstəklənməsi məqsədi daşıyır.

Vergi Məcəlləsinin 102.1.6-cı maddəsinə əsasən, fiziki şəxsin əsas iş yerində muzdlu işlə əlaqədar əldə etdiyi aylıq gəliri 2.500 manatadək olduqda həmin gəlirin 200 manat məbləğində olan hissəsi vergidən azaddır. Burada əsas diqqət edilməli məqam əsas iş yerinin olmasıdır. Bu, o deməkdir ki, işçi 2.500 manatadək maaş aldıqda onun yalnız 2.300 manatı gəlir vergisinə cəlb olunur.

Misal 1

“AA” MMC-nin əməkdaşı Xaliq Əliyevin (ad şərtidir) aylıq gəliri 2.400 manatdır. Bu zaman onun ödəyəcəyi gəlir vergisi belə hesablanacaq:

(2.400 – 200) x 3% = 66 manat.

Misal 2

“BB” MMC-nin əməkdaşının aylıq gəliri 2.800 manatdır. Bu halda vergilərin hesablanması aşağıdakı kimi olacaq:

2.800 – 2.500 = 300 manat;
2.500 x 3% = 75 manat;
300 x 10% = 30 manat;
75 + 30 =105 manat.

Hesablamadan göründüyü kimi, aylıq gəlir 2.500 manatdan artıq olduqda 2.500 manatadək məbləğ üçün həmin məbləğin 200 manat olan hissəsindən gəlir vergisinin tutulması ilə bağlı güzəşt qüvvədə qalmır.

Eyni yanaşma gəlirlərin illik hesablanması zamanı nəzərə alınır. Yəni illik 30.000 manatadək gəlir əldə edən şəxsin gəlirinin 2.400 manat məbləğində olan hissəsi gəlir vergisindən azad edilir. Nəticədə bu güzəşt əsasən sabit, lakin yüksək olmayan gəlir səviyyəsinə malik işçilərin dəstəklənməsinə yönəlib.

Mənbə: vergiler.az