Blog Full

“Debitor borcların səmərəli idarə olunması, sistemli yığımı, ödənişlərin təmin edilməsi məsələləri bir çox müəssisələrdə problemli mövzulardandır. Çıxış yolu kimi şübhəli borclar üzrə ehtiyat fondunun yaradılması önəmlidir”.

Bu fikri “Azərişıq” ASC-nin Audit komitəsinin rəhbəri Rauf Rzayev Bakıda keçirilən “Vergi və Mühasibatlıq Zirvəsi 2026” tədbirində səsləndirilib. Onun sözlərinə görə, bəzən şübhəli borclar üzrə ehtiyat fondunun yaradılmasına mənfəətin, aktivlərin süni şəkildə azaldılması kimi yanaşılır. Əslində isə ehtiyat fondu debitor borcların yığılmasını, yaş kateqoriyasını, gecikməsinə görə onların şübhəlilik səviyyəsinin müəyyən edilməsi və maliyyə vəziyyəti haqqında hesabatda debitor borcların daha ədalətli görüntüsünün əks olunmasını özündə ehtiva edir.

R.Rzayev qeyd edib ki, debitor borcların düzgün idarə edilməsi müəssisənin maliyyə sabitliyi üçün çox önəmlidir: “Mühasibat Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarının (MHBS) 9 saylı standartı – kredit zərərləri sistemi gələcəkdə gözlənilən riskləri öncədən müəyyən etmək və müəssisənin hər hansı likvidlik problemİ ilə üzləşməsinin qarşısını almaq üçündür. Bu cür alətlərə mühasiblər, maliyyəçilər skeptik yanaşırlar. Bu da gələcəkdə müəssisəni likvidlik problemi ilə üzləşdirə bilər. Müəssisə qısamüddətli və ya uzunmüddətli dövrdə debitor borcların ödənilməsində çətinlik yaşayır və kənar maliyyələşməyə məcbur olur. Bu isə gələcəkdə müəssisənin maliyyə xərclərinin artırılmasına səbəb olur”.

Auditor İbadət Binyətov da mövzuya münasibət bildirib. Onun fikrincə, debitor borcları balans hesabatlarında, aktivlərdə bir maddə kimi yox, eyni zamanda şirkətin əsas maliyyə göstəricisi kimi görməliyik: “Debitor borclarda yaranan problemlər əməkhaqlarının, vergilərin ödənilməsinə mənfi təsir edir. Bu da birbaşa vergi risklərinə gətirib çıxarır. Məsələn, mənfəət vergisi bəyannaməsini verdikdə iri məbləğdə vergi öhdəliyi yaranır. Ancaq debitor borclar düzgün təhlil olunmadığına, yığılmadığına görə, müəssisə problemlə üzləşir. Eyni zamanda, mənfəətin şişirdilməsi problemi ortaya çıxır. Məhz ehtiyat fondunun yaradılmaması mənfəətin şişirdilməsinə səbəb olur ki, bu da təsisçilərin və digər qərarverici şəxslərin yanlış qərar verməsinə gətirib çıxara bilər. Əsas məsələlərdən biri də “fraud”, yəni saxtakarlığa yol verməkdir. Satışın süni şəkildə şışırdilməsi və bunların balansda böyük rəqəmdə qalması maliyyə risklərinə gətirib çıxarır”.

“Paşa Malls” şirkətinin baş maliyyə meneceri Tutu Əfəndizadə isə düşünür ki, debitor borc yarandıqda dərhal müəssisədə hər hansı risk faktoru yaranmır: “Debitor borc elektron qaimə-faktura müştəriyə təqdim edildiyi tarixdən yaranır. Amma buna görə dərhal hansısa tədbir görmək, ümidsiz borc kimi qeyd etməyə ehtiyac yoxdur. Elektron qaimə-faktura təqdim edildikdən sonra hər bir müştəriyə ödəniş üçün müddət verilir. Şirkətlərin daxili siyasətinə uyğun olaraq, bu müddət 7 gün də ola bilər. Ancaq təcrübədə daha çox yayılmış müddət 30 gündür. Elektron qaimə-faktura təqdim edildiyi tarixdən 30 gün ərzində onun ödənilməsi heç bir risk yaratmır. Daha sonra artıq risklər bölünür – az, orta və yuxarı risk kateqoriyaları. 30 günü keçən bir ödəniş görürüksə, bu, bizim üçün bir risk faktorudur. 60-90 gün orta risk faktoru, 90 gündən yuxarı müddət isə ciddi yuxarı riks faktorudur ki, bu da ehtiyat fondunun yaradılmasını tələb edir”.

Ehtiyatların yaradılmasının, ilk növbədə, debitor borcların hansı fəaliyyətlə məşğul olan müəssisəyə aid olmasından asılı olaraq dəyişdiyini deyən T.Əfəndizadə bəzi müəssisələr üçün debitor borca 60 günə qədər də icazə verildiyini və müqavilə ilə rəsmiləşdirildiyini vurğulayıb. Bu səbəbdən də hər bir şirkətin, sahibkarın ümidsiz borclarla bağlı MHBS-nin 9 saylı standartına uyğun qaydada daxili siyasətlərinin olması vacibdir.

Ehtiyat fondlarının yaradılmasının vergi uçotu ilə əlaqələndirilməsinə gəlincə, T.Əfəndizadə vurğulayıb ki, Vergi Məcəlləsi sahibkarların ehtiyat fondlarının yaradılması hüququnu məhdudlaşdırmır. Sadəcə, bu yanaşma MHBS-nin yanaşmasında bir qədər fərqlidir. Vergi qanunvericiliyi debitor borclarla bağlı hər hansı təsdiqedici sənəd istəyir. Məsələn, müflis elan edilmə ilə bağlı məhkəmə qərarı və s. sənədlər tələb olunur.

Mənbə: vergiler.az

2026-cı ildən etibarən vergi nəzarətində beynəlxalq təcrübədə geniş istifadə olunan üfüqi monitorinq mexanizminin tətbiqi vergi ödəyiciləri üçün bir sıra üstünlüklər yaradır. Üfüqi monitorinq iştirakçılarına əsas vəsaitlər üzrə amortizasiyanın azalan qalıq və ya düz xətt metodu ilə hesablanması seçimi verilir. Bəs bu zaman hesablamalar necə aparılacaq? Keçid necə tənzimlənəcək?

B suallara vergi məsələləri üzrə mütəxəssis Xəyal Feyzullayev Bakıda keçirilən “Vergi və Mühasibatlıq Zirvəsi 2026” adlı tədbirdə aydınlıq gətirilib. Onun sözlərinə görə, üfüqi monitorinqə qəbul olunan vergi ödəyiciləri amortizasiya hesablamaları üçün həm düz xətt metodunu, həm də azalan qalıq metodunu tətbiq edə bilərlər: “Üfüqi monitorinqə qəbul edilmiş vergi ödəyicisinin mütləq düz xətt metodu, yaxud mütləq azalan qalıq metodu tətbiq etməsi kimi bir tələb yoxdur. Bu onların seçimindən asılıdır. Bilirik ki, indiyədək bütün vergi ödəyiciləri amortizasiyaların hesablanması zamanı azalan qalıq metodunu tətbiq edirdilər. Yalnız qeyri-maddi aktivlər üzrə düz xətt metodu tətbiq olunurdu. Artıq bu hal digər əsas vəsaitlərə də şamil ediləcək”.

X.Feyzullayev yeni qaydalarla amortizasiya hesablamalarını nümunə əsasında belə izah edib: “Hesab edək ki, vergi ödəyicisi 2023-cü ildə əmlaka sahib olub. Məsələn, bir nəqliyyat vasitəsi alıb və 2023-cü ildən bəri azalan qalıq metodu ilə amortizasiyaları hesablayır. Tutaq ki, 2026-cı ilin sonuna vergi ödəyicisinin həmin nəqliyyat vasitəsinə görə müəyyən bir qalığı yaranıb. Məsələn, nəqliyyat vasitəsi 2023-cü ildə 10.000 manata alınıb və əsas vəsait kimi amortizasiya olunub. Bu zaman ilin sonuna bu şəxsin 5.000 manat qalığı qalıb. Belə olan halda, həmin şəxs keçid dövründə olan qalıq dəyəri, yəni 5.000 manatı onun qalıq müddətinə bölərək düz xətt metodu ilə sabit şəkildə amortizasiya edə biləcək. Fərz edək ki, nəqliyyat vasitəsinin amortizasiya müddəti 11 ildir. 2023-cü ildən 2026-cı ilə qədər artıq 3 il müddət keçdiyinə görə, dövrün sonuna qalıq dəyəri olan 5.000 manatı 8 ilə bölməklə düz xətt metodu ilə hesablama apara bilərlər:

5.000 : 8 = 625 manat”.

Mənbə: vergiler.az

İctimai iaşə müəssisələrinə tətbiq edilən əlavə dəyər vergisi (ƏDV) üzrə 50 faizlik güzəşt çatdırılma xidmətləri vasitəsilə satılan mallara şamil edilməyəcək.

Bunu İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin Vergi siyasəti baş idarəsinin Vergi qanunvericiliyinin tətbiqi şöbəsinin baş dövlət vergi müfəttişi Anar Cabbarov Bakıda keçirilən “Vergi və Mühasibatlıq Zirvəsi 2026” tədbirində bildirib.

A.Cabbarovun sözlərinə görə, içtimai iaşə müəssisələrinə ƏDV üzrə 50 faizlik güzəştin tətbiqi nəzarət-kassa aparatına vahid əməliyyat sistemində inteqrasiya edilmiş POS-terminallar vasitəsilə nağdsız ödənişlərin qəbulu ilə şərtləndirilib. Ona görə də “Bolt”, “Wolt”, “Yango” və digər bu kimi təchizatçı şirkətlər vasitəsilə köçürülən nağdsız ödənişlərə münasibətdə ƏDV güzəşti tətbiq olunmayacaq.
“Əlavə olaraq deyək ki, təchizatçı şirkətlər tərəfindən göstərilən çatdırılma xidmətlərinə görə elektron qaimə-faktura təqdim edilməlidir. Həmin e-qaimə üzrə çəkilən xərclər gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilir. Onu da qeyd edim ki, məhsul təqdim edən şəxslər onu “Bolt”, “Wolt” vasitəsilə təqdim edərkən burada məhsulun tam dəyərinə uyğun nəzarət-kassa aparatı çeklərini təqdim etməlidirlər. Bu zaman təchizatçı şirkətlər alıcıdan vəsaiti alıb satıcının bank hesabına köçürür. Burada ikiqat vergilənmə yaranmasın deyə malların komissiyon qaydada satışı ilə bağlı dövri olaraq vergi orqanlarına məlumatlar təqdim olunmalıdır” – deyə A.Cabbarov vurğulayb.

O əlavə edib ki, təchizatçı şirkətlər tərəfindən verilən ödəmə tapşırığında da bu ödənişlərin komissiyon qaydada aparılan ödənişlərlə bağlı köçürülən məbləğlər olması qeyd edilməlidir.

Mənbə: vergiler.az

Bu ilin yanvar-mart aylarında Azərbaycanda pərakəndə ticarət və ya iaşə fəaliyyəti göstərən şəxslərdən alınmış mallara (neft və qaz məhsulları, avtomobillər, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları istisna olmaqla), teatr tamaşaları, film nümayişi, muzey ziyarəti və simfonik orkestrin konserti sahəsində göstərilən xidmətlərə, habelə tibb müəssisələri və özəl tibbi praktika ilə məşğul olan fiziki şəxslərin göstərdiyi tibbi xidmətlərə, işğaldan azad edilmiş ərazilər daxilində yerləşmə vasitələri hesab edilən mehmanxanalar (hotellər) tərəfindən gecələmə və qalma xidmətlərinə görə ödənilmiş ƏDV-nin 51 milyon 747,2 min manatlıq hissəsi fiziki şəxs olan istehlakçılara geri qaytarılıb.

Bu barədə İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinə istinadən xəbər verilir.

3 ayda xarici vətəndaşların ölkə ərazisində fərdi istehlak üçün aldığı mallara görə dövlət büdcəsindən qaytarılmış ƏDV-nin (“tax free”) məbləği 2 063,8 min manat təşkil edib.

Mənbə: report.az