Blog Full

Әmək Məcəlləsinin 125-ci maddəsinə əlavə edilən “atalıq məzuniyyəti” Beynəlxalq Әmək Təşkilatının tələbləri əsasında müəyyənləşdirilib. Belə ki, təşkilatın “Ailə öhdəlikləri olan işçilər: kişi və qadın işçilər üçün bərabər rəftar və imkanlar haqqında” 165 nömrəli Tövsiyəsində qeyd edilir ki, hər iki valideyn, yəni həm ana, həm də ata mümkün qədər doğumdan dərhal sonra müəyyən bir dövrdə uşaq baxımı üçün məzuniyyətə çıxmaq imkanına malik olmalıdır. Әmək Məcəlləsinin 125-ci maddəsinə əlavə edilən 4-cü hissəyə əsasən, uşağın doğulması ilə əlaqədar kişilərə tibb müəssisəsinin arayışı əsasında doğuşdan əvvəl və doğuşdan sonra cəmi 14 təqvim günü müddətində ödənişli məzuniyyət verilir.

Yeri gəlmişkən, bu yenilik Bakıda keçirilən “Vergi və Mühasibatlıq Zirvəsi 2026” tədbirində də müzakirə olunub. Tədbirin əsas məruzəçilərindən olan iqtisadçı ekspert Anar Bayramov atalıq məzuniyyətinin müddəti, hesablanması, hamıya şamil olunub-olunmaması ilə bağlı incə məqamlara aydınlıq gətirib. Ekspert mövzu ilə bağlı 4 mühüm məqamı xüsusilə vurğulayıb:

Birinci məqam: Atalıq məzuniyyətindən istifadə edən şəxs mütləq qaydada tibb müəssisəsindən arayış əldə etməlidir. Təcrübədə bu arayış uşağın doğulacağı xəstəxanadan və ya qadın məsləhətxanasından alınaraq işəgötürənə təqdim edilir. Arayışda həyat yoldaşının məlumatları və uşağın doğum tarixi göstərilir. Gələcəkdə bu proses elektronlaşdırıla bilər.

İkinci məqam: İşçi arayışı aldıqdan sonra işəgötürənə ərizə ilə müraciət edərək atalıq məzuniyyətindən istifadə etmək istədiyini bildirməlidir. Әmək Məcəlləsinin 138-ci maddəsinə əsasən, bütün növ məzuniyyətlər üçün işçinin ərizəsi mütləqdir. İşəgötürən ӘMAS altsistemində 125-ci maddənin 4-cü hissəsinə istinad edərək müvafiq əmr hazırlamalıdır. İşəgötürənin ata olan işçidən nikah şəhadətnaməsinin surətini və ya “my.gov” portalından çıxarışını da əlavə sənəd kimi tələb etməsi mümkündür.

Üçüncü məqam. Atalıq məzuniyyətinin dövrü doğuşdan əvvəl və doğuşdan sonrakı dövrü əhatə etməlidir. Misal üçün, tibb müəssisəsinin arayışında uşağın doğum tarixi 20 fevral 2026-cı il göstərilibsə, işçinin məzuniyyət dövrü mütləq olaraq bu tarixi əhatə etməlidir. Yəni işçinin məzuniyyəti doğuşdan əvvəlki 14 günü tam əhatə edə bilməz; eyni prinsip doğuşdan sonrakı dövr üçün də keçərlidir. Məsələn, işçi 5 fevral tarixindən 14 günlük məzuniyyətə çıxmaq istəyirsə, bu, düzgün deyil. Eyni qayda ilə işçi 21 fevral tarixindən 14 günlük məzuniyyətə çıxarsa, bu da Әmək Məcəlləsinin 125-ci maddəsinin tələblərinə uyğun hesab edilmir. İşçi yalnız 12 fevral tarixindən başlayaraq 14 günlük məzuniyyət hüququndan istifadə edərsə, qanunvericiliyin tələbi ödənilmiş olur.

Beləliklə, işçinin məzuniyyəti doğuşdan əvvəl və doğuşdan sonrakı dövrü əhatə etməli və mütləq doğuş tarixini özündə ehtiva etməlidir. Qeyd edək ki, məzuniyyət doğuş tarixindən, yəni misalımıza uyğun olaraq, 21 fevral 2026-cı il tarixdən də başlaya bilər.

Dördüncü məqam: Atalıq məzuniyyətinin ödənişi işəgötürən tərəfindən hesablanır. Hesablama Әmək Məcəlləsinin 177-ci maddəsinə uyğun olaraq, orta əməkhaqqı əsasında aparılır.

Misal: Aylıq əməkhaqqı 1.000 manat olan işçinin övladı 3 mart 2026-cı il tarixdə anadan olur. İşçi 2 mart 2026-cı il tarixdən 14 təqvim günü müddətinə atalıq məzuniyyəti hüququndan istifadə edir. Fərz edək ki, işçinin əvvəlki iki ay – yanvar və fevral 2026-cı il üzrə əməkhaqqı, müvafiq olaraq, 1.000 manat və 1.400 manat təşkil edib. Әmək Məcəlləsinin 177-ci maddəsinin tələblərinə əsasən, orta əməkhaqqının hesablanması zamanı nəzərə alınan və alınmayan ödənişlərin siyahısı Nazirlər Kabinetinin 126 saylı Qərarı ilə tənzimlənir.

Orta əməkhaqqının hesablanması:

2026-cı ilin istehsalat təqviminə əsasən:
Yanvar ayı üzrə – 19 iş günü, əməkhaqqı 1.000 manat;
Fevral ayı üzrə – 20 iş günü, əməkhaqqı 1.400 manat.

Әmək Məcəlləsinin 177-ci maddəsinin tələblərinə əsasən, 1 iş gününə düşən orta əməkhaqqı məbləği 61,54 manat olacaq:

1.000 + 1.400 = 2.400 manat:
19 + 20 = 39 iş günü;
2.400 : 39 = 61,54 manat.

Atalıq məzuniyyəti dövründəki iş günlərinin müəyyən edilməsi

İşçi 2 mart 2026-cı il tarixdən 14 təqvim günü məzuniyyətdə olur (2–15 mart 2026-cı il daxil olmaqla). Qeyd edək ki, 2026-cı il üzrə 8 mart (Qadınlar Günü) bayram (qeyri-iş) günüdür və beşgünlük iş həftəsində 9 mart 2026-cı il (bazar ertəsi) əlavə qeyri-iş günü hesab edilir. Bu səbəbdən, məzuniyyət dövrünə düşən iş günləri aşağıdakılardır:

2–6 mart → 5 iş günü;
10–13 mart → 4 iş günü;
Cəmi: 9 iş günü.

Orta əməkhaqqı üzrə məzuniyyət məbləği

Bu zaman işçiyə hesablanan atalıq məzuniyyəti 553,84 manat təşkil edəcək:

9 x 61,54 = 553,84 manat.

Sonuncu əməkhaqqının müəyyən edilməsi

Mart ayında 14 iş günü olduğunu və işçinin aylıq əməkhaqqısının 1.000 manat təşkil etdiyini nəzərə alsaq, işçinin atalıq məzuniyyət dövründə ala biləcəyi məbləğ 642,87manat təşkil edir:

(1.000 : 14) x 9 = 642,87 manat.

Sonuncu əməkhaqqı ilә orta əməkhaqqının müqayisə edilməsi

Әmək Məcəlləsinin 177-ci maddəsinə əsasən:
Hesablanan orta əməkhaqqı: 553,86 manat;
Sonuncu əməkhaqqı əsasında hesablanan məbləğ: 642,86 manat.

642,87 manat > 553,86 manat.

Qanunvericiliyin tələbinə əsasən, müqayisə aparıldıqda daha yüksək məbləğ tətbiq edilməlidir. Bu halda işçiyə ödənilməli olan atalıq məzuniyyətinin məbləği 642,87 manat təşkil edir. Çünki sonuncu əməkhaqqı (642,87 manat) Әmək Məcəlləsinin 177-ci maddəsinin tələblərinə əsasən, hesablanan orta əməkhaqqından (553,86 manat) yüksəkdir.

Atalıq məzuniyyəti ilə bağlı ən çox verilən suallar:

Mənbə: vergiler.az

Maliyyə hesabatlarının hazırlanması və düzgün vergi uçotunun aparılması sahibkarları bir çox risklərdən, itkilərdən qoruyur. Bəs burada yol verilən yanlışlıqlar nələrə səbəb ola bilər?  Təcrübə mübadiləsi bizi necə qoruyur?

Bu və digər sualları “Good Finance” şirkətinin həmtəsisçisi Teymur Əşrəf cavablandırır: 

– Teymur müəllim, mühasibat uçotunun qanunvericilik tərəfləri bəllidir, bu zaman müəyyən tələblərə əməl etmək vacibdir. Bəs biznesin inkişafı baxımından uçotun əhəmiyyəti nədir? Sahibkarlar, mühasiblər daha çox nəyə diqqət etməlidirlər?

– Keyfiyyətli data, düzgün uçot və əhatəli təhlil biznesin inkişafının zəruri şərtlərindəndir. Bunların birlikdə olması idarəetmədə təsadüfi qərarların qarşısını alır, biznesin zəif yönlərini ortaya çıxarır, güclü tərəflərini isə risklərdən qoruyur. Beləliklə, uçot data və təhlil arasında körpü rolunu oynayır. Üstəlik, uçot məlumatları müxtəlif hesabatların əsas “xammal”ı, başlıca “qida mənbəyi”dir. Nəzərə alsaq ki, həmin hesabatların istifadəçiləri həm dövlət qurumları, həm də biznes tərəfdaşlarıdır – düzgün uçotun əhəmiyyəti daha da bəlli olur. Yəni uçota təkcə daxili idarəetmə aləti kimi yox, həm də “biznesin güzgüsü” kimi baxmalıyıq. Belə bir müqayisə qursaq ki, insanın söz ehtiyatı nə qədər kasad olsa, nitqi də o qədər zəif alınır, bir biznesin söz bazası onun uçotu, nitqi isə hesabatlılığıdır, yəni biri digərini şərtləndirir.

Uçotu vahid biznes sistemindən ayrı düşünmək olmaz. Biznesi idarə edənlər uçotu həm sistemin elementi, həm də idarəetmə aləti kimi nəzərə almalıdırlar. Sistemin bu elementinin “axsaması” bütövlükdə onu geri atdığı kimi, idarəetmə aləti kimi effektiv istifadə edilməməsi də yekunda inkişafa mənfi təsir göstərir, raqabətdə geri salır. Bu baxımdan, sahibkarlar və rəhbərlər uçota ögey münasibət bəsləməməli, məcburiyyət, “pul gətirməyən” element kimi yanaşmamalıdırlar. Mühasiblər və digər uçota məsul şəxslər isə işlərini sistem idarəetmənin tərkib hissəsi kimi qavrayıb bu istiqamətdə qurmalıdırlar. Onların işi elə təşkil olunmalıdır ki, “uçot məlumatların qeydiyyatıdır”, “mühasib vergi hesabatlarını hazırlayan şəxsdir” – formatı “uçot idarəetmə alətidir, mühasib isə idarəetmənin aktiv iştirakçısıdır” mexanizmi ilə əvəz edilsin.

Uçota təkcə daxili idarəetmə aləti kimi yox, həm də “biznesin güzgüsü” kimi baxmalıyıq

– Təcrübədə bu sadaladığınız sahələrdə tez-tez rast gəldiyiniz yanlışlıqlar nələrdir?

– Mənim ixtisaslaşma sahəm vergi olduğu üçün bu istiqamətdə yol verilən və maliyyə itkisi ilə nəticələnən xeyli misallar və praktiki keyslər sadalaya bilərəm. Buraya bəyannamələrin səhv tərtibatından tutmuş vergi riski ilə nəticələnən əməliyyatlara qədər müxtəlif məsələlər daxildir. Amma istəyirəm ki, suala daha ümumiləşmiş formada və yanlışların özünü yox, səbəblərini göstərməklə cavab verim. Uçotda yanlışlıq varsa, ilk növbədə, düzgün uçot sistemi yoxdur, şirkətdaxili kommunikasiya düzgün qurulmayıb, proseslər lazımi qayadada koordinasiya olunmur və kadr hazırlığına, onların inkişafına diqqət yetirilmir.

– Ən bahalı səhvlər nələr ola bilər və bu yanlışlıqlar nə zaman üzə çıxır? Düzəldilməsi mümkündürmü?

– İnsanın şəxsi həyatında da, biznesdə də, uçotda da ən bahalı səhv səhvin doğru hesab olunaraq davam etdirilməsidir. Uçotla bağlı yanlışlıqlar diaqnostika, daxili audit və kənar audit prosesləri nəticəsində ortaya çıxa bilər. Amma bütün bunlara qədər şəxsi məsuliyyət, gördüyün işə cavabdehlik çox vacibdir. Ümumiyyətlə, səhvin hansı mərhələdə üzə çıxması önəmlidir. Vergiyönümlü yanaşdıqda, ortaya çıxan səhvləri qanunvericiliyə uyğun konkret situasiyadan asılı olaraq düzəltmək mümkün və ya mümkünsüz olur. Səhv vergi orqanına qədər, yəni şirkət daxilində aşkar edildikdə aradan qaldırılması daha rahatdır. Dövlət vergi orqanları tərəfindən aşkar edilən səhvlərin (terminoloji olaraq – kənarlaşmaların) düzəldilməsinə yanaşma da fərqlidir. Məsələn, kameral vergi yoxlaması zamanı aşkarlanmış uyğunsuzluqlar üzrə dəqiqləşdirmələr aparılmaqla səhvlərin aradan qaldırılması mümkündür. Səyyar vergi yoxlaması zamanı aşkar edilmiş səhvlər isə vergi yoxlayıcıları tərəfindən bərpa olunmaqla vergidən yayınma ilə şərtlənirsə, hətta maliyyə sanksiyası ilə nəticələnir ki, bildiyimiz kimi, yoxlama başladıqdan sonra artıq vergi ödəyicisinin həmin səhvləri aradan qaldırmaq şansı olmur.

İnsanın şəxsi həyatında da, biznesdə də, uçotda da ən bahalı səhv
səhvin doğru hesab olunaraq davam etdirilməsidir

– Mühasibat və vergi uçotunun paralel aparılması və ya birinə üstünlük verilməsi ilə bağlı fikirlər səslənir. Siz necə düşünürsünüz, hansı daha vacibdir və niyə?

– Doğrusu, məsələnin bu cür qoyulması ilə bir az razı deyiləm, çünki bu anlayışlar bir-birinin alternativi yox, tamamlayıcısıdır. Bu, bir növ meyvə ilə almanın, uçot tərəfdən misal gətirsək, əsas vəsaitlə avadanlığın müqayisəsinə bənzəyir. Söhbətimizin əvvəlində də qeyd etdiyimiz kimi, uçot datadan formalaşır, hesabatlar isə uçotdan. Bu hesabatlar maliyyə, vergi və digər hesabatlar ola bilər. Vergi uçotuna isə vergi hesabatlarını qanunvericiliyin tələblərinə uyğun formada hazırlamaq üçün ümumi uçotun daxilində ayrıca istiqamət kimi baxmaq olar. Suala yekun cavab olaraq, – maliyyə hesabatı standartlarına və vergi qanunvericiliyinin tələblərinə uyğun aparılan uçot vacibdir, – deyərdim.

– Son dəyişikliklərlə Vergi Məcəlləsinə əlavə edilən yeni nəzarət forması vergi risklərinin idarə olunmasını daha da asanlaşdırmış olacaq. Bu haqda düşüncələriniz maraqlıdır…

– Sonuncu dəyişikliklər bir neçə istiqaməti əhatə etsə də, daha çox vurğulamaq istədiyim, sizin də qeyd etdiyiniz kimi, Vergi Məcəlləsinə yeni vergi nəzarəti formasının – üfüqi monitorinqin daxil edilməsidir. Zənnimcə, bu üsul gələcəkdə dövlət vergi orqanları ilə biznes subyektlərinin fərqli, daha kommunikativ əməkdaşlığı ilə nəticələnəcək. Yekunda isə həm biznes subyektlərinin vergi riskləri azalmış olacaq, həm də fiskal nəzarət daha proaktiv və şəffaf modelə keçəcək.

Vergi Məcəlləsinə yeni vergi nəzarəti formasının – üfüqi monitorinqin daxil edilməsi ilə
həm biznes subyektlərinin vergi riskləri azalmış olacaq, həm də fiskal nəzarət
daha proaktiv və şəffaf modelə keçəcək

– Vergiləndirmə, risklər, mühasibat uçotunun əhəmiyyətinə həsr olunan forumlardan geridönüşlər Sizə nə deyir? Faydalıdırmı?

– “Vergi və Mühasibatlıq Zirvəsi” dördüncü dəfə “Bahalı səhvlər” konsept mesajı ilə təşkil olundu. Şəxsi təcrübəmdən çıxış edərək bildirərdim ki, həmkarlarımızdan xeyli müsbət rəylərlə yanaşı, iradlar, tənqid və təkliflər də daxil olur. İllərini bu sektora həsr etmiş ekspertlərin tədbirə spiker kimi qatılmaları, öz təcrübələrini bölüşmələri, müasir trendi iştirakçılara çatdırmaları çox faydalıdır. Çünki təcrübə danışdıqca “bahalı səhvlər” susur, ortaya çıxmır. Tədbirlərimizi faydalı edən, iştirakçıların hər il ciddi marağına səbəb olan ən vacib nüanslardan biri isə dövlət qurumlarının, xüsusilə vergi orqanlarının səlahiyyətli şəxslərinin tədbirdə birbaşa iştirakıdır. Bu, imkan verir ki, iştirakçılar onları maraqlandıran sualları dövlət rəsmilərinə birbaşa ünvanlasınlar, müzakirələr apara bilsinlər. Tədbiri maraqlı edən digər bir məqam isə sektor nümayəndələrinin şəbəkələşməsinə, öz aralarında fikir və təcrübə mübadiləsi aparmasına şərait yaratmasıdır.

Mənbə: vergiler.az

Azərbaycan Respublikasında fiziki şəxslərin vergi uçotu ilə bağlı qaydalara dəyişikliklər edilib.

Müvafiq qərar İqtisadiyyat Nazirliyinin Kollegiyası tərəfindən 18 fevral 2026-cı il tarixdə qəbul olunub.

Dəyişikliklərə əsasən, fiziki şəxslərin (fərdi sahibkar) uçota alınması, yenidən uçota alınması və uçotdan çıxarılması ilə bağlı müddəti 40 gündən 15 günə endirilib.

Qaydaya görə, Vergi Məcəlləsinin 34.3-cü maddəsinin 2-ci abzasına əsasən vergi ödəyicisi vergi orqanında uçota alınmaq üçün verilmiş ərizə formasında olan məlumatlarda hər hansı dəyişiklik baş verdikdə, dəyişiklik baş verən gündən 15 gün müddətində vergi orqanına məlumat verməlidir.

Bununla yanaşı, qaydalara yeni bənd əlavə edilib. Yeni tələblərə görə, hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxs müflis elan olunduqda və ya iflas prosesi başa çatdıqda, bu barədə 15 gün müddətində vergi orqanına məlumat verməlidir.

Qeyd edək ki, bu dəyişikliklər 2025-ci ildə Vergi Məcəlləsində və hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatı ilə bağlı qanunvericilikdə edilən yeniliklərin tətbiqi məqsədilə həyata keçirilib.

Mənbə: banker.az