Blog Full

2026-cı ilin 1 yanvar tarixindən Vergi Məcəlləsində edilən dəyişikliklərdən biri də aksizli mallarla bağlıdır. Bu ildən bəzi məhsulların aksiz dərəcələri artırılıb. Eləcə də malların siyahısına yeniləri əlavə edilib. 

Yenilikləri iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edir. 

Vergi Məcəlləsinin 190-cı maddəsinə edilən dəyişikliklərlə aksizli malların siyahısına iki yeni mal əlavə edilib:

– dövlәt qeydiyyatına alınmalı olan kvadrisikllәr (maddə 190.1.9-1);

– mobil cihazlar (maddə 190.1.13).

Kvadrisikl dörd təkərli, ölçüsünə və gücünə görə avtomobildən daha kiçik olan nəqliyyat vasitəsidir və motosikllə avtomobil arasında aralıq kateqoriyaya aid edilir.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 15 mart 1999-cu il tarixli 39 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Mexaniki nəqliyyat vasitələrinin və onların qoşqularının dövlət qeydiyyatından keçirilməsi haqqında Әsasnamə”yə əsasən, mühərrikinin işçi həcmi 50 kub santimetr və daha çox, konstruktiv maksimal sürəti saatda 50 km-dən artıq olan mexaniki nəqliyyat vasitələri dövlət qeydiyyatına alınmalıdır. Bu göstəricilərə uyğun gələn kvadrisikllər aksizli mallar hesab edilir.

Mobil cihaz anlayışı isə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 28 dekabr 2011-ci il tarixli 212 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Mobil cihazların qeydiyyatının aparılması Qaydası”na uyğun olaraq müəyyən edilir.

Vergi Məcəlləsinin 188-ci maddəsi aksizdən azadolma və güzəştləri müəyyən edir. Qeyd edildiyi kimi, Vergi Məcəlləsinin 190-cı maddəsinə əsasən, mobil cihazlar aksizli malların siyahısına əlavə olunub və ümumi qaydada idxal olunan mobil cihazlar aksiz vergisinə cəlb edilir.

Lakin Vergi Məcəlləsinin 188.1.11-ci maddəsinə əsasən, təqvim ili ərzində 1 ədəd mobil cihaz aksiz vergisindən azaddır. Tutaq ki, fiziki şəxs 2026-cı il ərzində 3 ədəd mobil cihaz idxal etdikdə, aksiz vergisi yalnız 2 ədəd mobil cihaza tətbiq ediləcək.

Qeyd edək ki, aksiz vergisi 20 manat müəyyən edilib. Eləcə də “Dövlət rüsumu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa edilən dəyişiklik nəticəsində təqvim ili ərzində 1 (bir) ədəddən artıq istənilən mobil cihazın hər biri üçün 100 manat məbləğində dövlət rüsumu tətbiq ediləcək.

Minik avtomobillərinə görə aksiz vergisi

Vergi Məcəlləsinin 190.4.1-4-cü maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasına idxal olunan minik avtomobillərinin istehsal tarixinin 7 ildən artıq olması halında aksiz vergisi bu Məcəllənin 190.4.1-ci və 190.4.13-cü maddələrinə uyğun olaraq hesablanmış məbləğə yüksəldici əmsal tətbiq edilməklə müəyyən edilir.

1 yanvar 2026-cı il tarixindən etibarən:

– benzin mühərrikli minik avtomobilləri üzrə tətbiq edilən yüksəldici əmsal 1,2-dən 1,5-ə,

– dizel mühərrikli minik avtomobilləri üzrə isə 1,5-dən 2,0-a qaldırılıb.

Beləliklə, istehsal tarixi 7 ildən artıq olan idxal minik avtomobilləri üzrə aksiz yükü əhəmiyyətli dərəcədə artırılıb.

Aksizli malların dərəcələrində hansı dəyişikliklər olub?

Vergi Məcəlləsinin 190.3-cü maddəsinə edilən dəyişikliklərə əsasən, aksiz dərəcələri dəyişməklə bağlı aksiz malları üzrə yeni dərəcələr müəyyən edilib:

Mənbə: vergiler.az

Bəzi hallarda işçinin başqa bir işçinin əmək funksiyasını icra etməsinə zərurət yaranır. Müəyyən səbəbdən iş yerində olmayan işçinin əmək funksiyasının digər işçi tərəfindən icrasına işçi və işəgötürənin razılığı ilə yol verilir.

Özünün əmək funksiyasını yerinə yetirməklə yanaşı, müəyyən səbəbdən müvəqqəti işə çıxmayan işçini əvəz edən işçiyə əvəz edilən işçinin tarif (vəzifə) maaşı ilə onun maaşı arasındakı fərq ödənilir.

Əvəz edilən işçinin tarif (vəzifə) maaşı əvəz edən işçinin maaşı ilə eyni və ya ondan az olduqda isə əməkhaqqına əlavə müəyyən edilib verilir. Bu əlavə haqqın məbləği də işçinin və işgötürənin qarşılıqlı razılığı ilə müəyyən edilir.

Vakant vəzifə üzrə əmək funksiyasının icrasının həvalə edilməsinə də işçinin razılığı ilə yol verilir. Əgər işçi eyni zamanda həm özünün, həm də əvəz etdiyi vakant vəzifə üzrə əmək funksiyasını yerinə yetirirsə, onda vakant vəzifə üçün nəzərdə tutulmuş əməkhaqqının (vəzifə maaşının) yarısından az olmamaq şərti ilə onun əməkhaqqına əlavə ödənilir.

Mənbə: vergiler.az

Vergi ödəyicilərini maraqlandıran suallardan biri də sadələşdirilmiş vergi ödəyicilərində ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata alınmaq öhdəliyinin müəyyən edilməsi zamanı POS-terminalla aparılan dövriyyəyə tətbiq olunan 0,5 əmsalının sadələşdirilmiş vergi məbləğinin hesablanması zamanı nəzərə alınıb-alınmaması ilə bağlıdır. 

Mövzunu baş mühasib, təlimçi Elvin Məmmədov şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 218.1-ci maddəsinə əsasən, aşağıda göstərilən şəxslər sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi olmaq hüququna malikdirlər:

– Bu Məcəllənin XI fəslinin müddəaları nəzərə alınmaqla, ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata alınmamış və ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında (aylarında) vergi tutulan əməliyyatların həcmi 200.000 manat və ondan az olan şəxslər;

– Vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında (aylarında) 200.000 manatdan artıq olan ictimai iaşə fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslər.

Vergi Məcəlləsinin 218.1-1-ci maddəsində qeyd olunduğu kimi, bu Məcəllənin 218.1.1-ci və 218.1.2-ci maddələrinə əsasən, sadələşdirilmiş vergi ödəyicilərinin vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi müəyyən edilərkən vergi ödəyicisinin pərakəndə ticarət və vergi orqanında uçotda olmayan şəxslərə göstərilən xidmətlər üzrə nağdsız qaydada POS-terminal vasitəsilə aparılan ödəmələr əsasında formalaşan dövriyyəsi 0,5 əmsal tətbiq edilməklə nəzərə alınır.

Misal 1

Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olan “X” MMC 2026-cı ilin aprel ayından 2027-ci ilin mart ayına qədər olan 12 aylıq dövr ərzində pərakəndə ticarət və vergi orqanında uçotda olmayan şəxslərə xidmətlər göstərib. Bu müddət ərzində şirkətin ümumi vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi 300.000 manat təşkil edib. Dövriyyənin tərkibi aşağıdakı kimi olub:

– Nağd ödənişlər – 90.000 manat;

– POS-terminal vasitəsilə nağdsız ödənişlər – 210.000 manat.

Vergi Məcəlləsinin 218.1.1-ci və 218.1-1-ci maddələrinə əsasən, pərakəndə ticarət və vergi uçotunda olmayan şəxslərə xidmət zamanı POS-terminal vasitəsilə aparılan ödəmələr əsasında formalaşan dövriyyəyə 0,5 əmsalı tətbiq edilir. “X” MMC-nin ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata düşüb-düşməyəcəyini müəyyən etmək üçün “hesablanmış dövriyyəni” tapaq:

– POS-terminal dövriyyəsində nəzərə alınan hissə:

210.000 x 0,5 = 105.000 manat.

– Cəmi nəzərə alınan dövriyyə:

105.000 + 90.000 = 195.000 manat.

Baxmayaraq ki, müəssisənin vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi 300.000 manatdır, ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyatı baxımından onun dövriyyəsi 195.000 manat kimi qəbul edilir. Bu məbləğ Vergi Məcəlləsinin 218.1.1-ci maddəsində qeyd olunduğu kimi, 200.000 manatdan az olduğu üçün “X” MMC sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi qalmaq hüququnu qoruyur və ƏDV qeydiyyatına keçməyə məcbur deyil.

Qeyd edək ki, Vergi Məcəlləsinin 220.1-ci maddəsində öz əksini tapan sadələşdirilmiş verginin ödəyicilərində tətbiq olunan 2 faiz dərəcə nümunəmizdə göstərilən 195.000 manata deyil, ümumi hasilatının həcminə, yəni 300.000 manata tətbiq olunacaq.

Misal 2

Sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi olan “Y” MMC 2026-cı ilin yanvar ayından dekabr ayına qədər olan ardıcıl 12 aylıq dövr ərzində pərakəndə ticarət fəaliyyəti göstərib. Bu müddət ərzində şirkətin ümumi vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi 330.000 manat təşkil edib. Dövriyyənin tərkibi aşağıdakı kimi olub:

– Nağd ödənişlər – 80.000 manat.

– POS-terminal vasitəsilə nağdsız ödənişlər – 250.000 manat.

Vergi Məcəlləsinin 218.1-1-ci maddəsinə əsasən, ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata düşüb-düşməyəcəyini müəyyən etmək üçün POS-terminal dövriyyəsinə 0,5 əmsalı tətbiq ediləcək:

• POS-terminal dövriyyəsində nəzərə alınan hissə:

250.000 x 0,5 = 125.000 manat;

• Cəmi nəzərə alınan dövriyyə:

125.000 + 80.000 = 205.000 manat.

Göründüyü kimi, müəssisənin POS-terminal dövriyyəsinə 0,5 əmsalı tətbiq edildikdən sonra belə, ƏDV məqsədləri üçün hesablanmış dövriyyə 205.000 manat təşkil edir. Bu məbləğ Vergi Məcəlləsinin 218.1.1-ci maddəsində müəyyən edilmiş 200.000 manatlıq limiti keçdiyi üçün “Y” MMC sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi olmaq hüququnu itirir və mütləq qaydada ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata alınmalıdır.

Mənbə: vergiler.az

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti (DVX) tərəfindən elektron ticarətin vergiyə cəlb olunması istiqamətində həyata keçirilən islahatlar çərçivəsində rəqəmsal xidmət təqdim edən xarici şirkətlərin ƏDV məqsədləri üçün vergi uçotuna alınması prosesi davam etdirilir.

2026-cı ildə daha 3 beynəlxalq şirkət elektron qaydada DVX-nin portalında vergi uçotuna alınıb. Bunlar İsveçrənin “Epic Games Commerce GmbH”, Almaniyanın “Contabo GmbH” və ABŞ-nin “Chess.com LLC” şirkətləridir. Bununla da elektron qaydada vergi uçotuna alınmış rəqəmsal xidmət təqdim edən qeyri-rezidentlərin sayı 10-a çatıb. Bu isə həmin şirkətlərdən xidmət alan fiziki şəxslər üçün əlavə ƏDV tutulmasının aradan qaldırılması deməkdir. Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 33.8-1-ci və 169.8-ci maddələrinin tələblərinə əsasən, həmin şirkətlərə edilən ödənişlər zamanı vətəndaşların vəsaiti hesabına banklar tərəfindən əlavə ƏDV məbləğı artıq hesablanmır.

Qeyd edək ki, qeyri-rezident şirkətlərin ƏDV qeydiyyatına alınması ötən ildən başlayaraq Dövlət Vergi Xidmətinin İnternet Vergi İdarəsində yaradılmış xüsusi portal vasitəsilə həyata keçirilir. Beynəlxalq təcrübə nəzərə alınmaqla hazırlanmış portalın əsas məqsədi elektron ticarət xidməti göstərən transmilli şirkətlər üçün məsafədən və sadələşdirilmiş uçot imkanlarının yaradılması, onların fəaliyyət göstərdikləri və iqtisadi dəyər formalaşdırdıqları ölkədə yaranan ƏDV öhdəliklərinin bəyan edilməsini və ödənilməsini təmin etməkdir.

DVX tərəfindən bu prosesin davamlılığının təmin olunması istiqamətində müvafiq tədbirlər həyata keçirilir. Görülən işlər rəqəmsal xidmətlər üzrə vergitutma bazasının genişləndirilməsi, vergi inzibatçılığının təkmilləşdirilməsi və ədalətli rəqabət mühitinin formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Mənbə: vergiler.az