Blog Full

Son dövrlər ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri də işə qəbul zamanı işçilərdən tələb olunan sənədlərlə bağlıdır. Bəzi mütəxəssislər hesab edirlər ki, işəgötürən işə qəbul zamanı şəxslərdən bütün sənədləri tələb edə bilər. Məsələn, işəgötürənin işçinin sağlamlığı və ya narkoloji vəziyyəti ilə bağlı şübhələri yaranarsa, işçidən səhiyyə müəssisəsindən müvafiq arayışlar təqdim etməsini tələb edə bilər. Ancaq əmək qanunvericiliyi işəgötürənlərə belə bir hüquq tanımır. Bəs digər tələblərin hüquqi əsası varmı? İşçilərdən hansı sənədlər tələb oluna bilər?
Suallara ekspert Anar Bayramov aydınlıq gətirir. 

Әmək Məcəlləsinin 48-ci maddəsi işəgötürənin vəzifələri və işə qəbul zamanı şəxsdən hansı arayışları tələb edə bilməsini müəyyən edir. Məcəllənin 48-ci maddəsinin 5-ci hissəsinə əsasən, işçinin səhhətinə və sağlamlığına mənfi təsir göstərən amillər olan ağır, zərərli və təhlükəli əmək şəraitli iş yerlərində, habelə əhalinin sağlamlığının mühafizəsi məqsədilə qida sənayesi, ictimai iaşə, səhiyyə, ticarət və bu qəbildən olan digər iş yerlərində əmək müqaviləsi bağlanılarkən işçilər sağlamlıq haqqında tibbi arayış təqdim etməlidirlər.

Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2000-ci il 3 yanvar tarixli 1 nömrəli Qərarı ilə həmin peşələrin (vəzifələrin) və iş yerlərinin siyahısı təsdiq edilib. İşəgötürən heç bir halda adıçəkilən qərarda qeyd edilməyən peşə (vəzifə) və iş yerləri üzrə işə qəbul zamanı sağlamlıq haqqında tibbi arayışı (Forma 86) tələb edə bilməz.

Bəzən işçiyə Әmək Məcəlləsi və Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş təminat və güzəştləri tətbiq etmək üçün işçidən müəyyən sənədləri tələb edirlər. Məsələn, Әmək Məcəlləsinin 117-ci maddəsinə əsasən, əsas və əlavə məzuniyyətlərin müddətindən asılı olmayaraq, 14 yaşınadək iki uşağı olan qadınlara 2 təqvim günü, bu yaşadək üç və daha çox uşağı olan və ya əlilliyi olan uşağı olan qadınlara isə 5 təqvim günü müddətində əlavə məzuniyyət verilir. Bu güzəşti tətbiq etmək məqsədilə işçidən ailə tərkibi haqqında və ya uşağının əlilliyi ilə bağlı sənədləri tələb edirlər.

Digər bir misal işçinin Vergi Məcəlləsinin 102-ci maddəsində nəzərdə tutulan əməkhaqqından gəlir vergisi üzrə güzəştlərlə bağlıdır. Həmin Məcəllənin 102.3-cü maddəsinə əsasən, daimi qulluq tələb edən əlilliyi olan uşağa və ya orqanizmin funksiyalarının 81–100 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş şəxsə baxan və onunla birlikdə yaşayan valideynlərdən (o cümlədən övladlığa götürən şəxslərdən) birinin (öz istəyi ilə), arvadın (ərin), himayəçinin və ya qəyyumun hər hansı muzdlu işdən vergi tutulmalı olan aylıq gəliri 200 manat məbləğində azaldılır.

Әmək Məcəlləsinin 48-ci maddəsi, eyni zamanda, işəgötürənə işçidən qanunvericiliklə nəzərdə tutulmayan sənədlərin tələb edilməsini qadağan edir. Belə ki, həmin maddənin 6-cı hissəsinə əsasən, əmək münasibətlərinə girən işçidən aidiyyəti dövlət informasiya sistemlərindən və ehtiyatlarından əldə edilməsi mümkün olan, bu Məcəllədə nəzərdə tutulmamış, habelə işin (vəzifənin) xüsusiyyətlərinə uyğun gəlməyən əlavə sənədlərin tələb edilməsi qadağandır.

Əmək Məcəlləsində edilmiş son dəyişiklik işçidən tələb olunan sənədlərlə bağlı mübahisələrin həllinə yardımçı olub. Məcəllənin 48-ci maddəsinə əlavə edilən 5-1-ci hissəyə əsasən, işçinin əmək və sosial hüquqları ilə bağlı təminatlarının və güzəştlərinin təmin edilməsi məqsədilə əmək münasibətləri ilə əlaqəli digər sənədlər (himayəsində olan ailə üzvlərinin sayı, əlilliyi olan şəxs olması, müharibə veteranı, məcburi köçkün statusu və s. barədə) işçi tərəfindən könüllü olaraq təqdim olunur.

Әmək Məcəlləsinə əlavə edilən yeni norma ilə bağlı vacib məqamları qeyd edək.

Birinci məqam işçinin sənədləri hansı məqsədlə təqdim etməsidir. Әmək Məcəlləsinin 48-ci maddəsinin 5-1-ci hissəsində açıq şəkildə göstərilir ki, sənədlər işçinin əmək və sosial hüquqları ilə bağlı təminatlarının və güzəştlərinin təmin edilməsi məqsədilə könüllü təqdim olunur.

Misal 1: İşçinin könüllü olaraq məhkumluq arayışını işəgötürənə təqdim etməsi Əmək Məcəlləsinin 48-ci maddəsinin 5-1-ci hissəsinə uyğun hesab olunmur. Çünki bu sənəd işçinin əmək və sosial hüquqları ilə bağlı hər hansı təminat və ya güzəştin tətbiqi məqsədi daşımır. Qanunvericilikdə məhkumluğu olmayan işçilər üçün ayrıca təminat və ya güzəşt nəzərdə tutulmayıb.

Misal 2: İşçi əlilliyi olan uşağı ilə bağlı sənədi könüllü olaraq işəgötürənə təqdim edə bilər. Çünki həm Əmək Məcəlləsində, həm də Vergi Məcəlləsində bu hal üzrə güzəştlər və təminatlar nəzərdə tutulub.

İkinci məqam işəgötürənin həmin məlumatlara elektron sənəd formasında çıxış imkanının olmasıdır.

Misal 3: İşəgötürənin ƏMAS altsistemində işçinin əlilliyi, müharibə veteranı və ya məcburi köçkün olması barədə məlumatlara çıxışı mövcuddur. Bu halda işəgötürən işçidən əlavə sənədlər tələb etmədən, dövlət informasiya sistemlərindən əldə edilən məlumatlar əsasında Əmək və Vergi məcəllələrində nəzərdə tutulan güzəşt və təminatları tətbiq etməlidir.

Üçüncü məqam işçinin güzəşt hüququ verən sənədləri gec təqdim etməsidir. Vergi Məcəlləsinin 102.8-ci maddəsinə əsasən, fiziki şəxsin bu maddədə sadalanan vergi güzəştlərini əldə etməyə əsas verən statusu olduğu, lakin güzəşt hüququnu təsdiq edən müvafiq sənədləri əmək müqaviləsi (kontraktı) hüquqi qüvvəyə mindikdən sonra təqdim etdiyi halda, vergi güzəşti həmin əmək müqaviləsinin hüquqi qüvvəyə mindiyi tarixdən hesablanır.

Misal 4: İşəgötürənlə işçi arasında bağlanan əmək müqaviləsinə əsasən, işçinin işə başlama tarixi 10 yanvar 2025-ci ildir. İşçi isə Vergi Məcəlləsinin 102.5-ci maddəsində nəzərdə tutulan güzəştlə bağlı sənədi 2026-cı ilin yanvar ayında təqdim edir. Bu halda işəgötürən əvvəlki bir il üzrə işçiyə tətbiq edilməli olan güzəştlərin təmin olunması məqsədilə dəqiqləşdirilmiş vergi bəyannaməsi təqdim etməlidir.

Dördüncü məqam işçinin əməkhaqqından gəlir vergisi üzrə güzəşt hüququndan istifadə üçün təqdim etməli olduğu sənədlərlə bağlıdır. Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 4 yanvar tarixli 4 nömrəli Qərarı ilə “Әməkhaqqından tutulan vergi hesablanarkən fiziki şəxslərin vergi güzəştləri hüququnun müəyyənləşdirilməsi üçün sənədlərin siyahısı” təsdiq edilib. Təcrübədə bu siyahı ilə bağlı sualların çoxluğu nəzərə alınaraq, həmin siyahını təqdim edirik:

1. Әməkhaqqından tutulan vergi hesablanarkən fiziki şəxslərin güzəşt hüququ aşağıdakı sənədlər əsasında müəyyənləşdirilir:

1.1. Azərbaycan Respublikasının Vətən Müharibəsi Qəhrəmanları:

Azərbaycan Respublikası Vətən müharibəsi Qəhrəmanlarının təltif edilmə barədə vəsiqəsi;

1.1-1. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları:

– Azərbaycan Respublikası Milli Qəhrəmanlarının təltif edilmə barədə vəsiqəsi;

1.2. Sovet İttifaqı və Sosialist Әməyi Qəhrəmanları:

– Sovet İttifaqı və Sosialist Әməyi Qəhrəmanlarının təltif edilmə barədə vəsiqəsi;

1.3. “Şöhrət” ordeninin hər üç dərəcəsi ilə təltif edilmiş şəxslər:

– “Şöhrət” ordeninin hər üç dərəcəsi ilə təltif edilmə barədə vəsiqə;

1.4. Orqanizminin funksiyaları 61-100 faiz pozulmuş müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olan şəxslər:

– orqanizminin funksiyaları 61-100 faiz pozulmuş müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olan şəxs barədə əlilliyi olan şəxslərin reyestrindən çıxarışı;

– Azərbaycan Respublikası Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin vəsiqəsi;

– Azərbaycan Respublikası Әmək və Әhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun yerli qurumunun və ya “DOST” mərkəzinin arayışı:

1.5. Həlak olmuş, yaxud sonralar vəfat etmiş döyüşçülərin (şəhid statusu almış şəxslər istisna olmaqla) dul arvadları (ərləri) və övladları:

– Azərbaycan Respublikası Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin vəsiqəsi;

– Azərbaycan Respublikası Әmək və Әhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun yerli qurumunun və ya “DOST” mərkəzinin arayışı;

– Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin, Әdliyyə Nazirliyinin, Daxili İşlər Nazirliyinin, Naxçıvan Muxtar Respublikası Әdliyyə Nazirliyinin, Dövlət Sərhəd Xidmətinin, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Dövlət Mühafizə Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyinin arayışları;

1.6. 1941-1945-ci illərdə arxa cəbhədə fədakar əməyinə görə orden və medallarla təltif edilmiş şəxslər:

– orden və medallarla təltif olunma haqqında vəsiqələr;

1.7. Qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada müharibə veteranı adı almış şəxslər:

– müharibə veteranı vəsiqəsi;

– Azərbaycan Respublikası Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin arayışı;

– Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin, Әdliyyə Nazirliyinin, Daxili İşlər Nazirliyinin, Naxçıvan Muxtar Respublikası Әdliyyə Nazirliyinin, Dövlət Sərhəd Xidmətinin, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Dövlət Mühafizə Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyinin arayışları:

1.8. Çernobıl AES-də qəza, mülki və ya hərbi təyinatlı atom obyektlərində, digər radiasiya qəzaları nəticəsində, habelə nüvə qurğularının hər hansı növləri, o cümlədən nüvə silahı və kosmik texnika ilə bağlı olan sınaqlar, təlimlər və başqa işlər nəticəsində şüa xəstəliyinə və şüa yükü ilə əlaqədar xəstəliyə tutulmuş və ya bu xəstəlikləri keçirmiş şəxslər:

– tibbi-sosial ekspert komissiyasının qərarı;

– Azərbaycan Respublikası Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin,
Әdliyyə Nazirliyinin və Daxili İşlər Nazirliyinin, Naxçıvan Muxtar Respublikası Әdliyyə Nazirliyinin, Dövlət Sərhəd Xidmətinin, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin arayışları:

1.9. Orqanizminin funksiyalarının 61-100 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş şəxslər (müharibə ilə əlaqədar əlilliyi müəyyən edilmiş şəxslər istisna olmaqla), əlilliyi olan uşaqlar;

– Azərbaycan Respublikası Әmək və Әhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun yerli qurumunun və ya “DOST” mərkəzinin arayışı;

– tibbi-sosial ekspert komissiyasının qərarı;

1.10. Həlak olmuş, yaxud sonralar vəfat etmiş döyüşçülərin (şəhid statusu almış şəxslər istisna olmaqla) valideynləri, habelə vəzifələrinin icrası zamanı həlak olmuş dövlət qulluqçularının valideynləri və arvadları (ərləri):

– Azərbaycan Respublikası Әmək və Әhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun yerli qurumunun və ya “DOST” mərkəzinin arayışı;

– Azərbaycan Respublikası Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin,
Әdliyyə Nazirliyinin və Daxili İşlər Nazirliyinin, Naxçıvan Muxtar Respublikası Әdliyyə Nazirliyinin, Dövlət Sərhəd Xidmətinin, Azərbaycan
Respublikasının Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin arayışları;

1.12. Әfqanıstana və döyüş əməliyyatları aparılan başqa ölkələrə göndərilmiş hərbi qulluqçular və təlim-yoxlama toplanışlarına çağırılmış hərbi vəzifəlilər:

– Azərbaycan Respublikası Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin arayışı;

– hərbi hissənin, hərbi qulluqçu hazırlayan xüsusi təyinatlı təhsil müəssisənin arayışları;

– Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin, Әdliyyə Nazirliyinin, Daxili İşlər Nazirliyinin, Naxçıvan Muxtar Respublikası Әdliyyə Nazirliyinin, Dövlət Sərhəd Xidmətinin, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Dövlət Mühafizə Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyinin arayışları;

1.13. Daimi qulluq tələb edən əlilliyi olan uşağa və ya orqanizminin funksiyalarının 81-100 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş şəxsə baxan və onunla birlikdə yaşayan valideynlərdən (o cümlədən övladlığa götürən şəxslərdən) biri (özlərinin istəyi ilə), arvad (ər), himayəçi və ya qəyyum;

– himayədə olma faktı barədə məhkəmə orqanlarının qərarı:

– ər və arvaddan birinin güzəştdən istifadə edib-etməməsi barədə onların əsas iş yeri üzrə işəgötürənin arayışı

– uşağın doğulması haqqında şəhadətnamənin surəti:

– birgə yaşamaq haqqında mənzil-kommunal istismar sahələrinin yaxud icra hakimiyyəti nümayəndəliklərinin arayışları;

– Azərbaycan Respublikası Әmək və Әhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun yerli qurumunun arayışı;
– övladlığagötürmə barədə məhkəmə qərarının surəti;

1.14. Məcburi köçkünlərə və onlara bərabər tutulan şəxslər:

– Azərbaycan Respublikası Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin məcburi köçkün statusu haqqında vəsiqəsi;

1.15. Himayədə olanlara görə əməkhaqqından tutulan gəlir vergisindən güzəşt aşağıdakı sənədlərə əsasən verilir:

– ər və arvaddan birinin güzəştdən istifadə edib-etməməsi barədə onların əsas iş yerindən işəgötürənin arayışı;

– Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyinin təsdiq etdiyi formada yerli icra hakimiyyəti və ya bələdiyyə tərəfindən verilmiş arayışları.

1.16. Şəhid ailəsi statusu verilmiş şəxslərin valideynləri, dul arvadları (ərləri) və övladları:

– Azərbaycan Respublikası Әmək və Әhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Sosial Xidmətlər Agentliyinin yerli qurumları tərəfindən verilən şəhid ailəsi statusunu təsdiq edən vəsiqə.

Qeyd edək ki, güzəşt hüququna malik olan şəxslər yuxarıda adları çəkilən sənədlərdən birini təqdim etməlidirlər.

Mənbə: vergiler.az

Mövzunu iqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, vergi eksperti İsmayıl Bağırov şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 163.1-ci maddəsində göstərilib ki, bu maddə aşağıdakı hallarda malgöndərənin, işgörənin və xidmət göstərənin vergi tutulan əməliyyatlarına tətbiq edilir:

• 163.1.1. əməliyyat tam və ya qismən ləğv edildikdə, o cümlədən mal tam və qismən geri qaytarıldıqda;

Misal 1: Vergi ödəyicisi mart ayında alıcıya 23.600 manat dəyərində (o cümlədən ƏDV məbləği 3.600 manat (20000 x 18% = 3600) olan mal təqdim edib. Malın dəyəri həmin ay vergi ödəyicisinin bank hesabına daxil olub. Lakin aprel ayında alıcı 5.900 manat (o cümlədən 900 manat ƏDV (5000 x 18% = 900) məbləğində malı satıcıya geri qaytarıb. Bu halda alıcı və satıcı aprel ayındakı dövriyyələrinin məbləğini dəqiqləşdirməlidirlər. Satıcı mal təqdim edərkən ümumi məbləğə ƏDV hesabladığından, həmin malların qaytarılan hissəsinə düşən ƏDV məbləğini 900 manat bəyannamədə azaltmalı, alıcı isə qaytardığı mallara düşən büdcədən əvəzləşdirdiyi 900 manat ƏDV məbləğini büdcəyə bərpa etməlidir.

• 163.1.2. əməliyyatın xarakteri dəyişdikdə;

Misal 2: Vergi ödəyicisi mart ayında 23.600 manatlıq ƏDV ilə birlikdə aldığı və 3.600 manat ƏDV-ni əvəzləşdirdiyi əmlakı may ayında müəssisənin nizamnamə fonduna pay şəklində qoyub. Vergi Məcəlləsinin 164.1.5-ci maddəsinə görə müəssisənin nizamnamə fonduna əmlakın pay şəklində qoyuluşu ƏDV-dən azad edilən əməliyyat hesab edilir. Deməli, vergi tutulan əməliyyatın xarakteri dəyişib və bu səbəbdən də vergi tutulan dövriyyə dəqiqləşdirilməlidir. Çünki Vergi Məcəlləsinin 175.6-cı maddəsinə əsasən, ver-gidən azad olunan əməliyyatlara görə ödənilmiş ƏDV-nin əvəzləşdirilməsinə yol verilmir. Bu halda may ayı üçün vergi tutulan dövriyyə dəqiqləşdirilməli və büdcəyə hesablanmalı olan ƏDV-nin məbləgi 3.600 manat (20.000 x 18% = 3.600 ) artırılmalıdır.

• 163.1.3. qiymətlərin aşağı düşməsi və ya hər hansı digər səbəbdən əməliyyat üçün razılaşdırılmış kompensasiya dəyişdikdə;

Misal 3: 2025-ci ilin may ayının 20-də A müəssisəsi alıcıya ƏDV-li dəyəri 1.180 manat (o cümlədən 180 manat ƏDV (1000 x 18% = 180) olan mal göndərib. Həmin tarixə malın dəyəri ödənilib və müvafiq elektron qaimə-fak-tura təqdim edilib. Göstərilən əməliyyat üzrə A müəssisəsi may ayının bəyannaməsində büdcəyə 180 manat ƏDV hesablayıb. İyun ayında malın qiyməti aşağı salınaraq 944 manat (o cümlədən 144 manat ƏDV (800 x 18% = 144) razılaşdırılıb.

Belə olan halda A müəssisəsi may ayının vergi tutulan dövriyyəsini iyun ayı üçün təqdim edilən bəyannamədə dəqiqləşdirir və büdcəyə hesablanan ƏDV məbləğini 36 manat (180 – 144 = 36 ) azaldır.

Misal 4: Tutaq ki, A firması B firmasına 28 iyun 2025-ci il tarixində ƏDV daxil dəyəri 11.800 manat (10.000 + 1.800 ƏDV = 11.800 ) olan mal satıb və həmin tarixdə malın dəyəri ödənilib. 30 günə yaxın müddət keçəndən sonra B firması A firmasına iddia bildirib ki, satdığı malların qiymətləri yüksəkdir, qiymətlər aşağı salınmasa, mallar geri qaytarılacaq. A firması bunu qəbul edir və razılaşır ki, satdığı malların ƏDV-li dəyəri 9.440 manat (8.000 manat + 1.440 manat ƏDV = 9.440) məbləğində qəbul olunsun. Həmçinin bu əməliyyatla bağlı tərəflər 30.07.2025-ci il tarixində müvafiq sənədləşmələr aparırlar.

Belə olan halda A firması iyun ayının ƏDV bəyannaməsində dövriyyə kimi 11.800 manat (10.000 manat + 1.800 manat ƏDV) göstərəcək. Amma 30.07.2025-ci il tarixdə əməliyyat üçün müəyyən edilən malın dəyəri dəyişdiyindən iyul 2025-ci il tarixli ƏDV hesabatında 163-cü maddəni əsas göstərməklə dövriyyədə dəqiqləşdirmə ediləcək və 2.360 manat (2.000 manat + 360 manat ƏDV = 2.360) azaldılan dövriyyə yazılacaq.

• 163.1.3. vergi ödəyicisi elektron qaimə-faktura verdikdən sonra vergi tutulan dövriyyənin dəqiqləşdirilməsi üçün əsas verən hallar üzə çıxdıqda və bu cür dəqiqləşdirmə qanunvericiliyə müvafiq olaraq aparıldıqda.

Misal 5: A müəssisəsi 2025-ci ilin may ayında B müəssisəsinə ƏDV daxil 1.180 manat (o cümlədən 180 manat ƏDV(1000 x 18% = 180) dəyərində mal göndərib, lakin alıcıya təqdim olunan elektron qaimə-fakturada malın ƏDV-li dəyərini səhvən 1.298 manat (o cümlədən 198 manat ƏDV (1100 x 18% = 198) göstərilib. Malın dəyəri B müəssisəsi tərəfindən may ayında ödənilib.

Müvafiq olaraq göstərilən əməliyyat üzrə may ayının bəyannaməsində A müəssisəsi büdcəyə 198 manat ƏDV hesablayıb, B müəssisəsi isə 198 manat ƏDV məbləğini büdcə ilə əvəzləşdirib.

İyun ayında bəlli olub ki, may ayında təqdim olunan elektron qaimə-fakturada malın dəyəri səhv göstərilib.

Belə olan halda:

• A müəssisəsi may ayının vergi tutulan dövriyyəsini iyun ayı üçün təqdim edilən bəyannamədə dəqiqləşdirir və büdcəyə hesablanan ƏDV məbləğini 18 manat (198 – 180 = 18) azaldır (iyun ayının ƏDV bəyannaməsinin 319-cu sətrində);
• B müəssisəsi may ayının vergi tutulan dövriyyəsini iyun ayı üçün təqdim edilən bəyannamədə dəqiqləşdirir və əvəzləşdirilmiş 18 manat (198 – 180 = 18) ƏDV məb¬ləğini büdcəyə hesablayır (iyun ayının ƏDV bəyannaməsinin 318-ci sətrində).

Vergi Məcəlləsinin 163.2-ci maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisi Vergi Məcəlləsinin 163.1-ci maddəsində göstərilən hallardan birinin nəticəsində:

163.2.1. ƏDV üçün elektron qaimə-fakturanı vermiş və ƏDV-nin məbləğini həmin elektron qaimə-fakturada düzgün göstərməmişdirsə; yaxud

163.2.2. ƏDV-nin bəyannaməsində verginin məbləğini düzgün göstərməmişdirsə, Vergi Məcəlləsinin 174.2-ci və ya 175.5-ci maddələrinə müvafiq surətdə dəqiqləşdirmə aparılır. Dəqiqləşdirmə qiymətləndirmə bazasında dəyişikliyin baş verdiyi hesabat dövründə aparılır.

Misal 6: “A” MMC “B” MMC-yə 2025-ci ilin may ayında ƏDV daxil 1.180 manat (o cümlədən 180 manat ƏDV(1000 x 18% = 180) dəyərində mal göndərib, lakin alıcıya təqdim olunan elektron qaimə fakturada malın ƏDV-li dəyərini səhvən 1.400 manat (o cümlədən 213,6 manat ƏDV(1186.4 x 18% = 213.6) göstərib. Malın dəyəri “B” MMC tərəfindən may ayında ödənilib. Göstərilən əməliyyat üzrə may ayının bəyannaməsində “A” MMC büdcəyə 213,6 manat ƏDV hesablayıb, “B” MMC isə 213,6 manat ƏDV məbləğini büdcə ilə əvəzləşdirib. İyun ayında müəyyən olunub ki, may ayında təqdim olunan elektron qaimə-fakturada malın dəyəri səhv göstərilib.

Belə olan halda:

• “A” MMC may ayının vergi tutulan dövriyyəsini iyun ayı üçün təqdim edilən bəyannamədə dəqiqləşdirir və büdcəyə hesablanan ƏDV məbləğini 33,6 manat (213,6 – 180 = 33,6 ) azaldır:
• “B” MMC may ayının vergi tutulan dövriyyəsini iyun ayı üçün təqdim edilən bəyannamədə dəqiqləşdirir və əvəzləşdirilmiş 33,6 manat (213,6 – 180 = 33,6 ) ƏDV məbləğini büdcəyə hesablayır:

Göründüyü kimi, təqdim olunmuş elektron qaimə-fakturalar satıcıda ƏDV tutulan dövriyyəni, alıcıda isə əvəzləşdirilən dövriyyəni müəyyən edir və bir-birinə bərabərdir. Əgər təqdim olunmuş elektron qaimə-fakturalarda dövriyyənin dəqiqləşdirilməsi üçün əsas verən hallar aşkar olunursa, bu halda həm satıcının və həm də alıcının dövriyyəsində müvafiq dəqiqləşdirmələr aparmaq zəruriyyəti yaranır. Dövriyyənin dəqiqləşdirilməsi zamanı büdcəyə hesablanmalı və ya əvəzləşdirilməli olan ƏDV məbləği hər iki tərəfdə arta və ya azala bilər.

Mənbə: vergiler.az

Əmək Məcəlləsinə əsasən, tam iş vaxtı — müddəti bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş həftəlik və gündəlik iş saatları ərzində işçilərin əmək funksiyasını yerinə yetirməsi üçün müəyyən edilmiş zamandır.
Gündəlik normal iş vaxtının müddəti səkkiz saatdan artıq ola bilməz.

Gündəlik normal iş vaxtına uyğun olan həftəlik normal iş vaxtının müddəti 40 saatdan artıq müəyyən edilə bilməz.

Məcəllənin 90-cı maddəsinə görə, normal iş vaxtına uyğun olaraq, iki istirahət günü olan beşgünlük iş həftəsi müəyyən edilir.

Bəs altıgünlük iş həftəsində gündəlik iş vaxtının müddəti necə tənzimlənir? Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidməti bildirib ki, həftəlik norma 40 saat olduqda gündəlik iş vaxtı 7 saatdan çox ola bilməz.

Həftəlik norma 36 saat olduqda gündəlik iş vaxtı 6 saatdan çox ola bilməz.

Həftəlik norma 24 saat olduqda isə gündəlik iş vaxtı 4 saatdan çox ola bilməz.

Mənbə: vergiler.az

VÖEN sahibi əvvəl taksi fəaliyyəti ilə məşğul olub. Hazırda kuryer kimi fəaliyyətə başlasa, bu halda onun vergiyə cəlb olunması necə olacaq? Vergi dərəcəsi nə qədərdir və hansı hesabatları təqdim etməlidir? Fiziki şəxsin VÖEN-i üzrə fəaliyyət növündə dəyişiklik edilməlidirmi?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, sorğuda qeyd olunan fəaliyyət sahibkarlıq fəaliyyəti hesab olunur. Kuryer fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərin sadələşdirilmiş və ya gəlir vergisi ödəyicisi olmaq hüququ var.

Belə ki, həmin fiziki şəxs tərəfindən sadələşdirilmiş vergitutma sistemi seçildiyi halda əldə edilən gəlirlərdən xərclər çıxılmadan 2 faiz dərəcə ilə sadələşdirilmiş vergi hesablanıb dövlət büdcəsinə ödənilir.
Qeyd olunan fəaliyyət gəlir vergisinin ödəyicisi kimi həyata keçirildiyi halda əldə edilmiş gəlirdən həmin gəlirin əldə edilməsi ilə bağlı çəkilən xərclər çıxıldıqdan sonra qalan məbləğdən 20 faiz dərəcə ilə gəlir vergisi hesablanıb dövlət büdcəsinə ödənilir.

Eyni zamanda bildirilib ki, 2025-ci ilin yanvarın 1-dən etibarən Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-1-ci maddəsində qeyd olunan fəaliyyət növləri ilə məşğul olan və həmin fəaliyyət növlərindən təqvim ili üzrə əldə etdiyi gəlirlərin (xərclər nəzərə alınmadan) həcmi 45.000 manatadək olan fiziki şəxslərin həmin fəaliyyətdən əldə etdikləri gəlirlərinin 75 faizi gəlir vergisindən azaddır.

Kuryer fəaliyyəti həmin maddədə qeyd olunan fəaliyyət növlərinə aid edilir.

Əlavə olaraq bildirilib ki, nəzərdə tutulan fəaliyyət sahələri ilə məşğul olan fiziki şəxs eyni zamanda digər fəaliyyət sahəsi ilə də məşğul olduqda, həmin maddədə nəzərdə tutulan güzəşt hüququndan o halda istifadə edə bilər ki, həmin fəaliyyət sahələrindən əldə edilən illik gəlirlərin illik ümumi gəlirlərdə xüsusi çəkisi 50 faizdən az olmasın.

Həmçinin, vergi ödəyicisi eyni zamanda bir neçə fəaliyyət növü ilə məşğul ola və ya uçota alınarkən, ərizəsində qeyd etdiyi fəaliyyət növünü digər fəaliyyət növü ilə dəyişə bilər. Fəaliyyət növünün dəyişdirilməsi üçün yeni fəaliyyət növünü müvafiq xanada qeyd etməklə qeydiyyatda olduğunuz vergi orqanının əhatə dairəsinə aid olan vergi ödəyicilərinə xidmət mərkəzlərinə müvafiq ərizə forması (“Fiziki şəxsin uçotu haqqında ərizə”) təqdim olunmalıdır.

Gücləndirilmiş elektron imzanız (o cümlədən Asan İmza) olduqda isə İnternet Vergi İdarəsi portalı üzərindən qeyd olunan əməliyyatı elektron qaydada yerinə yetirə bilərsiniz. Bu barədə ətraflı məlumatı Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi səhifəsində yer alan “Elektron xidmətlər” bölməsindəki “Fiziki şəxsin uçot məlumatlarının onlayn dəyişdirilməsi” elektron xidmətləri üzrə inzibati reqlament vasitəsilə əldə edə bilərsiniz.

Vergi orqanlarında uçot prosedurları, fəaliyyətinizin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq etməli olduğunuz hərəkətlər barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi səhifəsindəki “Vergi bələdçisi” bölməsində yerləşdirilən məlumatlarla tanış ola, əlavə suallar yarandıqda isə Çağrı Mərkəzinə (195-1) və ya vergi ödəyicilərinə xidmət mərkəzlərinə müraciət edə bilərsiniz.

Mənbə: vergiler.az