Blog Full

Güzəştli vergi tutulan ərazilərə və ölkələrə ödəniş edilən zaman həmin vəsait Vergi Məcəlləsinin 125-1-ci maddəsinə əsasən ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunur. Lakin qanunvericiliyin tələbinə görə, bəzi hallarda banklar bu vergini tutmamalıdır. Həmin halları və əsasları iqtisadçı ekspert Anar Bayramov açıqlayır. 

Vergi Məcəlləsinin 13.2.16.14-2-ci maddəsinin 5-ci bəndinə əsasən, vergi orqanında uçotda olmayan fiziki şəxslər tərəfindən güzəştli vergi tutulan ölkələrdə və ya ərazilərdə şəxsi istehlak məqsədilə mallar (işlər, xidmətlər), o cümlədən daşınar və ya daşınmaz əmlakın alışı ilə bağlı Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda güzəştli vergi tutulan ölkələrdə və ya ərazilərdə ödənişlər edildikdə həmin məbləğ Vergi Məcəlləsinin 125-1-ci maddəsinə uyğun olaraq, ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb edilmir.

Misal 1

Tutaq ki, vətəndaş güzəştli vergi tutulan ərazi hesab edilən ölkə olan Monakoya səfər edir. Səfər zamanı Monakodan öz şəxsi istifadəsi üçün kompüter avadanlığı alır və ödənişi bank kartı vasitəsilə həyata keçirir. Belə olan halda, ödənişin güzəştli vergi tutulan ərazidə yerləşən şirkətə köçürülməsinə baxmayaraq, Vergi Məcəlləsinin 13.2.16.14-2-ci maddəsinin 5-ci bəndinə əsasən, bank agent olaraq həmin köçürmədən ödəmə mənbəyində vergini tutmur və büdcəyə ödəmir.

Burada diqqət edilməli məqam və bir-birinə oxşayan, lakin çox mühüm fərq ondan ibarətdir ki, Məcəllənin 13.2.16.14-2-ci maddəsinin 5-ci bəndində “güzəştli vergi tutulan ölkələrdən və ya ərazilərdən” deyil, “güzəştli vergi tutulan ölkələrdə və ya ərazilərdə” şəxsi istehlak məqsədilə malların alışı, habelə “güzəştli vergi tutulan ölkələrə və ya ərazilərə” deyil, “güzəştli vergi tutulan ölkələrdə və ya ərazilərdə” ödənişlər edildikdə qeyd edilib. Yəni, əgər şəxsi məqsədlər üçün malı, xidməti alan vətəndaş həmin malı, xidməti fiziki olaraq offşor ərazidə olarkən alarsa və ödənişi də kart vasitəsilə həmin ərazidə nağdsız qaydada həyata keçirərsə, o zaman Vergi Məcəlləsinin tələbinə əsasən, bank agent kimi ödəmə mənbəyində vergi tuta bilməz.

Əgər vətəndaş öz şəxsi istehlakı üçün güzəştli vergi tutulan ölkəyə getmədən həmin ölkədə yerləşən şirkətdən sifariş edərək mal alsa belə və həmin malın ödənişini bankdan köçürdüyü zaman bank tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 125-1 maddəsinə əsasən, ödəmə mənbəyində vergi tutulmalıdır.

Misal 2

Tutaq ki, vətəndaş öz şəxsi istehlakı üçün güzəştli vergi tutulan ərazi hesab edilən Honkonqdan 20.000 ABŞ dolları dəyərində avtomobil sifariş edir və təchizatçı şirkət həmin avtomobili Azərbaycandakı müştərisi olan vətəndaşa göndərir. Vətəndaş təchizatçı şirkətin təqdim etdiyi sənədlər əsasında bank vasitəsilə ödəniş etmək istəyir. Belə olan halda, bank mütləq Vergi Məcəlləsinin 125-1-ci maddəsinə əsasən 10% dərəcəsi ilə 2.000 dollar məbləğində ödəmə mənbəyində vergini tutub büdcəyə köçürməlidir.

Amma audit yoxlamaları zamanı tez-tez rastlaşırıq ki, banklar tərəfindən bu kimi ödənişlər zamanı vətəndaşın güzəştli vergi tutulan ərazilərə və ya ölkələrə edilən ödənişlərindən Vergi Məcəlləsinin 13.2.16.14-2-ci maddəsinin 5-ci bəndi əsas gətirilərək, həmin maddəyə istinad olunmaqla ödəmə mənbəyində vergi tutulmur. Bu da səyyar vergi yoxlamaları zamanı banklar üçün ciddi maliyyə sanksiyaları riski yaradır.

Mənbə: vergiler.az

Mövzunu “Business Service Centre” şirkətinin maliyyə-mühasibatlıq işləri üzrə layihə rəhbəri Mircəfər Rzayev şərh edir. 

Vergi Məcəlləsinin 12.3-cü maddəsinə əsasən, vergitutma obyekti gəlir, mənfəət, əmlak, torpaq, faydalı qazıntılar, təqdim edilmiş malların (işin, xidmətin) əlavə edilmiş dəyəri, ticarət əlavəsi və ya bu Məcəllə ilə müəyyənləşdirilən digər vergitutma obyektləridir.

Vergi Məcəlləsinin 219.1-ci maddəsinə əsasən, hesabat dövrü ərzində vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilmiş mallara (işlərə, xidmətlərə) və əmlaka görə əldə edilmiş ümumi hasilatın, habelə satışdankənar gəlirlərin (ödəmə mənbəyində vergi tutulmuş gəlirlər istisna edilməklə) həcmi vergitutma obyektidir.

Misal:

“AA” MMC sadələşdirilmiş verginin ödəyicisidir, Bakı şəhərində ictimai iaşə fəaliyyəti ilə məşğuldur. Şirkətin 2025-ci ilin 1-ci rübü üzrə satışları aşağıdakı kimi olub:

• yanvar ayı – 6.000 manat;
• fevral ayı – 4.000 manat;
• mart ayı – 8.000 manat.

Rüb üzrə satışların cəmi: 18.000 manat təşkil edib.

Qeyd olunan rüb üzrə müştərilər tərəfindən cəmi 15.000 manat ödəniş daxil olub. Vergi Məcəlləsinin 219.1-ci maddəsində əldə edilmiş ümumi hasilat deyildiyinə görə, sadələşdirilmiş vergi məbləği 300 manat təşkil edəcək:

15.000 x 2% = 300 manat.

Yerdə qalan 3.000 manat məbləğ “AA” MMC-yə müştərilər tərəfindən ödənildiyi rübdə vergiyə cəlb olunacaq.

Mənbə: vergiler.az

Kirayə mənzil müqaviləsi ilə obyekt kodu əldə etmək mümkündürmü? Müqavilədə icarə haqqını minumum nə qədər göstərə bilərik? 

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, sorğuda qeyd olunan fəaliyyət Vergi Məcəlləsinin 13.2.37-ci maddəsinə əsasən sahibkarlıq fəaliyyəti hesab olunur və bu fəaliyyətlə məşğul olmaq istəyən fiziki şəxslər Vergi Məcəlləsinin 33-cü və 34-cü maddələrinə uyğun olaraq, yaşadıqları yer üzrə vergi orqanına “Fiziki şəxsin sahibkarlıq uçotu haqqında Ərizə” verməklə (ərizəyə şəxsiyyətini təsdiq edən sənədin surəti əlavə olunur) uçota durmalıdırlar.

Bununla belə, Vergi Məcəlləsinin 33.2-ci maddəsinin müddəalarına əsasən, fiziki şəxs kimi sahibkarlıq fəaliyyəti həyata keçirdiyiniz təsərrüfat subyekti (obyekti) yerləşdiyi ərazi üzrə vergi orqanında uçota alınır (obyekt kodlaşdırılır). Bunun üçün təqdim edilən “Vergi ödəyicisinin filialının, nümayəndəliyinin və ya digər təsərrüfat subyektinin (obyektinin) olduğu yer üzrə vergi uçotuna alınması haqqında Ərizə“yə fəaliyyətin yerinə yetiriləcəyi ünvanı təsdiq edən sənədlərin (mülkiyyət hüququnu təsdiq edən sənədin, icarə müqaviləsinin və ya qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş digər sənədin) surəti əlavə edilir. Təsərrüfat subyekti (obyekti) uçota alınarkən vergi ödəyicisinə 15 rəqəmdən ibarət kodu özündə əks etdirən arayış verilir.

Vergi Məcəlləsinin 124.4-cü maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasında daşınmaz əmlakın (sahibkarlıq fəaliyyəti məqsədləri üçün istifadə olunmayan yaşayış fondu istisna olmaqla) vergitutma məqsədləri üçün aylıq icarə haqqının məbləği bu Məcəllənin 14-cü maddəsinə uyğun olaraq, bazar qiyməti nəzərə alınmaqla müəyyən edilir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 13-cü, 32-ci, 33-cü, 34-cü, 124-cü maddələri

Mənbə: vergiler.az

Əmək Məcəlləsində edilmiş son dəyişikliklərdən sonra əmək müqavilələrinin elektronlaşdırılması və bununla bağlı digər proseslərin həyata keçirilməsi zəruri oldu. Bəs bu zaman sənədlərin hüquqi qüvvəyə minməsi, işçilərin işə başlaması tarixləri necə tənzimlənir? Suala iqtisadçı ekspert Anar Bayramov nümunələr əsasında aydınlıq gətirir.

Tutaq ki, işəgötürən elektron sənəd formasında bağlanan əmək müqaviləsini 26 avqust 2024-cü il tarixdə hazırlayıb, işçi isə onu 27 avqust 2024-cü il tarixdə imzalayıb. İşəgötürən işçi tərəfindən imzalanmış əmək müqaviləsini 28 avqust 2024-cü il tarixdə təsdiq edib. Bu zaman əmək müqaviləsi hansı tarixdən hüquqi qüvvəyə minir?

Əmək Məcəlləsinin 49-cu maddəsinin 1-ci hissəsinə əsasən, əmək müqaviləsi və ya ona dəyişiklik tərəflərin gücləndirilmiş elektron imzası ilə imzalandıqda son imzalanma tarixindən əmək müqaviləsi bağlanılmış və ya ona dəyişiklik edilmiş hesab olunur və hüquqi qüvvəyə minir. Maddədə “son imzalanma tarixindən” məhfumundan istifadə olunub. Bu səbəbdən də sonuncu tərəf olan işəgötürən əmək müqaviləsini 28 avqust 2024-cü il tarixdə imzalandığı üçün həmin tarixdən əmək müqaviləsi hüquqi qüvvəyə minmiş hesab olunacaq.

Qeyd edək ki, ƏMAS altsisteminə edilən dəyişikliklər nəticəsində proqram təminatı tərəfindən elektron sənəd formasında bağlanılan əmək müqaviləsinin eyni gündə imzalanması barədə bildiriş təqdim olunur. İşəgötürən və işçi arasında bağlanan elektron əmək müqaviləsində işçinin işə başlama tarixinin fərqli olması da mümkündür.

Misal 1

İşəgötürən 26 avqust 2024-cü il tarixdə hazırladığı elektron əmək müqaviləsində işçinin işə başlama tarixini elə həmin günə qeyd edib. Amma işə qəbul olunan şəxs müəyyən səbəblərdən (texniki, unutqanlıq və s.) elektron əmək müqaviləsini 27 avqust 2024-cü il tarixdə imzaladığı üçün işəgötürən də məcburən həmin tarixdə təsdiq edib. Bu zaman işçiyə 26 avqust 2024-cü il tarixdən əməkhaqqı hesablanmalıdır?

Əmək Məcəlləsinin 49-cu maddəsində qeyd edilir ki, əmək müqaviləsinin hüquqi qüvvəyə minməsi üçün sənəd mütləq hər iki tərəfin gücləndirilmiş elektron imzası ilə təsdiq edilməlidir. Bu səbəbdən, əmək müqaviləsinin hüquqi qüvvəyə minməsi tarixi 27 avqust 2024-cü il hesab olunacaq. Əgər işçi 26 avqust 2024-cü il tarixdən işə başlayarsa, o zaman dövlət qurumu şəxsin elektron əmək müqaviləsinin hüquqi qüvvəyə mindiyi tarixdən öncə işə çəlb edilməsinə görə İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 192.1-ci maddəsinə əsasən inzibati cərimə tətbiq edə bilər.

Əmək müqaviləsində işçinin işə başlama tarixi ilə bağlı yeni tələblər də müəyyənləşdirilib. Əmək müqaviləsinin müddəti ilə bağlı işçinin işə başlama tarixinǝ Əmək Məcəlləsinin 1 saylı Əlavəsi olan nümunəvi formada dəyişiklik edilib. Əmək müqaviləsinin 2.4-cü bəndində işçinin işə başlama tarixi ilǝ bağlı iki seçim verilir: müqavilədə qeyd edildiyi işə başlama tarixindən; işə başlama tarixinədək müqavilə imzalanmadıqda isə imzalandığı gündən.

Misal 2

İşəgötürən 2 sentyabr 2024-cü ildə ƏMAS-dakı elektron sənəd formasında əmək müqaviləsini təsdiq üçün qarşı tərəfə göndərir. Əmək müqaviləsində işçinin işə başlama tarixi 2 sentyabr 2024-cü il kimi qeyd edilib. İşəgötürən və işçi elektron sənəd formasında olan müqaviləni 3 sentyabr 2024-cü ildə imzalayıblar. Bu halda əmək müqaviləsinin imzalanma tarixi işçinin işə başlama tarixindən gecdir. Əmək Məcəlləsinin tələblərinə uyğun olaraq, işçinin işə başlama tarixi 2 sentyabr 2024-cü il yox, müqavilənin imzalandığı tarix, yəni 3 sentyabr 2024-cü il hesab ediləcək.

Təcrübədə rast gəlinən bir hal da işəgötürən və işçi arasında bağlanan elektron əmək müqaviləsində işçinin işə başlama tarixinin öncəki tarixlərdə müəyyən edilməsidir.

Misal 3

İşəgötürən 26 avqust 2024-cü il tarixdə hazırladığı əmək müqaviləsində işçinin işə başlama tarixini 2 sentyabr 2024-cü ilə müəyyən edir. İşə qəbul olunacaq şəxs ona göndərilən elektron əmək müqaviləsini 27 avqustda imzalayır. İşəgötürən elektron əmək müqaviləsini 28 avqust 2024-cü il tarixdə imzalasa da işçinin 2 sentyabr 2024-cü il tarixdən işə başlaması səbəbindən elektron əmək müqaviləsinin müxtəlif vaxtlarda imzalanması hər hansı problem yaratmır.

İşəgötürən və namizəd arasında müqavilələrin imzalanmasında vaxt problemi ehtimalı varsa, işçinin işə başlama tarixinin öncəki tarixlərdə müəyyən edilməsi daha məqsədəuyğundur.

Mənbə: vergiler.az