Blog Full

“Sosial müavinətlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 7.0.13-cü bəndinə əsasən, dövlət qulluqçularına ömürlük, yaşa görə, əlilliyə görə, ailə başçısını itirməyə görə müavinətlərdən biri təyin edilmiş şəxs və “İşsizlikdən sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq işsizlikdən sığorta ödənişini alan şəxslər vəfat etdikdə onlara dəfn üçün müavinət təyin edilir. Həmin vəsait vəfat edən şəxsin dəfni ilə bağlı xərcləri çəkmiş şəxslərə ödənilir. Əmək qabiliyyətli olub işləyən şəxslər vəfat etdikdə isə Əmək Məcəlləsinə müvafiq olaraq həmin müavinət onun vərəsələrinə ödənilir. Bəs bu ödənişlərin məbləği nə qədərdir? Dəfn üçün müavinət kimə və hansı sənəd əsasında ödənilməlidir? Mövzu ilə bağlı bu və digər suallarına insan resursları üzrə aparıcı mütəxəssis Kəmalə Yusifova aydınlıq gətirir. 

Dəfn üçün müavinəti almaq hüququ olan şəxslər Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları, Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdə başqa hal nəzərdə tutulmamışdırsa, Azərbaycan Respublikasının ərazisində daimi yaşayan vətəndaşlığı olmayan şəxslər və əcnəbilərdir.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin “Əhalinin sosial rifahının yaxşılaşdırılması sahəsində tədbirlərin davam etdirilməsi haqqında” 2024-cü il 23 dekabr tarixli 419 nömrəli Sərəncamının icrası ilə əlaqədar 12 iyun 2025-ci il tarixli fərmanına əsasən, 2025-ci il iyulun 1-dən dəfn üçün sosial müavinətin məbləği 600 (altı yüz) manat müəyyən edilib.

Müavinət müraciət etmə müddətindən asılı olmayaraq şəxsin ölümü ilə əlaqədar onun dəfn xərclərini çəkən şəxslərə təyin edilib ödənilir. Həmin müavinətin alınması üçün aşağıdakı sənədlər tələb olunur:

• Müavinət alan şəxsin ölüm haqqında şəhadətnaməsinin surəti;
• Dəfn müavinətinin alınması üçün Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin rayon (şəhər) qeydiyyat şöbəsinin arayışı (ölüm haqqında şəhadətnamə);
• Müavinət alan şəxsin dəfnini təşkil edən şəxsin şəxsiyyətini təsdiq edən sənədin surəti (əcnəbilərə və vətəndaşlığı olmayan şəxslərə münasibətdə Azərbaycan Respublikasının ərazisində daimi yaşayış hüququ verən icazə vəsiqəsinin surəti);
• Dəfni təşkil edən şəxs barədə yerli icra hakimiyyəti başçısının inzibati ərazi dairələri üzrə və ya sahə inzibati ərazi dairələri üzrə nümayəndələrinin arayışı.

İşçi vəfat etdikdə Əmək Məcəlləsinin 74-cü maddəsinin “e” bəndinə əsasən, əmək müqaviləsinə xitam edilir. Bu zaman əmək müqaviləsinin ləğv olunmasına əsas kimi onun ölüm haqqında şəhadətnaməsinin surəti qohumları tərəfindən işlədiyi təşkilata təqdim edilməlidir. Əmək Məcəlləsinin 49-cu maddəsinə əsasən, əmək müqaviləsinə xitam verilməsi tarixi əmək müqaviləsinə xitam verilməsi barədə əmrin (sərəncamın, qərarın) imzalandığı tarixdən əvvəlki tarixə müəyyən edilə bilər.

Əmək Məcəlləsinin 77-ci maddəsinin 7-ci bəndinə əsasən, işçinin vəfatı ilə əlaqədar əmək müqaviləsinə xitam verildikdə vəfat edənin vərəsələrinə orta aylıq əməkhaqqının azı 3 misli miqdarında müavinət ödənilir.

Misal

İşçi 13.06.2025-ci il tarixində vəfat edib. Bu halda işçiyə 13 iyuna qədər işlədiyi günlər üçün əməkhaqqı, qalıq məzuniyyəti varsa, qalıq məzuniyyət pulu və müavinət pulu ödənilir. Fərz edək ki, işçinin orta aylıq əməkhaqqı məbləği 1000 manatdır. Bu halda vəfat edənin vərəsələrinə ən azı 3000 manat müavinət ödənilməlidir:

1000 x 3 = 3000 manat.

“Sosial sığorta haqqında” qanunun 15-ci maddəsinə əsasən, işçinin vəfatı ilə əlaqədar əmək müqaviləsinə xitam verilərkən birdəfəlik ödənilən məbləğlər, Əmək Məcəlləsinə müvafiq ödənilən təminatlar gəlir vergisi və məcburi dövlət sosial sığorta haqqından azaddır.

Bəzən işçi vəfat etdikdə əmək müqaviləsinə xitam verilmə ilə bağlı müavinətin işçinin əməkhaqqı kartına ödənilməsi halları baş verir ki, bu, qanuna uyğun deyil. Müavinət vərəsələr müəyyən olunduqdan sonra hüquqi vərəsələrə ödənilməlidir.

Mülki Məcəllənin 1133.1-ci maddəsinə əsasən, ölmüş şəxsin (miras qoyanın) əmlakı başqa şəxslərə (vərəsələrə) qanun üzrə və ya vəsiyyət üzrə və ya hər iki əsasla keçir.

Qanun üzrə vərəsəlik (ölmüş şəxsin əmlakının qanunda göstərilmiş şəxslərə keçməsi) o zaman qüvvədə olur ki, miras qoyan vəsiyyətnamə yazmır, yaxud vəsiyyətnamə tamamilə və ya qismən etibarsız sayılır. Qanun üzrə vərəsəlik zamanı vərəsələr miras qoyanın öldüyü məqamda sağ olmuş şəxslər, habelə miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaqları ola bilərlər.

Vəsiyyət üzrə vərəsəlik zamanı vərəsələr miras qoyanın öldüyü məqamda sağ olan şəxslər, habelə miras qoyanın sağlığında mayası bağlanmış və onun ölümündən sonra doğulmuş şəxslər, bu şəxslərin onun uşaqları olub-olmadığına, habelə hüquqi şəxslər olub-olmadığına baxmayaraq, ola bilərlər.

Mülki Məcəlləsinin 1159-cu maddəsinə görə, qanun üzrə vərəsəlik zamanı aşağıdakılar bərabər pay hüquqlu vərəsələr sayılırlar:

• Birinci növbədə – ölənin uşaqları, miras qoyanın ölümündən sonra doğulmuş uşaq, arvad (ər), valideynlər (övladlığa götürənlər).
• Övladlığa götürülən və onun övladları övladlığa götürənin vərəsələri və ya qohumları kimi övladlığa götürənin uşaqlarına və onların övladlarına bərabər tutulurlar.
• Bu sonuncuların nəvələri, nəticələri və uşaqları o halda qanun üzrə vərəsə sayılırlar ki, mirasın açıldığı vaxt miras qoyanın vərəsələri olacaq valideynləri sağ olmasın. Onlar qanun üzrə vərəsəlik zamanı onların ölmüş valideyninə çatası paydan bərabər miras alırlar.
• Sonuncuların nəvələri, nəticələri və uşaqları, əgər onların valideynləri mirasın qəbulundan imtina etmişlərsə, vərəsə ola bilməzlər.
• Övladlığa götürən və onun qohumları övladlığa götürülənin və onun övladlarının vərəsələri kimi övladlığa götürülənin valideynlərinə və digər qan qohumlarına bərabər tutulurlar. Övladlığa götürülən və ya onun övladları öldükdən sonra övladlığa götürülənin valideynlərinə, onun yüksələn xətt üzrə digər qan qohumlarına, bacı və qardaşlarına qanun üzrə vərəsəlik hüququ daha mənsub olmur.
• İkinci növbədə – ölənin bacıları və qardaşları. Miras qoyanın bacısı uşaqları və qardaşı uşaqları və onların uşaqları o halda qanun üzrə vərəsə sayılırlar ki, mirasın açıldığı vaxt miras qoyanın vərəsəsi olacaq valideynləri sağ olmasın. Onlar qanun üzrə vərəsəlik zamanı onların ölmüş valideyninə çatası miras payını bərabər olaraq miras alırlar.
• Üçüncü növbədə – həm ana tərəfdən, həm də ata tərəfdən nənə və baba, nənənin anası və atası, babanın anası və atası. Nənənin anası və atası, babanın anası və atası o halda qanun üzrə vərəsə sayılırlar ki, mirasın açıldığı vaxt nənə və baba sağ olmasın.
• Dördüncü növbədə – xalalar və bibilər, dayılar və əmilər.
• Beşinci növbədə – xala uşaqları və bibi uşaqları, dayı uşaqları və əmi uşaqları, onlar sağ olmadıqda isə onların uşaqları.

Yuxarıdakı ardıcıllıq əsasında vəfat edənin vərəsələri müəyyən olunur və ölüm haqqında şəhadətnamə əsasında vəfat etmiş işçinin ailəsinə və ya qohumlarına (hüquqi vərəsələrinə) müavinət ödənilir. Vəfat etmiş işçinin əmək kitabçası onun ailə üzvlərinə verilir və ya onların tələbi ilə poçtla göndərilir.

Mənbə: vergiler.az

Azərbaycanda biznes mühitinin təkmilləşdirilməsi prosesi müxtəlif istiqamətlərdə həyata keçirilir. Biznesin qeydiyyatının təkmilləşdirilməsi, qabaqcıl təcrübələrin ölkəmizə transferi, dayanıqlı həllərə əsaslanan mexanizmlərdən istifadənin genişləndirilməsi, investorlar üçün güzəştlər və əlverişli infrastrukturun yaradılması bu sahədə tətbiq edilən dəstək tədbirlərinə daxildir. Son illər vergi sistemində aparılmış islahatlar, vergi inzibatçılığının təkmilləşdirilməsi və vergi qanunvericiliyindəki dəyişikliklər bütün bunların həyata keçirilməsinə mühüm təkan verir.

Beynəlxalq şirkətlərin ölkəmizdə qeydiyyatı

Bu baxımdan rəqəmsal xidmətlərin vergitutma bazasının genişləndirilməsi, vergi inzibatçılığının təkmilləşdirilməsi və ədalətli rəqabət mühitinin formalaşdırılması istiqamətində mühüm əhəmiyyət kəsb edən addımlar atılır. Son dövrlərdə vergi orqanları tərəfindən elektron ticarətin vergiyə cəlb olunması istiqamətində aparılan islahatlar çərçivəsində xarici şirkətlərin ƏDV məqsədləri üçün uçota alınması diqqətdə saxlanılır. İndiyədək “Apple Distribution International Limited”, “Adobe Systems Software Ireland Limited”, “Sony Interactive Entertainment Network Europe Limited”, “Elsevier BV” və “Match Group” şirkətlər qrupuna daxil olan 2 şirkət ölkəmizdə ƏDV məqsədləri üçün elektron qaydada vergi uçotuna alınıb.

İndiyədək “Apple Distribution International Limited”, “Adobe Systems Software
Ireland Limited”, “Sony Interactive Entertainment Network Europe Limited”,
“Elsevier BV” və “Match Group” şirkətlər qrupuna daxil olan 2 şirkət ölkəmizdə
ƏDV məqsədləri üçün elektron qaydada vergi uçotuna alınıb

Biznes mühitində şəffaflıq, ədalətli rəqabət və düzgün uçot

Beynəlxalq şirkətlərin ölkəmizdə ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyatı biznes mühitində şəffaflıq, ədalətli rəqabət və investisiya cəlbediciliyinin artmasına səbəb olur. ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyat şirkətlərin rəsmi fəaliyyət göstərməsini təmin edir ki, bu da biznes mühitində şəffaflıq səviyyəsini yüksəldir, müəssisələr arasında etimad mühitini inkişaf etdirir. Beynəlxalq şirkətlərin ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyatı dövlətin vergi bazasını genişləndirməklə vergi daxilolmalarını artırır. Bu isə əlavə maliyyə resurslarının formalaşmasını təmin edir. Beynəlxalq şirkətlərin ƏDV sisteminə daxil olması ölkənin qlobal iqtisadi sistemlə daha sıx inteqrasiyasına yardım edir, xarici ticarət dövriyyəsi və investisiyalar artır. Beynəlxalq şirkətlərin ölkədə ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyatı biznes proseslərinin də daha asan həyata keçirilməsini təmin edir. Digər tərəfdən, ölkəmizə beynəlxalq təcrübənin gətirilməsi və tətbiqi kimi mühüm üstünlükləri qeyd etmək yerinə düşər. Yerli biznes təmsilçiləri üçün nüfuzlu şirkətlərin qabaqcıl təcrübələrini yaxından izləmək və bu prosesin bir hissəsi olmaq şansı yaranır. Bu addımlar məşğulluğun təmin edilməsinə və yeni iş yerlərinin açılmasına da müsbət təsir edir.

Beynəlxalq şirkətlərin yerli ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyatının aparılması bir çox ölkələrdə həyata keçirilən davamlı prosesdir. Qazaxıstan, Estoniya, Sinqapur, İrlandiya, Almaniya və BƏƏ kimi ölkələri nümunə göstərmək olar. Xarici təcrübələrdə uğur qazanmış bu yeniliyin ölkəmizin vergi orqanları tərəfindən tətbiqi biznes mühiti üçün nikbin proqnozlar və üstünlüklər vəd edir.

Mənbə: vergiler.az

2025-ci il başlayandan Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) uçot dərəcəsi ilə bağlı bir neçə qərar verib. İlk 3 qərarda uçot dərəcəsi 7.25 faiz səviyyəsində müəyyən olunub, faiz dəhlizi isə 6.25 – 8.25 faiz intervalında saxlanılıb. Sözügedən qərarlarda AMB inflyasiyanın mərkəzi hədəf diapazonu (4±2 faiz) daxilində qalması və qlobal şəraitin stabil olması səbəbindən faizləri dəyişməyə ehtiyac görmədiyini açıqlasa da, iyulun 23-də verilən qərarla uçot dərəcəsi 0,25 faiz bəndi azaldılaraq 7,25 faizdən 7 faizə endirilib. Faiz dərəcəsinin azaldılmasından sonra hər kəsi düşündürən sual isə budur: görəsən, uçot dərəcəsinin aşağı salınması kredit faizlərinə təsir edəcəkmi?

Millət vəkili, iqtisadçı Vüqar Bayramov uçot dərəcəsinin aşağı salınmasını inflyasiyanın proqnozlaşdırılan diapazonda dəyişməsi, eyni zamanda qlobal iqtisadiyyatda və valyuta bazarında sabitliklə əlaqələndirir. Ekspertin fikirlərinə əsasən, hər şeydən öncə 2025-ci ilin birinci yarısında makroiqtisadi səviyyədə sabitlik qorunub saxlanılıb və maliyyə də bura daxildir. Digər tərəfdən, inflyasiyanın proqnozlaşdırılan həddə olması da faiz dəhlizi ilə bağlı parametrlərə yenidən baxılmasını mümkün edib.

Azalma 0.25 faiz bəndi təşkil edir və iqtisadçı bunu kiçik dəyişiklik adlandırır. O ki qaldı bu dəyişikliyin kredit faizlərinə necə təsir edəcəyi ilə bağlı suallara, V.Bayramov deyir ki, bütövlükdə Mərkəzi Bankın faiz dəhlizinin parametrləri və uçot dərəcəsi ilə bağlı qərarı kredit bazarına təsir göstərməyəcək. Ümumi mənzərəyə diqqət yetirəndə də, AMB-nin uçot dərəcəsinin kredit faizlərinə təsiri yüksək deyil.
AMB-nin son qərarının valyuta, eləcə də istehlak bazarındakı mövcud tarazlığa uyğun olduğunu bildirən iqtisadçı son zamanlar istehlak kreditlərinin faizlərində artım müşahidə edildiyi fikri ilə də razıdır. Sözsüz ki, bu vəziyyət problemli kreditlərin həcmi və vətəndaşların kreditlər üzrə öhdəliklərinin artması baxımından arzuolunan deyil. Amma AMB-nin uçot dərəcəsini azaltmasının kredit faizləri də daxil olmaqla, digər alətlərə təsir imkanları yüksək deyil.

Mənbə: vergiler.az

Vergi orqanları tərəfindən elektron ticarətin vergiyə cəlb olunması istiqamətində aparılan islahatlar çərçivəsində xarici şirkətlərin ƏDV məqsədləri üçün uçota alınması prosesi davam etdirilir. Daha bir neçə beynəlxalq şirkət elektron qaydada Dövlət Vergi Xidmətinin (DVX) Portalında vergi uçotuna alınıb. “Elsevier BV”, eləcə də “Match Group” şirkətlər qrupuna daxil olan 2 şirkətin Azərbaycan Respublikasında ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyatı 2025-ci il iyulun 1-dən qüvvəyə minib.

Vergi Məcəlləsinin 33.8-1-ci və 169.8-ci maddələrinin tələblərinə uyğun olaraq, göstərilən tarixdən etibarən, adıçəkilən şirkətlər tərəfindən təqdim edilən xidmətlərin alınmasına görə fiziki şəxslərin həyata keçirdikləri ödənişlər zamanı banklar ƏDV məbləği hesablamır.

“Elsevier BV” elmi nəşriyyat sahəsində fəaliyyət göstərən beynəlxalq şirkətdir. Şirkət, əsasən elmi, texniki və tibbi sahələr üzrə akademik jurnalların, kitabların və rəqəmsal resursların nəşri ilə məşğuldur. Niderland Krallığında qeydiyyatdadır və fəaliyyətini qlobal səviyyədə həyata keçirir. “Match Group” şirkətlər qrupuna daxil olan digər 2 şirkət isə dünyanın bir çox ölkəsində milyonlarla istifadəçiyə xidmət göstərir və sosial platformalar arasında liderlər sırasındadır.

Qeyd edək ki, bundan əvvəl “Apple Distribution International Limited” , “Adobe Systems Software Ireland Limited” və “Sony Interactive Entertainment Network Europe Limited” şirkətləri də Azərbaycan Respublikasında ƏDV məqsədləri üçün elektron qaydada vergi uçotuna alınıb. DVX bu prosesin davamlı olması üçün müvafiq tədbirlər həyata keçirir. Bu addımlar rəqəmsal xidmətlərin vergitutma bazasının genişləndirilməsi, vergi inzibatçılığının təkmilləşdirilməsi və ədalətli rəqabət mühitinin formalaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Mənbə: vergiler.az