Blog Full

Sahibkarları maraqlandıran məsələlərdən biri də vergi ödəyicisinin Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-1-ci maddəsində qeyd olunan fəaliyyətlərlə yanaşı, digər fəaliyyətlərlə də məşğul olmasıdır. Bu zaman onların güzəşt hüququndan yararlanması hallarını iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edir.

Vergi Məcəlləsinə əlavə edilmiş 102.9-cu maddənin ikinci abzasına əsasən, bu Məcəllənin 102.1.30-1-ci maddəsində nəzərdə tutulan fəaliyyət sahələri ilə məşğul olan fiziki şəxs eyni zamanda digər fəaliyyət sahəsi ilə də məşğul olduqda, həmin maddədə qeyd edilən güzəşt hüququndan o halda istifadə edə bilər ki, Məcəllənin 102.1.30-1-ci maddəsində göstərilən fəaliyyət sahələrindən əldə edilən illik gəlirlərin illik ümumi gəlirlərdə xüsusi çəkisi 50 faizdən az olmasın.

Misal 1

Maşın təmiri ilə məşğul olan vergi ödəyicisi həm də özünün sosial şəbəkəsində reklam xidməti göstərir. İl ərzində fərdi sahibkarın maşın təmiri və reklam xidmətindən gəlirləri, müvafiq olaraq (xərclər nəzərə alınmadan), 30.000 vǝ 12.000 manat təşkil edib.

Göründüyü kimi, vergi ödəyicisinin il ərzində gəliri 42.000 manat, yəni 45.000 manatdan az olub. Bu zaman gəlir vergisinə 75 faiz güzəşt tətbiq edilməyəcək. Çünki maşın təmiri ilə bağlı fəaliyyətdən əldə olunan illik gəlirin illik ümumi gəlirlərdə xüsusi çəkisi 71.42 faiz təşkil edir:

(30.000 : 42.000) x 100% = 71.43%

Vergi ödəyicisinin Məcəllənin 102.1.30-1-ci maddəsində nəzərdə tutulan reklam xidmətindən əldə etdiyi illik gəlirinin illik ümumi gəlirlərdə xüsusi çəkisi 28,58% faiz (100 faiz – 71,42 faiz (maşın təmiri üzrə xüsusi çəki)) təşkil edir. Göründüyü kimi, reklam xidməti üzrə gəlirlərin xüsusi çəkisi 50 faizdən az olduğuna görə, fərdi sahibkara 75 faizlik güzəşt tətbiq edilməyəcək.

Misal 2

Fərdi sahibkar məişət texnikalarının təmiri ilə yanaşı, kuryer fəaliyyəti həyata keçirir. Vergi ödəyicisinin məişət texnikası təmiri üzrə illik gəliri (xərclər nəzərə alınmadan) 15.000 manat, kuryer fəaliyyəti üzrə illik gəliri isə 35.000 manat olub. Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-1-ci maddəsində nəzərdə tutulan kuryer fəaliyyəti üzrə gəlirin ümümi gəlirlərində xüsusi çəkisi 50 faizdən çoxdur – 70 faiz:

(35.000 : 50.000) x 100% = 70%

Amma vergi ödəyicisinin ümumi illik gəliri 50.000 manat olduğu üçün Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-1-ci maddəsində nəzərdə tutulan 45.000 manatlıq həddən yuxarıdır. Bu səbəbdən də fərdi sahibkarın Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-1-ci maddəsində nəzərdə tutulan kuryer fəaliyyəti üzrə gəliri umumi gəlirlərinin 50 faizindən çox və 45.000 manatdan az olsa da ümumi gəliri 50.000 manat olduğundan, 20 faiz dərəcəsi ilə gəlir vergisi ödəyəcək. Bu halda, vergi ödəyicisinə 75 faizlik güzəştin tətbiq edilməmə səbəbi onun illk gəlirinin 50 000 manat olmasıdır.

Misal 3

Fərdi sahibkarın 2025-ci il üzrə çilingər xidməti üzrə gəliri (xərclər nəzərə alınmadan) 20.000 manat, həmçinin turizm bələdçiliyi üzrə gəliri (xərclər nəzərə alınmadan) 22.000 manat olub. Vergi ödəyicisinin göstərdiyi xidmət – turizm bələdçiliyi Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-1-ci maddəsində nəzərdə tutulan fəaliyyətlərin siyahısında yer alıb. Turizm bələdçiliyi üzrə gəlirin ümumi gəlirlərdə xüsusi çəkisi 52,38 faiz təşkil etdiyi üçün ona 75 faiz güzəşt tətbiq ediləcək:

(22.000 : 42.000) x 100% = 52,38%

Beləliklə, vergi ödəyicisinin ümumi gəliri olan 42.000 manatlıq gəlir üzrə xərclər çıxıldıqdan sonra 75 faiz güzəşt tətbiq ediləcək.

Mənbə: vergiler.az

Əmək Məcəlləsinə əsasən, işçinin vəfatı ilə əlaqədar əmək müqaviləsinə xitam verildikdə vəfat edənin vərəsələrinə orta aylıq əməkhaqqının 3 misli məbləğində müavinət ödənilir. Həmin məbləğdən gəlir vergisi tutulurmu?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Əmək Məcəlləsinin 77-ci maddəsinin 7-ci bəndinə əsasən, işçinin vəfatı ilə əlaqədar əmək müqaviləsinə xitam verildikdə vəfat edənin vərəsələrinə orta aylıq əməkhaqqının azı üç misli miqdarında müavinət ödənilir.

Vergi Məcəlləsinin 102-ci və “Sosial sığorta haqqında” Qanunun 15-ci maddələrinə görə, işçinin vəfatı ilə əlaqədar əmək müqaviləsinə xitam verildikdə vəfat edənin vərəsələrinə Azərbaycan Respublikasının Əmak Məcəlləsinə müvafiq qaydada ödənilən təminatlar gəlir vergisi və məcburi dövlət sosial sığorta haqqından azaddır.

Onu da qeyd edək ki, vəfat etmiş şəxs eyni zamanda həm sığortaolunan, həm də əmək pensiyaçısı olduqda, dəfn üçün müavinətin biri – məbləğcə daha böyüyü ödənilir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 102-ci maddəsi, “Sosial sığorta haqqında”, “İşsizlikdən sığorta haqqında” “Tibbi sığorta haqqında” qanunlar

Mənbə: vergiler.az

Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsi fiziki şəxslərin əmək hüquqlarının və bu hüquqların həyata keçirilməsini təmin edən qaydaların minimum normalarını müəyyən edir. Bəs uşaqlarını təkbaşına böyüdən valideynlərlə bağlı nələr nəzərdə tutulub? 

Mövzu ilə bağlı sualına əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov aydınlıq gətirir. 

Əmək Məcəlləsinin bəzi maddələrində uşaqlarını təkbaşına böyüdən valideynlər üçün müəyyən əlavə güzəşt və hüquqlar nəzərdə tutulub. Məcəllənin 51-ci maddəsinə görə, əmək müqaviləsi işçinin peşəkarlıq səviyyəsini və müvafiq əmək funksiyasını icra etmək bacarığını yoxlamaq məqsədilə sınaq müddəti müəyyən edilməklə bağlanıla bilər. Lakin hamilə və üç yaşına çatmamış uşağı olan qadınlarla, habelə üç yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən kişilərlə əmək müqaviləsi bağlanarkən sınaq müddəti müəyyən edilə bilməz. Bu halda valideyn işə qəbul edilərkən uşağını təkbaşına böyüdən valideyn olduğunu sübut edən sənədləri iş yerinə təqdim etməlidir.

Əmək Məcəlləsinin 65-ci maddəsinə əsasən, işçilərin peşəkarlıq səviyyəsinin yoxlanılması, ixtisasına, sənətinə müvafiq olaraq onların tutduğu vəzifəyə (peşəyə) uyğun olduğunu aşkara çıxarmaq məqsədilə, bu Məcəllənin 66-cı maddəsində göstərilən işçilər istisna olunmaqla, qalan bütün işçilərin attestasiyası keçirilə bilər. Lakin uşağının üç yaşınadək olan müddətdə sosial məzuniyyətdə olan və həmin məzuniyyət bitdikdən sonra bir ildən az müddətdə müvafiq vəzifədə (peşədə) çalışan qadınlar, həmçinin uşağını təkbaşına böyüdən kişilər attestasiya oluna bilməz.

Əmək müqaviləsinin ləğv olunması qadağan edilən işçilər və hallar Əmək Məcəlləsinin 79-cu maddəsi ilə müəyyən olunub. Həmin maddəyə əsasən, işəgötürən tərəfindən hamilə, habelə üç yaşınadək uşağı olan qadınların, üç yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən kişilərin əmək müqaviləsinə xitam verilə bilməz.

Əmək Məcəlləsinin 91-ci maddəsinə əsasən, işçilərin ayrı-ayrı kateqoriyalarına, onların yaşı, səhhəti, əmək şəraiti, əmək funksiyasının xüsusiyyətləri və digər hallar nəzərə alınaraq bu Məcəllə ilə və müvafiq normativ hüquqi aktlarla, habelə əmək müqaviləsinin, kollektiv müqavilənin şərtləri ilə qısaldılmış iş vaxtı müəyyən edilə bilər. Qısaldılmış iş vaxtının müddəti həftə ərzində 16 yaşınadək işçilər üçün 24 saatdan, 16 yaşdan 18 yaşadək işçilər və orqanizmin funksiyalarının 61-100 faiz pozulmasına görə əlilliyi müəyyən edilmiş işçilər üçün, həmçinin hamilə və yaşyarımadək uşağı olan qadınlar və 3 yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən valideynlər üçün 36 saatdan artıq olmamalıdır.

Əmək Məcəlləsinin 98-ci maddəsində gecə vaxtı yerinə yetirilən işlərə cəlb edilməsinə yol verilməyən işçilərin dairəsi müəyyən olunub. Həmin maddəyə əsasən, hamilə, 14 yaşınadək uşağı olan, həmçinin əlilliyi təsbit edilmiş uşağı olan qadınlar (bu Məcəllənin 242-ci maddəsi nəzərə alınmaqla), üç yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən kişilər gecə vaxtı yerinə yetirilən işlərə yalnız onların yazılı razılığı ilə cəlb edilə bilərlər.

Əmək Məcəlləsinin 117-ci maddəsində uşaqlı qadınlar üçün əlavə məzuniyyətlər də nəzərdə tutulub. Həmin maddəyə əsasən, əsas və əlavə məzuniyyətlərin müddətindən asılı olmayaraq, 14 yaşınadək iki uşağı olan qadınlara 2 təqvim günü, bu yaşda üç və daha çox uşağı olan, həmçinin əlilliyi olan uşağı olan qadınlara isə 5 təqvim günü müddətində əlavə məzuniyyət verilir. Uşaqlarını təkbaşına böyüdən ataların, həmçinin uşaqları övladlığa götürmüş şəxslərin də yuxarıda nəzərdə tutulan əlavə məzuniyyətdən istifadə etmək hüququ vardır.

Əmək Məcəlləsinin 133-cü maddəsinə görə, istehsalın və işin normal gedişini tənzimləmək, məzuniyyətlərin uçotunun düzgün aparılmasını təmin etmək məqsədilə hər il yanvar ayının sonunadək əmək məzuniyyətlərinin verilməsi üçün növbəlilik cədvəlləri tərtib oluna bilər. 16 yaşınadək uşaqları təkbaşına böyüdən valideynə və ya qəyyuma onların arzusu ilə əlverişli vaxtda əmək məzuniyyəti verilə bilər.

Mənbə: vergiler.az