Blog Full

Mövzunu “Business Service Centre” şirkətinin maliyyə-mühasibatlıq işləri üzrə aparıcı mütəxəssisi Jalə Abbasova şərh edir.

Öncə əvəzləşdirilən əlavə dəyər vergisi (ƏDV) və hesablanmış ƏDV anlayışlarını açıqlayaq. Əvəzləşdirilən ƏDV vergi ödəyicisinin aldığı mallar, göstərilən xidmətlər və görülən işlər üzrə ödədiyi ƏDV məbləğidir. Bu ƏDV-nin əvəzləşdirilməsinə icazə verən 3 şərt olmalıdır:

1) Elektron qaimə-faktura;
2) Ödəniş nağdsız qaydada bank hesabına;
3) ƏDV məbləği ƏDV depozit hesabına ödənilməlidir.

Hesablanmış ƏDV vergi ödəyicisinin satdığı mallar və göstərdiyi iş və xidmətlər üzrə hesablayıb dövlət büdcəsinə ödəməli olduğu ƏDV məbləğidir.

Əvəzləşmə ödənilmiş ƏDV-nin (gələn ƏDV) satışdan hesablanmış ƏDV-dən (gedən ƏDV) çıxılması ilə əldə edilən nəticədir.

Bəs əvəzləşdirilən ƏDV hesablanmış ƏDV-dən artıq olarsa, büdcə ilə münasibətlər necə tənzimlənir?

Vergi Məcəlləsinin 179-cu maddəsinə əsasən, əgər əvəzləşdirilən ƏDV məbləği vergi ödəyicisinin öhdəliyində olan hesablanmış ƏDV-dən artıqdırsa, bu halda həmin fərq (artıq məbləğ):

• vergi ödəyicisinin gələcək dövrlərdə ödəməli olduğu ƏDV-nin əvəzləşdirilməsinə yönəldilir, yəni artıq olan məbləğ növbəti aylarda ödənilməli olan ƏDV-dən çıxılır,

• bəzi hallarda isə (məsələn, ixrac əməliyyatları üzrə və ya qanunla nəzərdə tutulan hallarda) bu artıq məbləğ vergi orqanları tərəfindən geri qaytarıla bilər.

Misal 1: Əvəzləşdirmə yolu ilə növbəti dövrə keçmə

Əgər artıq ƏDV yaranıbsa, bu məbləğ növbəti dövrlərdə satışdan yaranan ƏDV öhdəliklərini ödəmək üçün istifadə edilir.

Tutaq ki, “AA” müəssisəsi aprel ayında aldığı mallara görə 10.000 manat ƏDV ödəyib (əvəzləşdirilə bilən ƏDV), satdığı mallara görə 8.000 manat ƏDV hesablayıb (hesablanmış ƏDV). May ayında aldığı mallara görə 6.000 manat ƏDV ödəyib (əvəzləşdirilə bilən ƏDV), satdığı mallara görə isə 9.000 manat ƏDV hesablayıb (hesablanmış ƏDV).

Bu halda aprel ayında əvəzləşdirilən ƏDV məbləği hesablanmış ƏDV-dən çox olur:
10.000 > 8.000 → fərq: 2.000 manat

Nəticədə aprel ayındakı artıq 2.000 manat ƏDV may ayına köçürülür və mayda əvəzləşdirilir. Beləliklə, mayda cəmi 1.000 manat ödənilməli olur:
9.000 – (6.000 + 2.000) = 1.000 manat.

Misal 2: ƏDV-nin geri qaytarılması

“BB” müəssisəsi 100.000 manatlıq məhsulu ixrac edib (ixrac əməliyyatlarına ƏDV sıfır dərəcə ilə tətbiq olunur) və bu məhsulların istehsalına görə aldığı xammala 12.000 manat ƏDV ödəyib. Bu halda:

Satış üzrə ƏDV = 0 manat (ixrac olduğu üçün)
Əvəzləşdirilən ƏDV = 12.000 manat.

Bu zaman müəssisənin 12.000 manatlıq ƏDV artığı yaranır. Vergi Məcəlləsinin 179-cu maddəsinə və ixracla bağlı qaydalara uyğun olaraq, müəssisə bu artıq məbləğin geri qaytarılmasını vergi orqanından tələb edə bilər.

Mənbə: vergiler.az

Nazirlər Kabineti büdcə təşkilatlarında mühasibat uçotunun elektron formada aparılması mərhələlərinin müəyyən edilməsi haqqında qərar qəbul edib.

Qərarı Baş nazir Əli Əsədov imzalayıb.

Qərara əsasən, büdcə təşkilatlarının “e-mühasibat” informasiya sistemində yerləşdirilmiş mühasibat uçotunun aparılmasını təmin edən proqram təminatı vasitəsilə mühasibat uçotunu elektron formada aparması aşağıdakı mərhələlərdə həyata keçiriləcək:

1. Tabeli təşkilatı (təşkilatları) olmayan büdcə təşkilatları – 2027-ci il yanvarın 1-dən.
2. Birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını tərtib edən büdcə təşkilatları – 2028-ci il yanvarın 1-dən.

Büdcə təşkilatlarında mühasibat uçotunun elektron formada aparılması mərhələlərinin müəyyən edilməsi haqqında

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 119-cu maddəsinin səkkizinci abzasını rəhbər tutaraq, “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2025-ci il 7 mart tarixli 154-VIIQD nömrəli Qanununun tətbiqi və “Mühasibat uçotu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2005-ci il 7 fevral tarixli 192 nömrəli Fərmanında dəyişiklik edilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2025-ci il 19 aprel tarixli 375 nömrəli Fərmanının 2.2-ci bəndinin icrasını təmin etmək məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti qərara alır:

Büdcə təşkilatları tərəfindən “e-mühasibat” informasiya sistemində yerləşdirilmiş mühasibat uçotunun aparılmasını təmin edən proqram təminatı vasitəsilə mühasibat uçotunun elektron formada aparılması aşağıdakı mərhələlərdə həyata keçirilsin:

1. Tabeli təşkilatı (təşkilatları) olmayan büdcə təşkilatları – 2027-ci il yanvarın 1-dən.

2. Birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını tərtib edən büdcə təşkilatları – 2028-ci il yanvarın 1-dən.

Əli Əsədov

Azərbaycan Respublikasının Baş naziri

Mənbə: report.az

Bu ilin I yarısında Hesablama Palatasının Kollegiyası ümumilikdə 34 kənar dövlət maliyyə nəzarəti tədbirinin keçirilməsi barədə qərar qəbul edib.

Bu barədə Palataya istinadən xəbər verilir. Bildirilib ki, bu tədbirlərdən ikisi məxfilik rejimində aparılıb.

Hesabat dövründə nəzarət tədbirləri 16 mərkəzi icra hakimiyyəti orqanını, 6 publik hüquqi şəxsi, 4 dövlət mülkiyyətində və yaxud dövlətin payı olan müəssisəni, 2 büdcədənkənar dövlət fondunu, 1 məqsədli büdcə fondunu, 8 mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının tabeliyində və yanında fəaliyyət göstərən qurumları və digər təşkilati-hüquqi formaya malik subyektləri əhatə edib. Nəzarət obyektlərindən 11-də isə ilk dəfə audit aparılıb.

Hesabat dövründə audit portfelində uyğunluq auditləri üstünlük təşkil edib. Bununla yanaşı, Kollegiya 6 ayda 3 səmərəlilik auditinin aparılması barədə qərar qəbul edib. Bu auditlər təhsil sisteminin informasiyalaşdırılması sahəsində fəaliyyətin, bitkiçilik sektorunda dövlət dəstəyi mexanizmlərinin (subsidiya və güzəştlərin) və bir ali təhsil müəssisəsinin fəaliyyətinin səmərəliliyi və nəticəliliyi üzrə həyata keçirilib.

Mənbə report.az

Sahibkar pərakəndə geyim satışı ilə məşğuldur. Lakin bazarla uyğunlaşa bilmədiyinə görə, zərərlə işləyir. Bu səbəbdən də anbarında qalan malı maya dəyərinə başqa sahibkara satır. Belə halda sahibkar satış zamanı maya dəyərinə, yoxsa malların bazar dəyərinə görə gəlir vergisinə cəlb olunur?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 143-cü maddəsinə əsasən, aktivlərin dəyərinə onların alınması, gətirilməsi, istehsalı, tikilməsi, quraşdırılması və qurulması üçün çəkilən xərclər, həmçinin vergi ödəyicisinin gəlirdən çıxmaq hüququna malik olduğu xərclər və əsas vəsaitlərin (vəsaitin) yenidən qiymətləndirilməsindən yaranan artım (yenidən qiymətləndirilmə nəticəsində yaranan müsbət fərq) istisna edilməklə, aktivlərin dəyərini artıran digər xərclər daxil edilir və Vergi Məcəlləsinin 108-ci maddəsinə uyğun olaraq, gəlirdən çıxılır.

Qeyd olunub ki, 30 gün ərzində vergi ödəyicilərinin eyni xüsusiyyətli və ya eyni cinsli mallara (işə, xidmətə) tətbiq etdikləri qiymətlərin səviyyəsi, bu Məcəllənin 14.6.1-ci maddəsinin tələbləri, o cümlədən müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən edilmiş təbii itki normaları daxilində zayolmadan əmələ gələn itkilər nəzərə alınmaqla, bazarda eyni (analoji) mal (iş, xidmət) üçün müvafiq əməliyyatlar zamanı təşəkkül tapan qiymətlərin səviyyəsindən topdansatış ticarət fəaliyyəti sahəsində 10 faizdən, tikinti və istehsal fəaliyyəti sahəsində 20 faizdən, digər fəaliyyət sahələrində 30 faizdən çox (aşağı və yuxarı) fərqləndikdə bazar qiyməti tətbiq olunur.

Əlavə olaraq bildirilib ki, malların (işlərin, xidmətlərin) bazar qiymətləri müəyyənləşdirilərkən qiymətlərə təsir edə bilən aşağıdakı amillər nəzərə alınır:

• göndərilmiş malların (görülmüş işlərin, göstərilmiş xidmətlərin) həcmi (əmtəə partiyasının həcmi);
• öhdəliklərin icra olunması müddəti, ödəniş şərtləri;
• mallara (işlərə, xidmətlərə) tələb və təklifin dəyişməsi, (o cümlədən istehlakçı tələbinin mövsümi olaraq artıb-azalması);
• malların mənşə ölkəsi, alındığı və ya təqdim edildiyi yer;
• malların (işlərin, xidmətlərin) göndərilmə şərtləri;
• malların keyfiyyətinin və digər istehlak göstəricilərinin səviyyəsi;
• marketinq siyasətinin aparılması ilə əlaqədar analoqu olmayan yeni malların (işlərin, xidmətlərin) bazara çıxarılması, yaxud malların (işlərin, xidmətlərin) yeni bazara çıxarılması, istehlakçıların tanış olması məqsədilə əmtəə nümunələrinin təqdim edilməsi;
• işlərin görülməsi, xidmətlərin göstərilməsi, o cümlədən təmir, tikinti, quraşdırma işləri, nəqliyyat, icarə, təhsil, tibb xidmətləri və digər sahələr üzrə bazar qiymətləri müəyyənləşdirilərkən işlərin görüldüyü, xidmətlərin göstərildiyi ərazi, onların keyfiyyət göstəriciləri və qiymətlərə təsir edə bilən digər şərtlər nəzərə alınır.

Vergi ödəyicilərinin təqdim olunan mallara (işlərə, xidmətlərə) tətbiq etdikləri qiymətlərin səviyyəsi Vergi Məcəlləsinə uyğun qaydada müəyyənləşdirilən bazar qiymətindən 30 faizdən çox aşağı olduqda, vergilər bazar qiymətləri əsasında, yuxarı olduqda isə faktiki təqdimedilmə qiymətləri ilə hesablanır.

Mənbə: vergiler.az