Vergi Məcəlləsinin 160.1-ci maddəsində göstərilib ki, müəssisənin bir əməliyyat çərçivəsində bir vergi ödəyicisi tərəfindən digər vergi ödəyicisinə təqdim edilməsi vergi tutulan əməliyyat sayılmır. Qanunvericiliyin bu tələbini vergi eksperti İsmayıl Bağırov şərh edir.
Məcəllənin 160.2-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəlləsinin 160.1-ci maddəsində göstərilən halda müəssisəni alan və ya qəbul edən şəxs təqdim olunan bu fəsildə göstərilən və təqdim edilən müəssisəyə aid hüquq və öhdəliklərini öz üzərinə götürür. Bu müddəa müəssisəni təqdim edən şəxsi əvvəlki vergi dövrləri üçün vergiləri, faizləri və ya maliyyə sanksiyalarını ödəməkdən azad etmir.
Misal 1
“A” müəssisəsi bir əməliyyat çərçivəsində “B” müəssisəsi tərəfindən 1.000.000 manata alınıb və bu barədə tərəflər təqdim edilmədən sonra 7 gün müddətində vergi orqanına yazılı məlumat veriblər. Qeyd edək ki, bu zaman “B” müəssisəsi “A” müəssisəsinə aid hüquq və öhdəlikləri öz üzərinə götürür. Lakin “A” müəssisəsi əvvəlki vergi dövrləri üçün vergiləri, faizləri və ya maliyyə sanksiyalarını ödəməkdən azad olunmur.
Bu halda, göstərilən əməliyyat ƏDV üzrə vergi tutulan əməliyyat sayılmır.
Vergi Məcəlləsinin 160.3-cü maddəsinə əsasən, bu maddə yalnız o halda tətbiq olunur ki, müəssisəni təqdim edən və alan (qəbul edən) tərəflər təqdim edilmədən sonra 10 gündən gec olmayaraq bu maddənin müddəalarının tətbiq edilməsi üçün vergi orqanına yazılı məlumat vermiş olsun.
Beləliklə, ƏDV-yə cəlb olunmayan əməliyyatlardan biri də müəssisənin təqdim edilməsidir. Əvvəlcə aydınlaşdıraq ki, müəssisənin təqdim edilməsi nə deməkdir. Bu əməliyyat Mülki Məcəllə ilə hüquqi şəxslərin birləşməsi, satılması, bölünməsi kimi halları nəzərdə tutur. Tutaq ki, müəssisə ƏDV ödəyicisidir və onun mülkiyyətində çoxlu mallar, əsas vəsaitlər var. Müəssisənin təsisçiləri qərara alırlar ki, paylarını başqa bir şəxsə satsınlar. Bu zaman mülkiyyətçi dəyişilir, yəni müəssisə bir şəxsdən başqa bir şəxsə təqdim olunur. Belə təqdim edilmə ilə bağlı onun balansında olan mallar satış kimi qəbul edilmir və ƏDV-yə cəlb olunmur. Həmçinin, buraya birləşmə, qoşulma və bölünmə halları da aiddir.
Misal 2
ƏDV ödəyicisi olan “Araz” MMC-nin (adlar şərtidir) balansında 250.000 manatlıq mal var. MMC-nin təsisçiləri paylarını “Dayaq” MMC-yə satıblar. Bu zaman həmin 250.000 manatlıq mal satış kimi qəbul olunmur və ƏDV- yə cəlb edilmir.
Daha bir hal: Tutaq ki, “Araz” MMC ilə “Dayaq” MMC qərara gəliblər ki, cəmiyyətlərini birləşdirsinlər. Onların balanslarında mallar var. Birləşmə nəticəsində MMC-lər yeni bir MMC yaradıblar. Bu halda da mallar ƏDV-yə cəlb olunmayacaq. Qoşulanda da eyni şərtlər tətbiq edilir.
Göründüyü kimi, bu tip əməliyyatlar ƏDV-yə cəlb olunmur. Amma burada bir tələb qoyulub ki, müəssisələr bu formada təqdim edilən zaman əməliyyat baş verdikdən sonra 10 gün müddətində vergi orqanına yazılı məlumat verməlidirlər. Əks halda, balanslarında olan mallar ƏDV-yə cəlb edilə bilər.
Vergi Məcəlləsinin 160.4-cü maddəsində göstərilib ki, hüquqi və fiziki şəxslər tərəfindən daşınar və daşınmaz əmlakların, qeyri-maddi aktivlərin, habelə əmlak kompleksi şəklində müəssisələrin dövlət orqanlarına (qurumlarına), eləcə də siyahısı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən təsdiq edilmiş ictimai və sosial məqsədlər üçün yaradılmış fondlara əvəzsiz olaraq verilməsi vergi tutulan əməliyyat sayılmır.
Misal 3
ƏDV ödəyicisi olan MMC balansında olan 100.000 manatlıq binanı Təhsil şöbəsinə əvəzsiz olaraq verib. Bu zaman həmin əmlak satış kimi qəbul olunmur və ƏDV- yə cəlb edilmir.
Misal 4
Şəhid olmuş hərbi qulluqçuların ailələrinin həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən təsdiq edilmiş siyahıya daxil olan sosial məqsədlər üçün yaradılmış fonda müəssisə tərəfindən 90.000 manat dəyərində mənzil əvəzsiz olaraq hədiyyə edilib. Vergi Məcəlləsinin 13.2.10-cu maddəsinə əsasən, malların hədiyyə verilməsinin malların təqdim edilməsi hesab olunduğunu nəzərə alaraq, qeyd olunan halda mənzilin sosial məqsədlər üçün yaradılmış fonda təqdim olunmasının vergiyə necə cəlb edilib-edilmədiyinə baxaq.
Vergi Məcəlləsinin 160.4-cü maddəsinə əsasən, yuxarıda qeyd olunan halda müəssisə tərəfindən sosial məqsədlər üçün yaradılmış fonda 90.000 manat dəyərində mənzilin əvəzsiz təqdim edilməsi əmlak satışı kimi qəbul olunmur və əlavə dəyər vergisinə cəlb edilmir.
Mənbə: vergiler.az
