Blog Full

Vergi Məcəlləsinin 50-1.1.1-ci maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi vergi bəyannamələrində vergi tutulan dövriyyə əvvəlki hesabat dövriyyələri ilə müqayisədə 30 faizdən çox azaldıqda, yaxud dövriyyə məbləğlərinin vergi ödəyicisinin fəaliyyəti barədə iqtisadi göstəricilərinə, işçilərinin sayına, əmtəə-material ehtiyatlarının həcminə, satış qiymətlərinə və aktivlərinin dəyərinə uyğun olmaması barədə vergi orqanında mənbəyi bəlli məlumatlar olduqda xronometraj metodu ilə müşahidə aparılır. Vergi məsləhətçisi Teymur İslamlı qanunvericiliyin tələbini misallarla izah edib.

Misal 1: Sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi olan “RH” MMC-nin 2021-ci ilin 1-ci rübü üzrə təqdim etdiyi bəyannamədə 14.500 manat satış dövriyyəsi bəyan edilib. 2-ci rüb üzrə isə həmin göstərici 9.870 manat təşkil edib. Bu halda satış dövriyyəsi 30 faizdən çox azaldığından vergi orqanı tərəfindən xronometraj metodu ilə müşahidə təyin edilə bilər.

Misal 2: Sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi olan “BB” MMC-nin 2021-ci ilin 1-ci rübü üzrə təqdim etdiyi bəyannamədə 7.400 manat satış dövriyyəsi bəyan edilib. Dövr üzrə cəmiyyətin əməkhaqqı, icbari ödənişlər, icarə, kommunal və s. bu kimi xərclərinin cəmi 8100 manat təşkil edib. Bu halda, MMC-nin iqtisadi göstəriciləri ilə bəyan edilmiş satış dövriyyəsi uyğun olmadığından vergi orqanı tərəfindən xronometraj metodu ilə müşahidə təyin edilə bilər.

Vergi Məcəlləsinin 50-1.1.2-cü maddəsində göstərilib ki, əhali ilə pul hesablaşmalarının aparılması qaydalarının təkrar pozulması faktları aşkar olunduqda xronometraj metodu ilə müşahidə aparılır.

Misal 3: Vergi ödəyicisi tərəfindən 17.07.2021-ci il və 30.09.2021-ci il tarixlərdə əhali ilə pul hesablaşmalarının aparılması qaydaları pozulduğundan vergi orqanı tərəfindən xronometraj metodu ilə müşahidə təyin edilə bilər.

Vergi Məcəlləsinin 50-1.1.3-cü maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 15.1.13-cü maddəsinə müvafiq olaraq vergi ödəyicisi yeni xronometraj metodu ilə müşahidə keçirilməsi haqqında vergi orqanına tələb irəli sürdükdə müşahidə aparıla bilər.

Vergi Məcəlləsinin 50-1.3-cü maddəsində göstərilib ki, xronometraj metodu ilə müşahidə obyektin normal fəaliyyətinə maneçilik törətməməklə və bu Məcəllənin 50.3-50.6-cı maddələrində nəzərdə tutulan qaydalar tətbiq edilməklə 15 iş günündən çox olmayan müddətdə aparılır.

Göründüyü kimi, həmin müddəa ilə xronometraj müşahidəsinin maksimum müddəti müəyyən edilir və daha az müddəti əhatə etməklə müşahidənin keçirilməsini istisna etmir. Praktikada adətən bu müşahidələrin müddəti 3 gündən az olmur. Xronometraj metodu ilə müşahidə vergi ödəyicisinə və ya onun səlahiyyətli nümayəndəsinə əvvəlcədən xəbərdarlıq edilmədən başlanır və vergi ödəyicilərinin faktiki iş vaxtı həyata keçirilir. Praktikada dövriyyəsinin əsas hissəsi xüsusilə, həftəsonlarında və ya bayram günlərində formalaşan obyektlərdə xronometraj müşahidələrin yalnız həftə sonları (cümə, şənbə və bazar günləri) və ya yalnız bayram, matəm günlərində təyin edilməsinə yol verilmir.

Xronometraj metodu ilə müşahidənin aparılması həvalə edilmiş vergi orqanının vəzifəli şəxsləri tərəfindən müşahidəyə başlanılarkən hər bir obyekt üzrə iş rejimi, istirahət günləri, satış nöqtələrinin sayı və s. bu kimi məsələlər barədə vergi ödəyicisindən yazılı arayış alınır. Xronometraj metodu ilə müşahidə ilə müəyyən edilmiş göstəricilər hər iş gününün sonunda və müşahidənin yekununda aktla rəsmiləşdirilərək orta günlük satış dövriyyəsi və ya istehsal həcmi müəyyən edilir. İstehsal obyektlərində günlük yekun aktlarında satış dövriyyəsi ilə yanaşı istehsal həcmi də göstərilir.

Misal 4: “RH” MMC-yə məxsus tikinti materiallarının pərakəndə satışı mağazasında xronometraj müşahidəsi ilə müəyyən edilmiş satış dövriyyəsi tarixlər üzrə aşağıdakı kimi olub:

07.08.2021 – 1750 manat
08.08.2021 – 1640 manat
09.08.2021 – 2140 manat
10.08.2021 – 1830 manat.

Beləliklə, orta günlük satış dövriyyəsi 1840 manat təşkil edib:

1750 + 1640 + 2140 + 1830 = 7360 manat
7360 : 4 = 1840 manat.

Vergi Məcəlləsində xronometraj metodu ilə müşahidənin nəticələrindən kameral vergi yoxlamaları ilə yanaşı səyyar vergi yoxlamalarında da istifadə edilməsi nəzərdə tutulub. Belə ki, Məcəlləsinin 67.1.8-ci maddəsinə əsasən, Məcəllənin 37.4-cü və 50.1.1-ci maddələrində göstərilən hallarda, habelə səyyar vergi yoxlamasının aparılması zamanı sənədlər təqdim edilmədikdə, ərazi və ya binalara (yaşayış binası (sahəsi) istisna olmaqla) daxil olmağa icazə verilmədikdə, mühasibat uçotunu aparmadıqda və ya mühasibat uçotunu müəyyən edilmiş qaydada aparmadıqda, uçotu və hesabat sənədləri məhv olunduqda (itirildikdə), həmçinin vergitutma obyektinin müəyyənləşdirilməsi hər hansı başqa səbəblərdən mümkün olmadıqda, vergi orqanlarının ödənilməli olan verginin məbləğini vergi ödəyicisində aparılmış xronometraj müşahidələrin nəticələrindən istifadə edərək müəyyən etmək hüququ vardır.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Vergi Məcəlləsinə əsasən, fərdi qaydada bərbər fəaliyyəti ilə məşğul olan (qadın və ya kişi bərbərləri olmasına fərq qoyulmadan) şəxslər aylıq 15 manat məbləğə Bakı şəhəri üçün 2 əmsalı tətbiq etməklə 30 manat sadələşdirilmiş vergi ödəyir.

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, həmin şəxslər nəzərdə tutulan fəaliyyəti həyata keçirməyə başlayanadək, vergi orqanından könüllü olaraq növbəti ay, rüb, yarımil və ya il üçün “Sadələşdirilmiş vergi üzrə sabit məbləğin və məcburi dövlət sosial sığorta haqqının ödənilməsi haqqında qəbz” almalıdır. “Sadələşdirilmiş vergi üzrə sabit məbləğin və məcburi dövlət sosial sığorta haqqının ödənilməsi haqqında qəbz” vergi ödəyicisi yazılı müraciət etdikdə iki iş günündən gec olmayaraq, elektron qaydada müraciət etdikdə isə real vaxt rejimində verilir.

Gəlir vergisi normaya necə çevrildi? (1-ci hissə)

Tarixi ölçülərə görə gəlir vergisi çox yeni bir fenomendir: sivil ölkələrin əksəriyyəti əhalinin geniş kütlələrinə münasibətdə bunu yalnız 20-ci əsrdə tətbiq etməyə başlayıb.  Bundan əvvəl isə o, bir qayda olaraq, müharibə dövrünün məhsulu kimi fövqəladə bir tədbir idi.

Vergi yeniliklərinin qısa tarixi

Vergitutma sisteminin inkişaf məntiqi belə olub: könüllü ianələrdən icbari ödənişlərə keçid, ardından məsələn, körpüdən keçid üçün gediş haqqı kimi primitiv vergilərdən, aksiz vergiləri kimi dolayı vergilərə, daha sonra isə dolayı vergilərin yığılmasından gəlir vergisinə aid olan birbaşa vergilərin toplanmasına keçid olmuşdur.

Əhali üçün tətbiq olunan ilk vergilərdən biri adambaşına vergi olub. Belə bir vergi yalnız bütün üzvlərin rifah səviyyəsinin təxminən eyni olduğu cəmiyyətlərdə yaxşı işləyə bilər. Sosial differensiasiyanın güclü olduğu yerlərdə isə bəziləri üçün adambaşına düşən vergi məsxərəyə çevrilir, digərləri üçün isə dözülməz hal alırdı.

Və o, mutasiya edərək, sinfi vergiyə çevrilib: onun dərəcəsi ödəyicinin əmlakından asılı olmağa başlayıb. Çoxsaylı istisnalar olduğundan, sosial ədalət pozulurdu. Adambaşına düşən vergidən azad etmək halları hələ Qədim Romadan başlamışdı. Orta əsrlərdə isə məşhur adamlar və ruhanilər özlərinə vergi imtiyazları əldə etməyə çalışırdılar. Fransada isə bu sistem lap absurda qədər gedib çatmışdı: vergi ödənişindən azadlığı hətta pulla satın almaq mümkün idi.

Tədricən adambaşına vergiyə əmlak vergisi əlavə olunur və əmlak vergisi nisbətən səmərəli işləməyə başladıqda, adambaşına vergi ortadan qalxıb. Başlanğıcda mülkiyyət – bu, daşınmaz əmlak, ilk növbədə isə torpaq idi. Ardınca ona digər aktivlər də əlavə olunmağa başladı, amma, sonralar tendensiya yenidən tərsinə dönür və ölkələrin əksəriyyətində əmlak vergisi torpaq vergisi halını alır. Ancaq, istisnalar da var idi : Məsələn, XVIII əsrdə İngiltərədə qulluqçulara, karetalara, atlara, itlərə və pariklərə görə vergilər də mövcud idi.

Vergitutma nəzəriyyəsində hesab edilirdi ki, vergilər ədalətli olmalıdır, yəni, vergi yükü ödəmə qabiliyyəti ilə əlaqəli olmalıdır. Bu nöqteyi-nəzərdən mülkiyyət vergisinin konseptual problemləri çoxdur.

Birincisi, o, əmək gəlirlərini nəzərə almır: bir nəfər gəlir gətirən aktivlərə malik ola bilər, digərinin isə bu cür aktivləri olmaya bilərdi, lakin, o, pul peşəsinə sərmayə qoya bilər və öz əməyi sayəsində layiqincə qazana bilərdi.

İkincisi, ideyaya görə mülkiyyət vergisi onun bazar qiyməti əsasında hesablanmalıdır. Feodalizm dövründə daşınmaz əmlakın alqı-satqısı çox nadir hallarda baş verirdi ki, bu da obyektlərin bazar qiymətini çətinləşdirirdi, ona görə də onları dolayı yolla – mümkün rentanın kapitallaşdırılması vasitəsilə qiymətləndirmək lazım gəlirdi. Belə bir vergi gəlirlərin onda biri və ya on beşdə biri formasını ala bilərdi.

Məqalənin 2-ci hissəsini buradan oxuya bilərsiniz

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

Azərbaycanda artıq ödənilmiş vergilərin, faizlərin və maliyyə sanksiyalarının məbləğlərinin qaytarılması asanlaşdırılır.

Bu, Vergi Məcəlləsinə təklif olunan dəyişikliklərdə öz əksini tapıb.

Xatırladaq ki, hazırda qüvvədə olan Məcəlləyə görə geriyə ödəniş yazılı ərizəyə əsasən, 45 gün ərzində həyata keçirilir. Müvafiq qanun layihəsində isə yazılı ərizə tələbinin ləğv edilməsi öz əksini tapıb, geriyə ödənişin yalnız ərizə əsasında həyata keçirilməsi nəzərdə tutulub.

Mənbə: report.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN.

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun.

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun