Blog Full

“Cəzaçəkmə müəssisələrində olan şəxslər də icbari tibbi sığortadan yararlana biləcək”.

Bunu İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri Zaur Əliyev 2025-ci ilin yekunları və hədəflərə həsr olunmuş mətbuat konfransında bildirib.

Onun sözlərinə görə, “Tibbi sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa edilən dəyişikliklər nəticəsində sığortaolunan şəxslərin əhatə dairəsi genişlənib: “Belə ki, artıq həbs edilmiş, müəyyən müddətə və ya ömürlük azadlıqdan məhrum etmə cəzası çəkən şəxslərə (məntəqə tipli cəzaçəkmə müəssisələrində cəza çəkənlər istisna olmaqla) də icbari tibbi sığorta hesabına tibbi xidmətlərin göstərilməsi təmin edilir.

Ədliyyə Nazirliyinin zəruri avadanlıq və mütəxəssisi olmadığı hallarda, xidmətlər icbari tibbi sığorta hesabına təmin olunacaq. Bu mexanizm çərçivəsində ildə təxminən 1500 nəfərə qədər şəxsin tibbi xidmətlərlə əhatə olunması planlaşdırılır. Bunun üçün 200 min manatadək maliyyə vəsaiti ayrılıb.

Sədr həmçinin vurğulayıb ki, Agentlik Azərbaycan vətəndaşlarının, qaçqın statusu almış və BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının Azərbaycan Respublikasındakı nümayəndəliyi tərəfindən himayəyə götürülmüş şəxslərin icbari tibbi sığortadan yararlanmasını təmin edir.

Mənbə: banker.az

2026-cı ildən qüvvəyə minən Vergi Məcəlləsinə edilmiş əlavə və dəyisikliklərdən biri də üfüqi monitorinqin tətbiqi ilə bağlıdır. Yeniliyə əsasən, üfüqi monitorinqə qəbul edilən vergi ödəyiciləri əsas vəsaitləri üzrə amortizasiya ayırmasını düz xətt metodu ilə həyata keçirə biləcəklər. Bəs düz xətt metodu ilə amortizasiya hesablayan vergi ödəyicisi əsas vəsaitlərinə əsaslı təmir xərci və cari təmir xərci çəkərsə, hesablamalar necə olacaq?

Yeniliyi Bakı Karyera Mərkəzinin direktoru, vergi eksperti Təhməz Qaçayev şərh edib.

Düz xətt metodu ilə amortizasiya ayırması hesablanarkən əsas vəsaitin ilkin dəyəri onların müəyyən edilmiş istifadə müddətlərinə bölünməklə hesablanır. Vergi Məcəlləsinin 114.3-1-ci maddəsinə əsasən, amortizasiya olunan aktivlər üzrə düz xətt metodu ilə illik amortizasiya normaları aşağıdakı kimi müəyyən edilir:

– torpaqların yaxşılaşdırılması üzrə kapitallaşdırılmış xərclər, binalar, tikililər və qurğular – 44 il;
– maşın və avadanlıqlar – 14 il;
– yüksək texnologiyalar məhsulu olan hesablama texnikası – 11 il;
– hava, dəmiryol və su nəqliyyatı vasitələri – 29 il;
– istehsalat, idman maşınları, idman motosikletləri, idman velosipedləri və bu kimi başqa idman nəqliyyat vasitələri – 9 il;
– xidməti nəqliyyat vasitələri – 19 il;
– avtonəqliyyat vasitələri – 14 il;
– iş heyvanları – 14 il;
– geoloji-kəşfiyyat işlərinə və təbii ehtiyatların hasilatına hazırlıq işlərinə çəkilən xərclər – 11 il;
– qeyri-maddi aktivlər – istifadə müddəti məlum olmayanlar üçün 10 il, istifadə müddəti məlum olanlar üçün isə istifadə illərinə uyğun olaraq;
– digər əsas vəsaitlər – 14 il.

Misal 1

Düz xətt metodu ilə amortizasiya hesablayan vergi ödəyicisi ilkin dəyəri 70.000 manat olan avadanlıq alıb. Avadanlıqlar üzrə istifadə müddəti 14 il müəyyən edilib. Birinci il üçün amortizasiya ayırması 5.000 manat hesablanacaq:

70.000 : 14 = 5.000 manat.

Düz xətt metodu ilə amortizasiya hesablayan vergi ödəyiciləri əsas vəsaitlərinə əsaslı və ya cari təmir xərcləri çəkərkən çox diqqətli olmalıdırlar.

Vergi Məcəlləsinin 114.11.3-ci maddəsinə əsasən, düz xətt metodu ilə illik amortizasiya məbləğləri həmin əsas vəsaitlərin ilkin dəyəri onların bu Məcəllənin 114.3-1-ci maddəsi ilə müəyyən olunmuş istifadə müddətlərinə bölünməsi yolu ilə hesablanır. Bu metodun tətbiqi zamanı əsas vəsaitlər üzrə bu Məcəllənin 115.9-cu maddəsi ilə müəyyən edilmiş əsaslı təmir xərcləri və cari təmir xərclərinin məhdudlaşdırmadan artıq olan hissəsi onların ilkin dəyərinə əlavə edilir və bu qaydada formalaşan ilkin dəyər əsas vəsaitin bu Məcəllənin 114.3-1-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş istifadə müddətinə bölünməklə əldə olunan məbləğ əsas vəsaitin təmir olunduğu ildən etibarən hər il üzrə bərabər hissələrlə gəlirdən çıxılır.

Yəni, bu maddəyə əsasən, əsaslı təmir xərcləri və ya cari təmir xərclərinin məhdudlaşdırılmadan artıq olan hissəsi əsas vəsaitin ilin sonuna qalıq dəyərinə yox, ilkin dəyərinə əlavə edilməlidir.

Misal 2

İlkin dəyəri 70.000 manat olan avadanlıq əvvəlki ildə bir il üzrə amortizasiya edilib. Yəni:

70.000 : 14 = 5.000 manat.

Cari il üçün həmin avadanlığın qalıq dəyəri 65.000 manat (70.000 – 5.000), istifadə müddəti isə 13 il qalacaq. Vergi ödəyicisi cari ildə həmin avadanlığa 9.000 manat əsaslı təmir xərci çəkib. Cari ildə çəkilmiş 9.000 manat əsaslı təmir xərci birbaşa gəlirdən çıxılmır və əsas vəsaitin ilkin dəyərinin üzərinə gəlinir:

70.000 + 9.000 = 79.000 manat.

Daha sonra formalaşan dəyər aktivin müəyyən edilmiş son istifadə müddətinə bölünməlidir. Yəni:

79.000 : 14 = 5.642,8 manat.

Alınan məbləğ avadanlığın təmir olunduğu ildən etibarən qalan son istifadə müddətinə bölünməklə bərabər məbləğlərdə gəlirdən çıxılır:

5.642,8 : 13 = 434,06 manat.

Eyni zamanda, cari il üçün əsas vəsaitin amortizasiya xərci belə hesablanmalıdır:

65.000 : 13 = 5.000 manat.

Gəlirdən çıxılan cəmi amortizasiya xərci isə 5.434,06 manat olacaq:

5.000 + 434,06 = 5.434,06 manat.

Növbəti illərdə də bu tendensiya davam edir və düz xətt metodu pozulmur.

Əgər əsaslı təmir xərcini cari il üçün qalıq dəyərin üzərinə gəlib amortizasiya hesablasaq, bu halda düz xətt metodunu pozmaqla Vergi Məcəlləsinin müvafiq maddəsinə zidd hesablama aparmış olardıq.

Mənbə: vergiler.az

Biznes konsaltinq nədir? Konsaltinq xidmətləri Azərbaycanda hansı sahələri əhatə edir? Ekspert-məsləhətçilər kiçik və orta biznesə necə kömək edə bilər? Məqalədən bu və digər suallara cavab tapa bilərsiniz.

Konsaltinq xidmətləri Azərbaycanda necə inkişaf edib? 

Biznes konsaltinq şirkətlərə əməliyyatlarını təkmilləşdirməyə, prosesləri optimallaşdırmağa, gəlirliliyi artırmağa və resurslardan səmərəli istifadə etməyə kömək edən peşəkar məsləhətçilərin xidmətidir. Məsləhətçi – ekspertlər planlaşdırma, maliyyə menecmenti, marketinq, əməliyyatlar və texnologiya kimi müxtəlif sahələrdə işləyə bilərlər.

Konsaltinq xidmətləri Azərbaycanda 1990-cı illərin əvvəlindən, yeni bazar münasibətlərinin yaranması ilə formalaşmağa başladı. Həmin dövrdə daha çox hüquq və vergi sahəsində məsləhət xidmətlərinə ehtiyac vardı. Vergi və mühasibat uçotunun birinin digərindən asılılığı, vergi xidmətlərinə olan təlabat mühasibat konsaltinqinin inkişafına təkan verdi.

Azərbaycanda konsaltinqin inkişafını şərti olaraq aşağıdakı mərhələlərə bölmək olar:

1. Sosialist iqtisadiyyatının dağılması dövrü – sovet dövründə bazar iqtisadiyyatı yox idi, peşəkar konsaltinq xidməti sistemi mövcud deyildi, iş prosesində məsləhətlər dövlət nazirlikləri və ya təcrübə mübadiləsi formasında təqdim olunurdu.
2. Müstəqilliyin ilk illəri – 1991-ci ildə müstəqillikdən sonra iqtisadiyyatı bazar münasibətlərinə keçməyə başladı. XX əsrin sonlarında maliyyə, audit və hüquq sektorunda məsləhət xidmətlərinə Azərbaycanda ehtiyacı artdı. Bu da peşəkar şirkətlərin formalaşmasına təkan verdi.
3. 2000-ci illərdə az sayda yerli konsaltinq şirkətləri fəaliyyətini genişləndirməyə başladı və beynəlxalq təcrübə ilə daha sıx əlaqələr quruldu.
4. 2010-cu illərdən bu günə – konsaltinq xidmətləri Azərbaycanda sürətlə inkişaf etməyə başladı, beynəlxalq məsləhətçi şirkətlər bazarda iştirak etməyə başladı və yerli bazar daha da formalaşdı.

Hazırda Azərbaycanda konsaltinq həm yerli, həm də beynəlxalq şirkətlər tərəfindən geniş çeşiddə peşəkar məsləhət xidmətləri ilə təmsil olunur.

Konsaltinqin inkişafının əsas səbəbləri hansılardır?

• Xarici mühitin dinamik inkişafı: şirkətin xarici mühitində baş verən sürətli dəyişikliklər biznes sahiblərindən daimi uyğunlaşma tələb edir. Sürətli dəyişikliklərə daxili şöbələrdən fərqli olaraq kənar ekspertlər daha çevik reaksiya verə bilər
• İqtisadi məqsədəuyğunluq: tam ştatlı, yüksək ixtisaslı mütəxəssisin işə götürülməsi baha başa gəlir; konsaltinq ekspertlərə ehtiyac olduqda müraicət imkanını yaradır ki, bu da daha ucuzdur.
• İxtisaslaşma və şəbəkə iqtisadiyyatı: iqtisadiyyatda qarşılıqlı əlaqənin artması, informasiya və intellektual əlaqələrin vacib olduğu şəbəkə strukturlarına keçid konsaltinqi zəruri edir.
• “Yumşaq bacarıqların” əhəmiyyətinin artması: biznesdə üğur getdikcə daha çox “yumşaq” intellektual xidmətlərdən və konsaltinqlə birbaşa əlaqəli olan insan kapitalından asılıdır.

Konsaltinqin hansı növləri vardır?

Strateji konsaltinq

Bu xidmətə uzunmüddətli biznes strategiyalarının hazırlanması, bazarın təhlili, yeni bazarlara daxil olmaqda köməklik və bazar payının artırılması üzrə məsləhətlər daxildir. Strateji məsləhətçilər aydın, uzunmüddətli  biznes məqsədlər hazırlamağa və onlara nail olmaq üçün plan qurmağa kömək edir.

Maliyyə konsaltinqi xidməti

Büdcənin tərtibi, maliyyə fəaliyyətinin təhlili, vergi planlaşdırması və risklərin idarə edilməsi daxil olmaqla maliyyə idarəçiliyinin bütün aspektlərini əhatə edir. Maliyyə idarəçiliyi üzrə konsaltinq xidmətləri Azərbaycanda mahsibat uçotunun autsorsinqi üzrə ixtisaslaşmış məsləhətçi-ekspertlərin formalaşmasına təkan verib.

Əməliyyat konsaltinqi

Bu məsləhət xidmətləri biznes proseslərinin optimallaşdırılmasına yönəlib. Buraya məhsuldarlığın artırılması, proseslərin avtomatlaşdırılması və ya keyfiyyətə nəzarət sistemlərinin tətbiqi ilə bağlı tövsiyyələr daxildir.

Marketinq konsaltinqi

Bu sektorda təqdim edilən məsləhət xidmətləri marketinq strategiyalarının hazırlanması, reklam kampaniyaları, istehlak bazarının təhlili və brendinqi əhatə edir.

İT konsaltinq

İT konsaltinq biznes problemlərini həll etmək, prosesləri optimallaşdırmaq və şirkətin səmərəliliyini artırmaq üçün informasiya texnologiyalarının təhlilini, dizaynını və tətbiqini təmin edən ekspert xidmətidir. Məsləhətçi – ekspertlər mövcud durumun auditini aparır, İT strategiyaları hazırlayır, proqram təminatı seçir, sistem tətbiqi (ERP, CRM) ilə bağlı məhsuldarlığın və biznesin rəqəmsallaşmasının təmin edilməsinə kömək edir.

HR konsaltinqi

Insan resursalarının idarə olunması üzrə məsləhət xidmətləri motivasiya proqramlarının yaradılmasına, həmçinin effektiv korporativ mədəniyyətlərin qurulmasına və HR proseslərinin təkmilləşdirilməsinə kömək edir. Kadr uçotu üzrə təqdim edilən konsaltinq xidmətləri Azərbaycanda həm də işçilərin əmək haqqısının hesablanması işlərini əhatə edir.

Hüquqi və korporativ konsaltinq

Konsaltinqin bu növü daha çox şirkətlərin və filialların qeydiyyatı, birləəmə və satınalma (M&A) əməliyyatlarının müşayiəti, lisenziya və icazələrin alınması, əmək, korporativ və vergi hüququ üzrə məsləhət xidmətləri təklif edir.

Biznesiniz üçün hansı növ məsləhət xidməti lazımdır?

Konsaltinqin faydalarından uğurla istifadə etmək üçün düzgün xidmət növünü seçmək lazımdır. Əgər maliyyə göstəricilərini yaxşılaşdırmaq üçün köməyə ehtiyac varsa, ən yaxşı seçiim maliyyə məsləhətçilərinə müraciət etməkdir. Əgər məqsəd satışı yaxşılaşdırmaqdırsa, o zaman marketinq konsaltinqi ən uyğun seçim olacaq.

Məsləhət xidmətinin seçimi üçün əsas meyarlar hansılardır?

1. Müştərilərin rəyləri və tövsiyyələri ilə tanış olun, şirəkətin peşəkarlığını və effektivliyini qiymətləndirmək üçün onunla işləmiş şirkətlərin fikirləri önəmlidir.
2. Məsləhətçi şirkətin konsaltinq xidmətlərinin Azərbaycanda hansa sektora yönəldiyini araşdırın, şirkətin fəaliyyət göstərdiyiniz sektorda iş təcrübəsinə diqqət edin. Sizin sektorun xüsusiyyətləri ilə tanış olan məsləhətçi-ekspertlər daha uyğun həllər təklif edə bilər.
3. Konsaltinq şirkətinin təklif etdiyiniz büdcə daxilində işləmək bacarığı, istəhyimi varmı? Gözlənilməz xərclərdən qaçmaq üçün maliyyə şərtlərini əvvəlcədən müzakirə edin.
4. Gözlənilən nəticələr və iş prinsiplərini müzakirə edin. Konsaltinqin yanaşmasının gözləntilərinizə və korporativ mədəniyyətinizə uyğun olduğundan əmin olun.

Ekspertlərlə əlaqə saxlamazdan əvvəl ehtiyaclarınızı dəqiq müəyyən edin, sizə lazım olanı seçin (məsələn, marketinq, vergi, kadr yaxud mühasibat konsultasiyası). Ehtiyaclarınızı aydın şəkildə başa düşmək sizə müvafiq təcrübəyə malik mütəxəssis seçməyə imkan verəcək.

Vergi ödəyicisi ikili fəaliyyətlə məşğuldur, həm bir şirkətin işçilərini öz avtobusu ilə daşıma həyata keçirir (fərqlənmə nişanı alır), həm də digər şəxslərə xidmət göstərir. Göstərdiyi xidmətə görə mənfəət vergisi bəyannaməsi təqdim edib. Belə olan halda, “Fərqlənmə nişanı” alındığı dövriyyə yenidən mənfəət dövründə qeyd olunmalıdır, yoxsa uçot ayrıca aparıldıqda sərnişindaşımaya görə “Fərqlənmə nişanı” nəzərə alınaraq, həmin qaimə təkrar mənfəət dövriyyəsinə aid edilmir?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 218.4.1-ci maddəsinə əsasən, mülkiyyətində və ya istifadəsində olan nəqliyyat vasitələri ilə (beynəlxalq yük və sərnişin daşımaları istisna olmaqla) Azərbaycan Respublikasının ərazisində sərnişin daşımalarını, o cümlədən taksi xidmətlərini həyata keçirən şəxslər sadələşdirilmiş verginin ödəyiciləridir. Bu fəaliyyətlə bağlı vergi öhdəlikləri Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş qaydada “Fərqlənmə nişanı” almaqla yerinə yetirilir. “Fərqlənmə nişanı” hər bir avtomobil nəqliyyatı vasitəsi üçün təqvim ayının sonunadək, öz istəklərinə uyğun olaraq, növbəti ay, rüb, yarımil və ya il üçün Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin AYNA informasiya sistemi vasitəsilə elektron qaydada alınmalıdır.

Vergi Məcəlləsinin 221.6-ci maddəsinə əsasən, 218.4-cü maddədə göstərilən şəxslər digər fəaliyyət növü üzrə əldə etdikləri gəlirlərin və xərclərin uçotunu hər bir fəaliyyət növü üzrə ayrılıqda aparırlar. Həmin şəxslərin bu fəaliyyət növləri üzrə mənfəəti (zərəri) digər fəaliyyət növündən əldə olunmuş mənfəətə (zərərə) aid edilmir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 218.4-cü və 221.6-cı maddələri

Mənbə: vergiler.az