Blog Full

Vergi Məcəlləsinin 108.4-cü maddəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasının ərazisində ezamiyyələr üzrə ezamiyyə xərcləri müvafiq təsdiqedici sənədlər əsasında (gündəlik xərclər istisna olmaqla) müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) müəyyənləşdirdiyi norma daxilində gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilir. Azərbaycan Respublikasının ərazisində ezamiyyə zamanı mehmanxana xərcləri barədə müvafiq təsdiqedici sənədlər təqdim edilmədiyi hallarda ezamiyyə xərclərinin 1 günlük normasının mehmanxana xərcləri üçün müəyyən edilmiş hissəsinin 50 faizi gəlirdən çıxılır. Qanunvericiliyin tələblərini maliyyə müxətəssisi Vüqar Mirheydərov şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 108.4-cü maddəsi ezamiyyə xərclərinin gəlirdən çıxılması qaydasını tənzimləyir. Vergi ödəyicisi çəkdiyi ezamiyyə xərclərini müvafiq icra hakimiyyəti orqanı müəyyən etdiyi norma daxilində gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilir.

Ezamiyyə xərclərinin normaları Nazirlər Kabinetinin 25.01.2008 tarixli 14 saylı Qərarı ilə müəyyən edilir. Bu Qərara əsasən, Azərbaycan Respublikasının ərazisində gündəlik ezamiyyə xərclərinin norması aşağıdakı kimi müəyyən edilir:

Bakı şəhəri üçün – 90 manat,
Gəncə, Sumqayıt və Naxçıvan şəhərləri üçün – 70 manat,

bütün digər şəhər, rayon mərkəzləri, şəhər tipli qəsəbə və kəndlərə – 65 manat.

Qeyd etmək lazımdır ki, bu məbləğlərin 80 faizi mehmanxana xərcləri, qalan 20 faizini isə gündəlik yemək, şəhərdaxili nəqliyyat, rabitə və digər xərclər üçün nəzərdə tutulub.

Məsələn, Gəncə şəhərinə gündəlik ezamiyyə xərclərinin 70 manat normasının 56 manatı mehmanxana, 14 manatı isə yemək və digər xərclər üçün nəzərdə tutulub. Qabaqlar bu sənəddə mehmanxana xərclərini təsdiq edən sənədlər təqdim edilmədikdə həmin xərclərin yalnız 50 faizinin rəsmiləşdirilməsi barədə müddəa olsa da Nazirlər Kabinetinin 27.01.2021 tarixli 13 saylı Qərarına əsasən bu tələb ləğv edilib. Lakin Vergi Məcəlləsinə 1 yanvar 2022-ci il tarixdən qüvvəyə minmiş dəyişikliklərə əsasən, eyni tələb Vergi Məcəlləsinin 108.4-cü maddəsinə daxil edilib. Beləliklə, təsdiqedici sənədlər təqdim edilmədikdə mehmanxana xərcləri ezamiyyətin baş verdiyi dövrdən asılı olaraq aşağıdakı kimi tanınmalıdır:

27.01.2021-ci il tarixədək – normanın 50% miqdarında,
27.01.2021 – 01.01.2022-ci il tarixdə – tam şəkildə,
01.01.2022-ci il tarixdən – normanın 50% miqdarında.

Misal: Fərz edək ki, “XX” MMC öz əməkdaşını 21.01.2021 – 30.01.2021-ci il tarixlərində Gəncəyə ezam edir. Ezamiyyətdən qayıtdıqda əməkdaş mehmanxana xərclərini təsdiq edən heç bir sənəd təqdim etməyib. Şirkətin hansı məbləğdə ezamiyyə xərclərini gəlirdən çıxılan xərclərə aid edə biləcəyini hesablayaq. 21.01.2021 – 26.01.2021 dövrü üzrə mehmanxana xərclərini təsdiq edən sənədlərin təqdim olunması ilə bağlı tələb qüvvədə idi. Deməli bu 6 gün üçün mehmanxana xərcləri normanın 50% miqdarında gəlirdən çıxıla bilər:

(70 x 80%) x 50% = 28 manat;

Gündəlik normanın qalan 14 manatı isə tam şəkildə gəlirdən çıxılır. Deməli, ezamiyyətin ilk 6 günü üzrə 252 manat gəlirdən çıxıla bilər:

(70 x 80%) x 50% + 14) x 6 = 252 manat

Ezamiyyətin qalan 4 günü üzrə isə ezamiyyə xərcləri tam şəkildə tanına bilər:

70 x 4 = 280 manat.

Şirkət ümumilikdə 532 manat gəlirdən çıxılan ezamiyyə xərcləri tanıya bilər:

252 + 280 = 532 manat.

Mənbə: vergiler.az

Sahibkarlıq fəaliyyətimizlə bağlı icarəyə anbar götürmək istəyirik. İcarəyə götürülmüş anbarın vergi qeydiyyatına götürülməsi qaydaları necədir?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 33.2-ci maddəsinə əsasən bu Məcəllənin 34.3-1-ci maddəsinin müddəaları nəzərə alınmaqla, vergi ödəyicisinin filialı, nümayəndəliyi və ya digər təsərrüfat subyekti (obyekti) olduqda, vergi ödəyicisi həm özünün olduğu yer üzrə, həm də filialının, nümayəndəliyinin və ya digər təsərrüfat subyektinin (obyektinin) olduğu ünvan üzrə vergi uçotuna alınır

Vergi ödəyicisi tərəfindən filialı, nümayəndəliyi və ya digər təsərrüfat subyekti (obyekti) olduğu yer üzrə uçota alındıqda, “Vergi ödəyicisinin filialının, nümayəndəliyinin və ya digər təsərrüfat subyektinin (obyektinin) olduğu yer üzrə vergi uçotuna alınması haqqında ərizə” kağız formasında və ya “İnternet Vergi İdarəsi” vasitəsilə elektron qaydada doldurularaq vergi orqanına təqdim edilir. Ərizəyə təsərrüfat subyektinin bu fəaliyyətin yerinə yetiriləcəyi ünvanı təsdiq edən sənədin (mülkiyyət hüququnu təsdiq edən sənədin, icarə müqaviləsinin və ya qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş digər sənədin) surətləri əlavə edilir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 33-cü, 34-cü maddələri, vergilər nazirinin 6 mart 2013-cü il tarixli 1317040100206300 nömrəli əmri ilə təsdiq edilmiş “Vergi orqanlarında vergi ödəyicilərinin uçotunun aparılmasına dair Qaydalar”.

Mənbə: vergiler.az

Azərbaycan Respublikası qanunvericiliyinə diqqət yetirdikdə müəyyən etmək mümkündür ki, hər bir istiqamət üzrə müəyyən şəxslərlə bağlı xüsusi status və güzəştlər nəzərdə tutulmuşdur.

Bu yazıda aktual sahələri və müvafiq güzəştləri qeyd etməyə çalışacağıq.

Mövzuya keçməzdən əvvəl qeyd etmək lazımdır ki, ölkə Konstitusiyasının 25-ci maddəsinin 1-ci hissəsinə görə hamı qanun qarşısında bərabərdir. Bu isə mövcud normaların hər kəs üçün eyni dərəcədə olmasını, lakin bəzi şəxslər üçün xüsusi statuslar verilməsinə maneə törətmir.

Qanunvericiliyə müvafiq olaraq bəzi sahələr üzrə xüsusi statuslu şəxslər və onlara tətbiq edilən güzəştləri qeyd edirik.

Sığorta qanunvericiliyi

Ünvanlı dövlət sosial yardımı alan şəxslər daşınmaz əmlakın icbari sığortası növü üzrə sığorta haqqı ödəməkdən azaddır. Bu şəxslərin sığorta haqqını dövlət ödəyir.

İnzibati xəta və cinayət qanunvericiliyi

Qanunazidd əməlin hamilə qadın və ya yetkinlik yaşına çatmayan şəxs tərəfindən törədilməsi halı sanksiyanı yüngülləşdirən hal hesab edilir.

Əmək qanunvericiliyi

Hamilə, 3 yaşınadək uşağı olan qadınlar, bu yaşadək uşağı təkbaşına böyüdən kişilər, öhdəsində 18 yaşınadək sağlamlıq imkanı məhdud və ya I dərəcə əlilliyi müəyyən edilmiş ailə üzvü olan işçilərin əmək müqaviləsinin (müddət bitməsi və müəssisə ləğvi istisna) işəgötürən tərəfindən ləğvi qadağandır. Bu şəxslər üçün müddətli əmək məzuniyyətinə əlavələr müəyyən edilmişdir. İş saatının müddəti, ağır iş şəraiti və ezamiyyət məsələlərində də güzəştlər nəzərdə tutulmuşdur.

Vergi qanunvericiliyi

Şəhid ailəsi üzvü, hərbi əməliyyatlarla əlaqədar (Azərbaycan Respublikasının azadlığı, suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda aparılan) əlilliyi müəyyən edilən şəxslər və ailə üzvlərinin gəlirləri üzrə gəlir vergisindən azadolmalar müəyyən edilmişdir.

Sosial sığorta qanunvericiliyi

Dövlət qulluqçusuna pensiya yaşına çatmasına görə könüllü işdən çıxması ilə əlaqədar verilən birdəfəlik haqq məcburi dövlət sosial sığorta haqqından azaddır.

Mənzil qanunvericiliyi

Sosial kirayə müqavilələri əsasında yaşayış sahələrinin kirayəçisi və ya sosial kirayə müqavilələri əsasında yaşayış sahəsinin kirayəçisinin ailə üzvləri, yaxud yaşayış sahəsinin mülkiyyətçisi və ya yaşayış sahəsi mülkiyyətçisinin ailə üzvləri olmayan və yaşayış sahəsinə ehtiyacı olan qismində uçota alınmış bu şəxslər – Hərbi xidmət vəzifələrinin icrası zamanı həlak olmuş şəxslərin ailə üzvləri, yaşa görə pensiyaçılar, işəgötürənin təqsiri üzündən baş vermiş əmək xəsarəti nəticəsində əlilliyi müəyyən edilmiş I və ya II dərəcə əlilliyi olan şəxslər, xidmət vəzifələrinin yerinə yetirilməsi ilə əlaqədar xəstəlik nəticəsində I və ya II dərəcə əlilliyi müəyyən edilmiş hərbi qulluqçular xidməti yaşayış sahələrindən və yataqxanalarda yaşayış sahələrindən digər yaşayış sahəsi verilmədən çıxarıla bilməz.

Dövlət rüsumu haqqında qanun

Məhkəmədə verilən iddialar üzrə – şəhid ailələri, müharibə veteranları, müharibə ilə əlaqədar əlilliyi müəyyən edilmiş şəxslər, qaçqınlar və məcburi köçkünlər, habele Çernobıl AES-də qəza nəticəsində şüa xəstəliyinə və şüa yükü ilə əlaqədar xəstəliyə tutulmuş və ya bu xəstəlikləri keçirmiş şəxslər dövlət rüsumu ödəməkdən azaddır.

Pensiya qanunvericiliyi

Prokurorluq, dövlət qulluğu, hərbi xidmət qulluqçuları, hakimlər, deputatlar, insan hüquqları üzrə müvəkkil, Mərkəzi Seçki Komissiyası üzvü, xüsusi rütbələri olan ədliyyə, fövqəladə hallar, miqrasiya işçiləri, Hesablama Palatası üzvləri üçün əmək pensiyası hesablanarkən qulluq stajına görə əlavələr nəzərdə tutulmuşdur.

Digər qanunvericilik aktları

• Bunlarla yanaşı xüsusi güzəşt və nəzarət tələb edən məsələlər üzrə bir sıra qanunvericilik normaları da nəzərdə tutulmuşdur ki, bunlara aiddir:
• Əlilliyi olan şəxslərin hüquqları haqqında Qanun
• Şəhid adının əbədiləşdirilməsi və şəhid ailələrinə edilən güzəştlər haqqında Qanun
• Çernobıl qəzasının ləğvində iştirak etmiş və həmin qəza nəticəsində zərər çəkmiş vətəndaşların statusu və sosial müdafiəsi haqqında Qanun
• Valideynlərini itirmiş və valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqların sosial müdafiəsi haqqında Qanun
• Uşaq hüquqları haqqında Qanun
• Şəkərli diabet xəstəliyinə tutulmuş şəxslərə dövlət qayğısı haqqında Qanun
• Hemofiliya və talassemiya irsi qan xəstəliklərinə düçar olmuş şəxslərə dövlət qayğısı haqqında Qanun və digər normativ hüquqi aktlar.

Mənfəət hesabatı vergi ödəyicisinə vergi xərclərini optimallaşdırmaq üçün qanuni imkanlar yaradır. Bunlardan biri də amortizasiya ayırmalarının gəlirdən çıxılması ilə bağlıdır. Mövzunu maliyyə mütəxəssisi Vüqar Mirheydərov şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 114.1-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 99-cu maddəsində müəyyən edilmiş sahibkarlıq və qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətində istifadə edilən əsas vəsaitlər üzrə amortizasiya ayırmaları bu maddənin müddəalarına uyğun olaraq gəlirdən çıxılır.

Mənfəət vergisinin sadələşdirilmiş vergidən üstünlüklərindən biri odur ki, gəlirdən onun əldə edilməsi ilə bağlı bütün xərcləri çıxmağa imkan verir. Dolayı yolla bu, əsas vəsaitlərin alınması ilə bağlı məsrəflərə də aiddir. Sadəcə bu məsrəflərin gəlirdən çıxılması üçün amortizasiya ayırmalarına aid Vergi Məcəlləsinin 114-cü maddəsində göstərilən normalar nəzərə alınmalıdır. Yəni sahibkar 2022-ci ildə 1.500 manatlıq kompüter almışdırsa, təbii ki, 2022-ci ilin hesabatında 1.500 manatın hamısını xərc kimi tanıya bilməyəcək, ancaq müəyyən müddət ərzində bu aktivi xərc kimi dəyərsizləşdirəcək.
Belə ki, Vergi Məcəlləsinə əsasən, dəyəri ən azı 500 manat, istifadə müddəti isə bir ildən az olmayan maddi aktiv əsas vəsait hesab edilə bilər. Məhz bu aktivlər Məcəllənin 114-cü maddəyə uyğun olaraq amortizasiyaya məruz qalır və amortizasiya xərcləri də onlar üçün hesablanmalıdır.

Mənfəət və zərər haqqında hesabatda əks etdirilə bilən amortizasiya xərclərinin məbləği Vergi Məcəlləsi ilə aşağıdakı kimi müəyyən edilir:

– binalar – 7%-ə qədər;

– mebel və avadanlıq – 20% -ə qədər;

– yüksək texnologiyaların məhsulu olan kompüterlər və digər hesablama avadanlıqları – 25%-ə qədər;

– nəqliyyat vasitələri – 25%-ə qədər;

– digər əsas vəsaitlər – 20%-ə qədər.

Bundan əlavə, Vergi Məcəlləsinin 114.3-1, 114.3-2-ci maddələrinə əsasən, mikro sahibkarlıq subyektlərinə əsas vəsaitlərin 2 əmsalla, kiçik sahibkarlıq subyektlərinə isə 1,5 əmsalla sürətləndirilmiş amortizasiyadan istifadə etməyə icazə verilir. Bu o deməkdir ki, məsələn, mikro sahibkarlıq subyektinə aid olan vergi ödəyicisi aldığı kompüterləri digərləri kimi 25% yox, 50%; kiçik müəssisələr isə 37,5% dəyərində amortizasiya edəcək.

Misal: Sahibkar 31 yanvar 2022-ci ildə 1.500 manatlıq kompüter alıb. O, mikro sahibkarlıq subyekti olduğuna görə 2022-ci il üzrə mənfəət və zərər hesabatında 750 manat məbləğində amortizasiya xərcləri göstərəcək:

(1.500 x 25%) x 2=750 manat.

2022-ci ilin sonunda aktivin balans dəyəri 750 manat təşkil edəcək:

hesab dəyəri = ilkin dəyər – hesablanmış amortizasiya (1.500 – 750= 750)

2023-cü ildə o, mənfəət və zərər hesabatına daha 375 manat məbləğində amortizasiya xərcləri əlavə edəcək:

(750 x 25%)x2= 375 manat

2024-cü ildə aktivin balans dəyəri 500 manatdan az olduğu üçün (375<500) onun qalıq dəyəri tam şəkildə silinərək gəlirdən çıxılan xərcə əlavə ediləcək.

Sual yarana bilər ki, əsas vəsaitin yanvarın 31-də alınması, yəni 2022-ci ildə onun bütün il ərzində deyil, yalnız müəyyən hissəsinin istifadə olunması amortizasiya xərclərinin məbləğinə necə təsir edir?
Bu halda həmin məbləğ amortizasiya xərclərinə təsir etmir. Hətta bu aktiv 30 dekabr 2022-ci ildə əldə edilmiş olsaydı belə, Vergi Məcəlləsinin 114.4-cü maddəsinə əsasən, sahibkar illik amortizasiya normasından istifadə etməklə bu aktiv üzrə illik amortizasiya ayırmalarını gəlirdən çıxılan xərc kimi tanımaq hüququna malikdir. Bundan əlavə, aktivin faydalı istifadə müddətinin bəzi ilində onun amortizasiya xərcləri mənfəət və zərər haqqında hesabata daxil edilməmişdirsə, növbəti illərin hesabatlarında nəzərə alına bilər.

Mənfəət hesabatı Vergi Məcəlləsi ilə tanış olan vergi ödəyicisinə vergi xərclərini optimallaşdırmaq üçün bir çox qanuni imkanlar verir. Sadəcə, optimallaşdırmanı vergidən yayınma ilə qarışdırmamaq vacibdir.

Mənbə: vergiler.az