Blog Full

Mövzuya keçməzdən əvvəl qeyd edək ki, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları, Azərbaycan Respublikasının ərazisində daimi yaşayan və ya müvəqqəti qalan әcnәbilәr və vətəndaşlığı olmayan şəxslər fiziki şəxslər hesab edilir. Mövcud qanunvericiliyə görə fiziki şəxs dedikdə hüquq münasibətlərində öz adından iştirak edən insan fərdi başa düşülür.

Fiziki şəxslər mülki hüquq münasibətlərində həm hüquq, həm də fəaliyyət qabiliyyəti əsasında iştirak edirlər. Bu hissədə hüquq qabiliyyəti barədə izah verməyə çalışacağıq.

Mülki hüquq qabiliyyəti insanın mülki hüquqlara malik olmaq və mülki hüquq vəzifələri daşımaq qabiliyyətidir. Bu qabiliyyət bütün fiziki şəxslərdə eyni dərəcədə müəyyən edilir. Bu hüquq qabiliyyəti şəxsin doğulduğu an əmələ gəlir və ölümü ilə xitam edilir. Qanunvericiliyin mövqeyinə görə beyinin fəaliyyətinin dayanması ölüm anı sayılır.

Fiziki şəxs faktiki yaşayış yeri üzrə vergi uçotuna alına bilərmi?

Onu da qeyd edək ki, şəxs hüquq qabiliyyətindən məhrum edilə bilməz. Həmçinin nəzərə almaq lazımdır ki, şəxsin hüquq qabiliyyətindən tamamilə və ya qismən imtina etməsi, hüquq qabiliyyətinin məhdudlaşdırılmasına yönəldilmiş əqdlər bağlanması da əhəmiyyətsizdir.

Qanunvericiliklə hüquqi şəxslər üçün də mülki hüquq qabiliyyəti müəyyən edilmişdir. Hüquqi şəxsin hüquq qabiliyyəti dövlət qeydiyyatına alındığı andan yaranır və bu qabiliyyətə əsasən hüquqi şəxs mülki hüquqlara malikdir və mülki vəzifələr daşıyır. Hüquqi şəxsin hüquq qabiliyyətinə onun ləğvinin başa çatdığı an xitam verilir.

Hüquqi şəxsin hüquqları yalnız qanunla nəzərdə tutulan hallarda və qaydada məhdudlaşdırıla bilər. Hüquqi şəxs öz hüquqlarının məhdudlaşdırılması haqqında qərardan məhkəməyə etiraz verə bilər. Hüquqi şəxsin xüsusi icazə (lisenziya) alınması tələb olunan fəaliyyəti həyata keçirmək hüququ belə lisenziyanın alındığı andan (və ya lisenziyada göstərilən vaxtda) əmələ gəlir. Bu hüquqa isə ayrı qayda müəyyənləşdirilməyibsə, lisenziyanın müddəti qurtardıqda xitam verilir.

Hüquqi şəxs ləğvetməyə başlamışdırsa, ləğvetmə prosesi ərzində hüquqi şəxsin hüquq qabiliyyəti tam həcmdə saxlanılır. Hüquqi şəxsin öz nizamnaməsində müəyyənləşdirilmiş fəaliyyət məqsədlərinə zidd (hüquqi şəxsin hüquq qabiliyyətindən kənara çıxan) olaraq bağladığı əqd, əgər əqddə iştirak edən digər tərəfin onun qanunsuz olduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu sübuta yetirilərsə, həmin hüquqi şəxs və ya onun təsisçisi tərəfindən mübahisələndirilə bilər.

Bəzən elektron informasiya sistemində adlarına aktiv əmək müqaviləsi bildirişi olan vətəndaşlar rəsmi olaraq işsiz hesab edilmədikləri üçün həm yeni işə düzəlmədə, həm də dövlət tərəfindən verilən müəyyən müavinətlərin onlara təyin edilməsində problemlə qarşılaşırdılar. Bu sahədə qanuvericilikdə edilmiş təkmilləşmələri insan resursları üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov şərh edib.

Bu günlərdə “Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu” ilə Əmək Məcəlləsinin 49, 74 və 87-ci maddələrinə müvafiq dəyişikliklər edilib.

Əmək Məcəlləsinin 74-cü maddəsinə əlavə edilən 1-1-ci bəndə əsasən, aşağıda nəzərdə tutulan hallarda elektron informasiya sistemində qüvvədə olan əmək müqaviləsi bildirişi əmək qanunvericiliyinə əməl olunmasına dövlət nəzarətini həyata keçirən orqanın (Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin) qərarı ilə qüvvədən düşmüş hesab edilir.

– fiziki şəxs olan işəgötürən vəfat etdikdə, məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı əsasında xəbərsiz itkin düşmüş və ya ölmüş elan edildikdə;

– fiziki şəxs olan işəgötürən barəsində məhkəmə tərəfindən həbs qətimkan tədbiri seçildikdə, yaxud o, məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı ilə azadlıqdan məhrum edildikdə;

– fiziki şəxs olan işəgötürən məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı əsasında fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya məhdud fəaliyyət qabiliyyətli şəxs hesab edildikdə;

– Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual və Azərbaycan Respublikasının Cinayət Prosessual məcəllələrinə uyğun olaraq fiziki şəxs olan işəgötürənin axtarışı elan olunduqda;

– Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinə uyğun olaraq əcnəbi və vətəndaşlığı olmayan işəgötürən barəsində Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənara inzibati qaydada çıxarma tətbiq edildikdə.

Eyni zamanda, 74-cü maddənin 1-ci hissənin e) bəndinə “vəfat etdikdə” sözlərindən sonra “, məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı ilə xəbərsiz itkin düşmüş və ya ölmüş elan edildikdə” sözləri də əlavə edilib ki, bu hallarda da əmək müqaviləsinə Əmək Məcəlləsinin 74-cü maddəsinin “e” bəndinə əsasən xitam veriləcək.

İşçinin müraciəti əsasında, əmək müqaviləsi bildirişi qüvvədən düşmüş hesab edildikdən sonra əmək qanunvericiliyinə əməl olunmasına dövlət nəzarətini həyata keçirən orqan tərəfindən işçinin müraciəti əsasında əmək kitabçasında müvafiq qeydlər aparılacaqdır.

Məcəllənin 74-cü maddəsinin 1-1-ci hissəsinə uyğun olaraq, əmək müqaviləsinə xitam verilmiş hesab edilməsi əmək münasibətlərinin iştirakçılarını, habelə vəfat etmiş fiziki şəxs olan işəgötürənin vərəsələrini (miras payı həddində) əmək qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş öhdəliklərin icrasından azad etmir.

Mənbə: vergiler.az