Mövzunu vergi məsləhətçisi Teymur İslamlı şərh edir.
Vergi borcunun dövlət büdcəsinə alınması üsullarından biri də qanunvericiliyin tələbləri çərçivəsində bank hesablarına sərəncamların göndərilməsidir. Bu proses Vergi Məcəlləsinin 65-ci maddəsi ilə tənzimlənir. Həmin maddəyə əsasən, vergi borcunun mənbəyindən asılı olaraq, dövlət vergi orqanları tərəfindən banklara iki növ sərəncam verilir:
1) Pul vəsaitinin hesabda dondurulması haqqında;
2) Borcların dövlət büdcəsinə alınması haqqında.
Vergi borcu vergi orqanının hesablamaları nəticəsində yaranarsa, sərəncamın növü “dondurulmalı”, vergi ödəyicisinin hesablamalarına görə yarandıqda isə “alınmalı” olur.
Vergi orqanının hesablamalarına görə vergi borcu yaranarsa, vergi ödəyicisinin bank hesablarında borc məbləğinin 105 faizi həcmində pul vəsaitinin məxaric əməliyyatları üzrə dondurulması həyata keçirilir. Vergi Məcəlləsinin bu tələbi vergi ödəyicisinin vergi orqanının hesablamalarından narazı olduğu halda 30 təqvim günü ərzində şikayət etməsinə fürsət yaratmaq üçündür.
Bəzi hallarda vergi orqanının hesablamaları nəticəsində bank hesabına “dondurulmalı” yox, “alınmalı” sərəncam verilir və nəticədə hesabdan pul vəsaiti silinir. Bu da vergi ödəyicilərində kameral hesablandığı halda hesabdakı vəsaitin dondurulmadan birbaşa silinməsi barədə suallar doğurur. Məsələnin mahiyyətini Vergi Məcəlləsinin 88-ci maddəsində axtarmaq lazımdır. Həmin maddə vergilər üzrə borcların ödənilməsi qaydasını müəyyən edir. Belə ki, 88.1-ci maddəyə əsasən, vergilər üzrə borc yaranma tarixi ardıcıllığı ilə ödənilir (ödənilmiş hesab olunur). Yəni kameral vergi yoxlaması ilə hesablanmış vergi məbləği ödəyicinin şəxsi hesab vərəqəsində borc kimi əks olunduqda, borcun qüvvəyə minmə tarixindən sonrakı ödəmələr həmin borca aid edilir. Nəticədə isə sonrakı hesabat dövrlərinin bəyannamələri üzrə vergi ödəyicisi tərəfindən hesablanmış vergilər ödənilməmiş hesab olunaraq, həmin məbləğlərə görə banka “alınmalı” sərəncamı göndərilir.
Qeyd edilənlər daha da aydın olsun deyə, aşağıdakı praktiki misala baxa bilərik:
Misal
“Planex Qrup” MMC-nin (ad şərtidir) 2024-cü il mənfəət vergisi bəyannaməsi üzrə 14.01.2026-cı il tarixdə kameral qaydada 32.000 manat əlavə vergi hesablanıb və vergi borcu yaranıb. MMC-nin şəxsi hesab vərəqəsində əlavə hesablanmış vergi məbləğinin son ödəmə müddəti kimi 31.03.2025 tarixi əks olunub. Vergi ödəyicisinin 31.03.2025 tarixindən sonrakı dövrlərə aid təqdim etdiyi bəyannamələr əsasında ƏDV üzrə 18.000 manat, ödəmə mənbəyində vergi üzrə 9.000 manat, ümumilikdə 27.000 manat vergi öhdəliyi yaranıb və dövlət büdcəsinə ödənilib. Vergi Məcəlləsinin 88.1.1-ci maddəsinin tələbinə əsasən, şəxsi hesab vərəqəsindəki ən köhnə borc (öhdəlik) – 32.000 manat mənfəət vergisi üzrə olmaqla son ödəmə tarixi 31.03.2025-ci ildir. Vergi ödəyicisinin sonrakı dövrdə ödədiyi 27.000 manat mənfəət vergisi üzrə ödənilmiş hesab olunduğundan, tarix ardıcıllığı ilə ƏDV və ödəmə mənbəyində vergi öhdəlikləri “açıq qalmış” hesab olunur və banklara həmin məbləğ üzrə “alınmalı” sərəncamı verilir. Yalnız aradakı 5.000 manat fərqə (32.000 – 27.000 = 5.000) görə isə “dondurulmalı” sərəncam göndərilir.
Misaldan da göründüyü kimi, vergi ödəyicisinin öz hesablamalarına görə vergi öhdəliyi yaranmış, lakin faktiki ödənişlər 88.1.1-ci maddəyə əsasən mənfəət vergisinə yönəldildiyindən, ƏDV və ödəmə mənbəyində vergi üzrə öhdəliklər ödənilməmiş hesab olunub.
Mənbə: vergiler.az
