Blog Full

Ölkədə vətəndaşların yaşayışını təmin etmək üçün dövlət minimum standartlar müəyyənləşdirir. Yaşayış minimumu isə tam olaraq Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə görə minimum istehlak səbətinin dəyəri və icbari ödənişlərin cəmindən ibarətdir. Bəs minimum istehlak səbətinə nə daxildir?

“Yaşayış minimumu haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən, minimum istehlak səbəti aşağıdakılara görə hesablanır:

• ərzaq məhsullarının minimum toplusu
• fərdi və ailəvi istifadə olunan qeyri-ərzaq mallarının minimum toplusu – geyim, ayaqqabı və dəftərxana ləvazimatları, təsərrüfat, mədəni-məişət, sanitariya əşyaları, dərmanlar və s.
• xidmətlərin minimum toplusu – mənzil-kommunal, nəqliyyat, rabitə, məişət, təhsil, mədəni-maarif, müalicə-istirahət xidmətləri və s.

Bilindiyi kimi, ölkə üzrə təsdiq edilmiş yaşayış minimumu eyni zamanda əmək haqqının minimum məbləğinin, müavinətlərin, təqaüdlərin, digər ödənişlərin və ünvanlı dövlət sosial yardımının təyin edilməsi məqsədilə ehtiyac meyarının müəyyən edilməsində rol oynayır. “Uşaq hüquqları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən, uşağın Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş minimum dolanacaq xərclərindən az olmayan maddi təminat almaq hüququ vardır .Beləliklə, praktikadan yola çıxaraq desək, uşağa görə alimentin ödənilməsində də yaşayış minimumu nəzərə alınır.

Hal-hazırda Milli Məclisin oxunuşunda olan qanun layihəsinə görə 2023-cü il üçün yaşayış minimumunun ölkə üzrə 246 manat, əmək qabiliyyətli əhali üçün 261 manat, pensiyaçılar üçün 199 manat, uşaqlar üçün 220 manat məbləğində müəyyən edilməsi nəzərdə tutulur (2023-cü ildə aliment məbləğinin minimum miqdarı). Qeyd edək ki, qanunun 2023-cü il yanvarın 1-dən qüvvəyə minməsi gözlənilir.

Məlumat üçün əvvəlki illərin yaşayış minimumlarının müqayisəli təhlili aşağıdakı cədvəldə əks olunmuşdur:

https://parvizmammadov.az/2023-yasayis-minimumu-ve-aliment/

Mülki xarakterli müqavilə ilə xidmət göstərən şəxslərin vergi və sosial öhdəlikləri

Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklər edilməsi barədə layihədən irəli gələrək əhəmiyyətli dəyişiklikləri aşağıdakı kimi qeyd etmək mümkündür:

• Qeyri-rezidentin daimi nümayəndəliyinin xalis mənfəəti həmin qeyri-rezidentə köçürüldükdə (verildikdə) güzəştli vergi tutulan ölkələrə və ya ərazilərə edilən bu ödənişlər Azərbaycan mənbəyindən gəlirlərə aid edilməyəcək.
• Bazar qiyməti nəzərə alınmaqla vergilərin hesablanması vergi ödəyicisi tərəfindən vergi nəzarəti tədbiri zamanı malların (işlərin, xidmətlərin) təqdim edilməsinə (alınmasına) dair sənədlər təqdim edilmədikdə (mövcud) olmadıqda də həyata keçirilə biləcək.
• Vergitutma məqsədləri üçün Azərbaycan Respublikasının rezidenti hesab olunmayan müəssisənin mənfəət vergisinin 75 faizinə və ya daha aşağı hissəsinə bərabər olarsa Azərbaycan Respublikasında vergiyə cəlb olunacaq.
• Özəl tibbi praktika ilə məşğul olan fiziki şəxslər göstərdiyi xidmətlər üzrə pul hesablaşmalarını müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən edilən meyarlara cavab verən və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) elektron informasiya sisteminə real vaxt rejimində qoşulmuş nəzarət-kassa aparatı vasitəsi ilə həyata keçirmək vəzifəsi daşıyacaq.
• Vergi ödəyicisi kimi uçotda olan şəxslərə mal, iş və xidmətlərlə bağlı qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada elektron qaimə-faktura göndərmək vəzifəsi Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyasına vəkillər və vəkil qurumları tərəfindən edilən ödənişlər üzrə istisna təşkil edəcək.
• Vergilər, məcburi dövlət sosial sığorta, işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqları, faizlər və maliyyə sanksiyaları üzrə borclar vergi sirri hesab edilməyəcək.
• Vergi orqanları və onların vəzifəli şəxsləri tərəfindən vergi ödəyicisinin vergi uçotundan çıxarılıb-çıxarılmaması, vergi ödəyicisinin fəaliyyət növlərinin adı və kodu (əsas və əlavə), vergi ödəyicisinin təsərrüfat subyektinin (obyektinin) yerləşdiyi ünvan haqqında məlumat səlahiyyətlərinin icrası ilə əlaqədar dövlət orqanlarına (qurumlarına) verilə biləcək.
• Vergi orqanları və onların vəzifəli şəxsləri tərəfindən vergi ödəyicisinin fəaliyyət növlərinin adı və kodu (əsas və əlavə) haqqında məlumat hesabların açılması məqsədilə bank əməliyyatı aparan şəxslərə verilə biləcək.
• Vergi ödəyicilərinə hesabların açılması ilə bağlı yeni maddə əlavə ediləcək.
• Hesabat dövrü üzrə vergi tutulan və ya vergidən azad edilən (vergiyə cəlb edilməyən) əməliyyatlar aparan, vergitutma obyektləri olan vergi ödəyicisi tərəfindən vergi hesabatının əsas olmadan müəyyən edilən müddətdə təqdim edilməməsinə görə vergi ödəyicisinə vergi orqanının rəhbərinin (onun müavininin) qərarına əsasən 40 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq ediləcək.
• Məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı ilə müflis elan olunmuş kredit təşkilatlarının əmlakı siyahıya alınmayacaq. Bu təşkilatlar məhkəmə qərarının qüvvəyə mindiyi aydan etibarən əmlak vergisini, məhkəmə qərarının qüvvəyə mindiyi ildən etibarən isə torpaq vergisini ödəməkdən azad ediləcək.
• İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə tətbiq edilən vergitutmanın xüsusiyyətləri barədə yeni normalar əlavə ediləcək.
• Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan (o cümlədən, sənaye üsulu ilə) rezident hüquqi şəxslərin iştirakçıları olan fiziki şəxslərin dividend gəlirləri – 2023-cü il yanvarın 1-dən 1 il müddətinə gəlir vergisindən azad ediləcək.

Bu xidmətləri göstərən şəxslər cərimələnə bilər?

• Şəhid ailəsi statusu verilmiş şəxslərin valideynlərinin, dul arvadlarının (ərlərinin) və övladlarının hər hansı muzdlu işdən vergi tutulmalı olan aylıq gəliri 800 manat məbləğində azaldılaraq gəlir vergisindən azad ediləcək.
• Elektrik enerjisi istehsalında bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 10-cu maddəsinə uyğun olaraq əhali qrupuna daxil olan aktiv istehlakçının bərpa olunan enerji mənbələri hesabına 150 kVt (150 kVt daxil olmaqla) güc həddinədək istehsal etdiyi elektrik enerjisinin elektrik təchizatı şəbəkəsinə ötürülməsindən əldə olunan gəlirlər gəlir vergisindən azad ediləcək.
• Yarışlarda və müsabiqələrdə əşya şəklində alınan mükafatların tam dəyəri. Beynəlxalq yarışlarda (idman yarışları istisna olmaqla) və müsabiqələrdə pul şəklində alınan mükafatların dəyəri 4000 manatadək, respublika, regional, şəhər və rayon yarışlarında (idman yarışları istisna olmaqla) və müsabiqələrində isə 200 manatadək gəlir vergisindən azad ediləcək.
• Beynəlxalq, ölkələrarası idman yarışları ilə bağlı həmin yarışların təşkilatçıları tərəfindən verilən mükafatların tam dəyəri, habelə ölkədaxili (respublika, regional, şəhər və rayon səviyyəli) idman yarışları ilə bağlı respublika idman federasiyaları (assosiasiyaları) və idman klubları tərəfindən pul şəklində verilən mükafatların dəyəri 50000 manatadək gəlir vergisindən azad ediləcək.
• Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan (o cümlədən, sənaye üsulu ilə) hüquqi şəxslərin bu fəaliyyət üzrə satışdankənar gəlirləri, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə əlaqədar hüquqi şəxslərə dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına verilən subsidiyalar, habelə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan (o cümlədən, sənaye üsulu ilə) rezident hüquqi şəxslərin iştirakçıları olan hüquqi şəxslərin bu sahə üzrə dividend gəlirləri – 2023-cü il yanvarın 1-dən 1 il müddətinə mənfəət vergisindən azad ediləcək.
• Vəkillər və vəkil qurumları tərəfindən order markasının əldə edilməsi ilə bağlı Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyasına edilən ödənişlər mənfəət vergisindən azad ediləcək.
• Siyahısı müvafiq orqan (qurum) tərəfindən təsdiq edilmiş idxal mallarını yerli istehsal (emal) malları ilə əvəz edəcək qida (ərzaq) məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan hüquqi və fiziki şəxslər həmin fəaliyyət prosesində istifadə olunan əmlaka görə müvafiq siyahının təsdiq edildiyi ildən etibarən 7 il müddətinə əmlak vergisini ödəməkdən azad ediləcək.
• Azərbaycan Respublikasında dövlət əmlakının özəlləşdirilməsinin dövlət proqramlarına uyğun olaraq 2023-cü il 1 yanvar tarixindən sonra özəlləşdirilməsi barədə qərar qəbul edilən dövlətə məxsus hüquqi şəxslər özəlləşdirilməsi barədə qərarın qəbul edildiyi ildən etibarən özəlləşdirilmə prosesi müddətində, lakin 3 ildən çox olmayaraq, əmlak vergisini ödəməkdən azad ediləcək.
• Fiziki şəxs olan istehlakçılar tərəfindən işğaldan azad edilmiş ərazilər daxilində yerləşmə vasitələri hesab edilən mehmanxanalar (hotellər) tərəfindən göstərilən gecələmə və qalma xidmətlərinə (digər əlavə xidmətlər istisna olmaqla) görə nağdsız qaydada ödənilən ƏDV-nin 30 faizi, nağd qaydada ödənilən ƏDV-nin 5 faizi geri qaytarılacaq. Bu maddə üzrə ƏDV-nin qaytarılması qaydası və şərtləri bu Məcəllənin 165.5-ci maddəsinə uyğun olaraq müəyyən ediləcək.
• İşğaldan azad edilmiş ərazinin rezidenti olan hüquqi şəxslərin səhmdarlarının (payçılarının) dividend gəlirləri 2023-cü il yanvarın 1-dən etibarən 10 il müddətində vergidən azad ediləcək.
• İşğaldan azad edilmiş ərazinin rezidentləri 2023-cü il yanvarın 1-dən etibarən 10 il müddətində mənfəət (gəlir), əmlak, torpaq və sadələşdirilmiş vergidən azad ediləcək.

Müqavilə əsasında xidmət göstərən şəxslər vergi orqanında uçotda olduqda və ya olmadıqda vergiləri necə ödəməlidirlər? Mövzunu Bakı Karyera Mərkəzinin direktoru, vergi qanunvericiliyi eksperti Təhməz Qaçayev şərh edir.

Fiziki şəxs vergi orqanında uçotda olarsa, mülki müqavilə əsasında xidmət göstərərsə, bu halda onun fəaliyyəti sahibkarlıq fəaliyyəti hesab olunur və gəlirlərindən (xərclər çıxılmaqla) 20% dərəcə ilə gəlir vergisi hesablanmalıdır. Fizki şəxs mikrosahibkarlıq subyekti olduqda isə gəlirlərinin və xərclərinin ayrılıqda uçotu aparılmaqla gəlirlərinə 75% güzəşt hüququ əldə edir.

Həmin şəxs vergi orqanına gəlir vergisi bəyannaməsi təqdim etməlidir.

Mülki xarakterli müqavilə ilə çalışan vergi ödəyicisinin məcburi dövlət sosial sığorta haqqı isə minimum aylıq əməkhaqqı məbləğinin 25 faizi həcmində müəyyən edilib.

Misal 1: Dizayner xidmətləri göstərən şəxsin vergi ili ərzində göstərdiyi xidmətlərdən gəliri 20.000 manat, gəlirdən çıxılmasına yol verilən xərcləri isə 8.000 manat olub. Şəxsin işçi cəlb etmədən xidmət göstərdiyini, gəlir və xərclərinin uçotunu ayrılıqda apardığını nəzərə alaraq vergi öhdəliyini müəyyən edək:

((20.000-8.000 ) -75% x 20% = 600 manat.

Məcburi dövlət sosial sığorta haqqı:

Hər ay 300 x25% = 75 manat (Bakı şəhəri üzrə 100% ödəniş edəcək).

Bəs fiziki şəxs vergi orqanında uçotda olmadıqda və mülki xarakterli müqavilə ilə xidmət göstərdikdə vergi öhdəlikləri necə hesablanır?

Bu halda həmin şəxsdən Vergi Məcəlləsinin 101.1-ci maddəsinə uyğun olaraq ödəmə mənbəyində vergi tutulmalıdır:

– 2.500 manatadək 14%;

– 2.500 manatdan yuxarı olduqda isə 350 + yuxarı məbləğ x 25%.

Məcburi dövlət sosial sığorta haqqı: Gəlirlərindən ödəmə mənbəyində 25%.

Bu xidmətləri göstərən şəxslər cərimələnə bilər?

Misal 2: Audit xidmətləri göstərən şirkət mülki müqavilə üzrə 1 aylıq müddətə dizayner cəlb edib. Dizayner vergi orqanında uçotda deyil, bu cür xidmətlərlə davamlı məşğul olmur.

Xidmətə görə şirkət dizaynerə 2.000 manat xidmət haqqı ödəyib.

Dizayner üçün ödəmə mənbəyində tutulan verginin məbləği:

2.000 x 14% = 280 manat;

Məcburi dövlət sosial sığorta haqqı:

2.000 x 25% = 500 manat.

Mənbə: vergiler.az