Blog Full

“Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 3.4-cü maddəsinə əsasən, bu Qanunun 3.3-cü maddəsinin müddəalarından asılı olmayaraq, bəzi hesablaşmalar yalnız nağdsız qaydada həyata keçirilməlidir.

Öncə bir məqamı qeyd edək ki, həmin maddədə “Qanunun 3.3-cü maddəsinin müddəalarından asılı olmayaraq” ifadəsindən istifadə edilir ki, bu da o anlama gəlir ki, vergi ödəyicisinin fəaliyyətinə müvafiq olaraq 15.000 və ya 30.000 manatlıq həddi keçmədiyi halda belə, həmin əməliyyatlar mütləq nağdsız qaydada həyata keçirilməlidir.

Misal 1

 Əməliyyatlarının həcmi ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında (aylarında) 200.000 manatdan çox olan pərakəndə ticarət, iaşə və xidmət sahəsində fəaliyyət göstərən şəxs işçiyə 2023-cü ilin fevral ayında 400 manat məbləğində əməkhaqqını nağd şəkildə ödəyib. Vergi ödəyicisinin fevral ayı üzrə nağd əməliyyatlarının cəmi 1.000 manat təşkil etməsinə baxmayaraq, vergi ödəyicisinə 400 manatlıq nağd əməliyyata görə maliyyə sanksiyası tətbiq ediləcək.

Misal 2

 Vergi ödəyicisi dövlət satınalma müqaviləsi üzrə 40.000 manat məbləğində vəsait əldə edib, 2023-cü ilin mart ayında 200 manat məbləğində tikinti materiallarını nağd şəkildə alıb. Həmin ayda vergi ödəyicisinin nağd əməliyyatları yalnız ödənilən 200 manatdan ibarət olsa da, vergi orqanı tərəfindən Vergi Məcəlləsinin 58.7-1.1-ci maddəsinə uyğun olaraq, maliyyə sanksiyası tətbiq ediləcək.
İndi isə vergi ödəyicisi tərəfindən “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Qanunun 3.4-cü maddəsinə əsasən, yalnız nağdsız formada həyata keçiriləcək hesablaşmaların siyahısını təqdim edirik:

• vergilərin, gömrük rüsumları və yığımlarının, qanunla müəyyən edilmiş inzibati cərimələrin, maliyyə sanksiyalarının və faizlərin, lizinq əməliyyatları üzrə borcların ödənilməsi və kreditlərin verilməsi;
• “Sığorta fəaliyyəti haqqında” və “İcbari sığortalar haqqında” qanunlarla müəyyən edilmiş ödənişlər;
• dövlət orqanlarına, dövlət mülkiyyətində olan və paylarının (səhmlərinin) nəzarət zərfi dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslərə, büdcə təşkilatlarına və publik hüquqi şəxslərə ödənilən xidmət haqları və digər yığımlar;
• əməliyyatlarının həcmi ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında (aylarında) 200.000 manatadək olan pərakəndə ticarət, iaşə və xidmət sahəsində fəaliyyət göstərən şəxslər istisna olmaqla, digər şəxslər tərəfindən ödənilən əmək haqları (o cümlədən işəgötürən tərəfindən ödənilən, qanunverrciliklə müəyyən edilmiş digər ödənişlər), pensiya, təqaüd, maddi yardım, müavinətlər (o cümlədən birdəfəlik müavinətlər), kompensasiyalar və təzminatlar;
• stasionar telefon xidmətlərinin və kommunal xərclərin ödənilməsi;
• faizsiz pul vəsaitlərinin (vergi ödəyicisi olmayan şəxslər tərəfindən pul vəsaitlərinin verilməsi halları istisna olmaqla), digər ayırmaların ödənilməsi və qaytarılması;
• dövlət satınalma müqaviləsi üzrə əldə olunan vəsaitin istifadəsi (xərclənməsi);
• təhsil haqlarının ödənilməsi;
• turagentlərə ödəmələr;
• ixtisaslaşdırılmış qaydada, o cümlədən komisyon və ticarət təşkilatları vasitəsilə avtomobil satışı üzrə ödənişlər;
• pərakəndə satış qaydasında təqdim edilən malların (avtomobillər istisna olmaqla) satışı üzrə bir əməliyyat çərçivəsində dörd min manatdan artıq olan ödənişlər;
• tibb müəssisələri və özəl tibbi praktika ilə məşğul olan fiziki şəxslər tərəfindən göstərilən tibbi xidmətlər üzrə bir əməliyyat çərçivəsində beş yüz manatdan artıq olan ödənişlər;
• “Lotereyalar haqqında” və “Bədən tərbiyəsi və idman haqqında” qanunlarla tənzimlənən münasibətlər üzrə müəyyən edilmiş ümumi məbləği üç min manatdan artıq olan uduşlar (mükafatlar) və oyunlarda iştirakla bağlı pul ödənişləri (pul qoyuluşları).

Aşağıdakı 3 halın isə 1 fevral 2023-cü il tarixdən tətbiqinə başlanıb:

• Daşınmaz əmlakın alqı-satqısı üzrə, mənzil-tikinti kooperativinin üzvünün pay haqqı üzrə və bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərdən vaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin alınması ilə bağlı həyata keçirilən ödənişlər.

Maddədən göründüyü kimi, bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərdən yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin alınması zamanı ödənişlənin nağd formada həyata keçirilməsinə məhdudiyyət qoyulub.

Misal 3

 Vətəndaş mənzil-tikinti kooperativindən 50.000 manat məbləğində yaşayış sahəsi əldə edirsə, o zaman həmin şəxs ödənişi nağdsız formada həyata keçirməlidir.

Misal 4

 Bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslər qarşı tərəfə 100.000 manat məbləğində qeyri-yaşayış sahəsi təqdim edir. Razılaşmaya əsasən, ilkin ödəniş 20.000 manat məbləğindədir, digər ödənişlər aylıq hissə-hissə həyata keçiriləcək. Bu halda həm ilkin məbləğ, həm də hissəli ödənişlər nağdsız formada həyata keçirilməlidir.

• Qiymətli daşların, qiymətli metalların, o cümlədən qiymətli daşlardan və qiymətli metallardan hazırlanmış məmulatların və mədəniyyət məhsullarının alqı-satqısı üzrə ümumi məbləği 15.000 manatdan artıq olan ödənişlər.

İzah: Öncəki maddədən fərqli olaraq, Qanunun 3.4.15-ci maddəsində 15.000 manatdan artıq olan ödənişlər üçün nağdsız hesablaşma tələbi qoyulub. Qeyd edək ki, “Qiymətli metallar və qiymətli daşlar haqqında” Qanunda qiymətli metallar, qiymətli daşlar və qiymətli metallardan hazırlanmış məmulatlar anlayışının açıqlaması verilib: qiymətli metallar – istənilən şəkildə, vəziyyətdə, o cümlədən külçə və affinaj olunmuş (saflaşdırılmış, təmizlənmiş halda), habelə xammalda, xəlitələrdə, yarımfabrikatlarda, sənaye məhsullarında, kimyəvi birləşmələrdə, zərgərlik və digər məişət məmulatlarında, sikkələrdə, qırıntılarda, istehsal və məişət tullantılarında olan qızıl, gümüş, platin və platin qrupu metallar (palladium, iridium, osmium, rodium və rutenum); qiymətli daşlar – işlənilmiş və işlənilməmiş şəkildə olan təbii almazlar, zümrüdlər, yaqutlar, sapfirlər, aleksandritlər; qiymətli metallardan və qiymətli daşlardan məmulatlar – qiymətli metallardan və onların əlvan metallarla ərintilərindən, qiymətli daşlardan xususi emal edilmiş qiymətli və ya yarımqiymətli və bəzək daşları ilə bəzədilmiş və ya bəzədilməmiş bədii-estetik, məişət məqsədləri üçün istifadə edilən, bədii-incəsənət tərtibatına malik olan zərgərlik və digər məişət əşyaları.

Misal 5

Vergi ödəyicisi 20.000 manat məbləğində təbii almaz satarsa, həmin ödəniş nağdsız formada həyata keçirilməlidir.

Misal 6

 Vergi ödəyicisi qiymətli daşlardan xüsusi emal edilmiş qiymətli və ya yarımqiymətli və bəzək daşları ilə bəzədilmiş və ya bəzədilməmiş bədii-estetiki 12.000 manata satarsa, həmin prosesin nağd əməliyyat formasında həyata keçirilməsi qanun pozuntusu hesab edilməyəcək. Çünki bir əməliyyat üzrə ödəniş məbləği 15.000 manatdan aşağıdır.

Rəsmi reyestrlərdə qeydiyyata alınmış daşınar əmlakın alqı-satqısı üzrə (avtomobil satışı istisna olmaqla) ümumi məbləği 15.000 manatdan artıq olan ödənişlər də nağdsız ödənilməlidir (Maddə 3.4.16.).

Daşınan əmlakların rəsmi reyestrlərdə qeydiyyata alınması Azərbaycan Prezidentinin 11 aprel 2007-ci il tarixli fərmanı ilə “Daşınan əmlakın rəsmi reyestrlərində qeydiyyata alınan əmlak növlərinin və onların qeydiyyatını aparan inzibati orqanların siyahısı”na əsasən həyata keçirilir.

Mənbə: vergiler.az

2023-cü ilin sonuna təsdiqi, 2024-cü il yanvar ayının 1-dən qüvvəyə minməsi nəzərdə tutulan Vergi Məcəlləsinə əlavə və düzəlişlər üzrə başlıca məqamları təqdim etməyə çalışacağıq. Həmin düzəlişlər aşağıdakı kimidir:

• Nəzarət kassa aparatının anlayışındakı düzəlişlər əslində funksionallığına dair tələbləri ifadə edir. Belə ki, aparılan pul hesablaşmaları barədə məlumatların toplanması, emal edilməsi, saxlanması və internet vasitəsilə ötürülməsi imkanına malik olan aparatlar NKA sayılacaq;
• Alınmış malların (işlərin, xidmətlərin) alış qiyməti bazar qiymətlərindən topdansatış ticarət fəaliyyəti sahəsində 10 faizdən, tikinti və istehsal fəaliyyəti sahəsində 20 faizdən, digər fəaliyyət sahələrində 30 faizdən çox yuxarıdırsa və onların dəyəri gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilibsə, yalnız alınmış malların (işlərin, xidmətlərin) faktiki alış dəyərinin əsassız artırılması aşkar edildiyi halda həmin malların (işlərin, xidmətlərin) dəyəri gəlirdən çıxılan xərclərə bazar qiymətləri ilə aid ediləcək və vergilər yenidən hesablanacaq;
• taksi sifarişi operatorları tərəfindən malik olduqları informasiya sistemi vasitəsilə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) müəyyən etdiyi aylıq məlumatları hər ay başa çatdıqdan sonra növbəti ayın 20-dən gec olmayaraq, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) elektron informasiya sisteminə ötürmək vəzifəsi müəyyən ediləcək. Həmçinin göstərilən məlumatları müəyyən edilən müddətdə təqdim etməyən və ya təhrif olunmuş məlumatları təqdim edən taksi sifarişi operatorlarına 1000 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq ediləcək;
• vergi ödəyicisində keçirilən səyyar vergi yoxlaması zamanı Məcəllə ilə müəyyən olunmuş müddətlər nəzərə alınmaqla yoxlamanın əhatə etdiyi dövr və (və ya) vergi növləri mənfəət, gəlir, əmlak və torpaq vergilərinin biri və ya bir neçəsi üzrə vergi hesabatının təqdim edilməsi müddəti səyyar vergi yoxlamasının davam etdiyi müddətdə başa çatdıqda artırıla biləcək;
• Vergi nəzarəti tədbirləri ilə əmtəəsiz əməliyyatlar çərçivəsində riskli vergi ödəyicisi olması barədə qərar qəbul edilmiş vergi ödəyicilərinə maliyyə sanksiyaları (təqvim ili ərzində belə hallara birinci dəfə yol verildikdə aparılmış əmtəəsiz əməliyyatın məbləğinin 10 faizi miqdarında, ikinci dəfə üçün 20, üçüncü və növbəti dəfə üçün 40% həcmdə) tətbiq ediləcək;
• vergi ödəyicisinin və ya başqa borclu şəxsin vergi orqanının qərarlarından (aktlarından), vergi orqanının vəzifəli şəxslərinin hərəkətlərindən (hərəkətsizliyindən) şikayətinə yuxarı vergi orqanı və ya onun vəzifəli şəxsi tərəfindən həmin şikayət alındığı gündən 30 iş gün müddətində baxılacaq. Bu müddət daha 30 iş günü uzadıla biləcək və uzadılma barədə 3 iş günü müddətdə məlumat veriləcək;
• Vergi ödəyicisi tərəfindən vergiyə cəlb edilən gəlirlər rəsmiləşdirilmədikdə, lakin gəlirdən çıxılan xərclərə dair əlaqəli məlumatlar mövcud olduqda vergi tutulan mənfəət (gəlir) 50 faiz həcmində rentabellik nəzərə alınmaqla hesablanacaq;
• Vergi ödəyicisinin (sahibkarlıq subyekti kateqoriyasından asılı olmayaraq) borcu 500 manatdan 300 000 manatadək olduqda, vergi ödəyicisi tərəfindən vergi öhdəliyinin yerinə yetirilməsi müddətinin uzadılması üçün ünvanladığı müraciətə tələb edilən məlumatları əks etdirən sənədlər əlavə edilməli olacaq;
• təqvim ili ərzində alınan birdəfəlik müavinətin dəyərinin 2500 (əvvəl 1000) manatadək olan hissəsi gəlir vergisindən azad olunacaq;
• kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan (o cümlədən, sənaye üsulu ilə) rezident hüquqi şəxslərin iştirakçıları olan fiziki şəxslərin dividend gəlirləri daha 3 il gəlir vergisindən azad ediləcək;
• yerli bank və xarici bankın Azərbaycan Respublikasındakı filialı tərəfindən fiziki şəxslərin hər bir bankda (xarici bankın Azərbaycan Respublikasındakı filialında) milli valyutada olan depozitlər üzrə hesablanan aylıq faiz gəlirlərinin 200 manatadək olan hissəsi, depoziti 18 ay və daha artıq müddətə yerləşdirildikdə və depozitin məbləği 18 aydan tez olmayaraq ödənildikdə hesablanan faiz gəlirlərinin tam hissəsi – 3 il müddətinə gəlir vergisindən azad olunacaq;
• müvafiq il üzrə orta aylıq muzdlu işçi sayı 3 nəfərdən az olmayan (əvvəl bu tələb yox idi) və məcburi dövlət sosial sığorta haqları üzrə borcu olmayan mikro sahibkarlıq subyekti olan fərdi sahibkarların sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə etdikləri gəlirinin 75 faizi gəlir və mənfəət vergisindən azad ediləcək;
• Mediasiya təşkilatı ilə bağlanmış mülki-hüquqi müqavilə əsasında fəaliyyət göstərən mediatorlar tərəfindən göstərilən mediasiya xidməti ilə bağlı mediasiya təşkilatına daxil olan haqların və mükafatların həmin mediatorlara ödənilməli olan hissəsi mediasiya təşkilatının vergitutulan gəlirlərinə aid edilməyəcək;
• Gəlirdən çıxılan xərclər qanunla müəyyən edilmiş qaydada rəsmiləşdirilməlidir. Qanunla müəyyən edilmiş qaydada rəsmiləşdirilməyən xərclərin gəlirdən çıxılmasına yol verilməyəcək;
• Vergi ödəyicisinin mənfəət (gəlir) vergisi üzrə güzəşt hüququ olduğu dövrdə amortizasiya və təmir xərcləri normalarından aşağı norma tətbiq edilməsi nəticəsində yaranan məbləğlər güzəşt hüququ başa çatdıqdan sonrakı illərin gəlirdən çıxılan məbləğlərinə əlavə edilməyəcək;
• Vergi ilində fəaliyyətini müvəqqəti dayandıran vergi ödəyicisi həmin vergi ilində fəaliyyətini təkrar bərpa edərsə, hesabat ilindən sonrakı ilin mart ayının 31-dən gec olmayaraq vergi orqanına dəqiqləşdirilmiş bəyannamə təqdim etməli olacaq;
• fiziki şəxslərə və Azərbaycan Respublikasında daimi nümayəndəliyi olmayan qeyri-rezident hüquqi şəxslərə faizlər ödəyən hüquqi şəxslər, sahibkarlar və qeyri-sahibkarlıq  fəaliyyətindən gəlir əldə edən fiziki şəxslər (əvvəlki redaksiyada hüquqi və fiziki şəxslərə faiz ödəyən hüquqi şəxs və ya fərdi sahibkar idi) ödəmə mənbəyində vergi ödəməli olacaq;
• Gəlir vergisinin ödəyicisi kimi fəaliyyət göstərən mikro sahibkarlıq subyekti olan fiziki şəxslər tərəfindən özlərinə görə ödədikləri illik məcburi dövlət sosial sığorta haqqı məbləğinin 25 faizi 2024-cü il yanvarın 1-dən 3 il müddətinə vergi ödəyicisinin təqvim ilinin yekunlarına görə hesablanmış və əvvəlki illərin zərəri çıxılmaqla ödənilməli olan gəlir vergisi öhdəliyindən (həmin öhdəliklərin məbləğindən çox olmamaqla) çıxılacaq;
• buğdanın idxalı və satışı, buğda ununun və çörəyin istehsalı və satışı,  heyvan və quş ətinin satışı, heyvandarlıq və quşçuluq təsərrüfatlarında istifadə edilən siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq edilən yem və yem əlavələrinin satışı üzrə dövriyyələr,publik hüquqi şəxslər tərəfindən nizamnamələrində nəzərdə tutulan və onlara həvalə edilən vəzifələrin yerinə yetirilməsi üçün dövlət büdcəsindən ayrılmış vəsait hesabına müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) ilə bağlanılmış müqavilə əsasında işlərin və xidmətlərin göstərilməsi, həmçinin kəpəyin istehsalı və satışı 2024-cü ildən sonra daha 3 il müddətə ƏDV-dən azad ediləcək;
• fiziki şəxsin şəxsi istifadəsi üçün 2 litr energetik içki, 20 ədəd siqarilla və 10 ədəd siqar, 3 ədəd birdəfəlik istifadə üçün elektron siqaret, qəlyan və onların əvəzediciləri, 100 ədəd alışdırılmadan nəfəsə çəkilmək üçün nəzərdə tutulmuş tərkibində tütün və ya bərpa edilmiş tütün olan məhsullar, 100 qram çəkməli tütünlər, “homogenləşdirilmiş” və ya “bərpa edilmiş” tütünlər, çeynənilən və ya buruna çəkilən tütünlər, habelə qəlyan üçün tütünlər və tütün əvəzləyiciləri, 50 millilitr elektron siqaretlər üçün maye aksizdən azad ediləcək;
• mühərrikinin işçi həcmi 125 kubsantimetrdən çox olmayan motosikletlərin idxalı da 2024-cü il yanvarın 1-dən 3 il müddətinə aksizdən azad ediləcək;
• dövlət qeydiyyatına alınmalı olan motosikletlər isə aksizli mallara aid ediləcək;
• aksiz dərəcələri şampan şərabı üçün 2.6-dan 0.2ə düşəcək, digər dərəcələr üzrə artımlar olacaq;
• Kredit təşkilatları verilmiş kredit müqabilində onların mülkiyyətinə keçən əmlaklara və torpaqlara görə həmin əmlakların balansa götürüldüyü təqvim ilindən başlayaraq 2 il müddətinə əmlak və torpaq vergilərini ödəməkdən azad ediləcək;
• vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında (aylarında) 200.000 manatdan artıq olan ictimai iaşə fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərin vergiyə cəlb olunan əməliyyatlarının ümumi məbləği əvvəlki tam 12 təqvim ayı ərzində 100.000 manatdan çox deyilsə və vergi ödəyicisi bu rejimdə azı 1 il ərzində fəaliyyət göstərmişdirsə, o, istənilən vaxt fəaliyyətini bu Məcəlləyə uyğun və ya gəlir (mənfəət) vergisi ödəyicisi kimi davam etdirmək barədə müraciət edə biləcək;
• mülkiyyətində və ya istifadəsində olan avtonəqliyyat vasitələri ilə (beynəlxalq sərnişin daşımaları istisna olmaqla) Azərbaycan Respublikasının ərazisində sərnişin daşımalarını (o cümlədən taksi ilə) həyata keçirən şəxslər Məcəlləyə uyğun olaraq sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi hüququ əldə edəcək.

Müəllif: Praktiki Hüquqşünas / Şəhriyar Həbilov

Mənbə: vergiler.az

1.2. 51-ci maddənin 1-ci hissəsi aşağıdakı redaksiyada verilsin:

“1. Bu Məcəllənin 52-ci maddəsində göstərilən hallar istisna olmaqla, əmək müqaviləsi işçinin peşəkarlıq səviyyəsini və müvafiq əmək funksiyasını icra etmək bacarığını yoxlamaq məqsədilə sınaq müddəti müəyyən edilməklə bağlanıla bilər. Altı ay müddətinədək bağlanılmış əmək müqaviləsində ən çoxu iki həftə, digər əmək müqavilələrində isə ən çoxu üç ay sınaq müddəti müəyyən edilir.”;

Altı ay müddətinədək bağlanılmış əmək müqaviləsində sınaq müddətinə dair norma müəyyənləşib. Bu, Prezident İlham Əliyevin 18 Noyabr tarixində təsdiqlədiyi Əmək Məcəlləsində edilən dəyişiklikdə əksini tapıb.

Əmək Məcəlləsinə əsasən, sınaq müddəti müəyyən edilməyən hallar istisna olmaqla, əmək müqaviləsi işçinin peşəkarlıq səviyyəsini, müvafiq əmək funksiyasını icra etmək bacarığını yoxlamaq məqsədi ilə sınaq müddəti müəyyən edilməklə bağlanıla biləcək.

Qeyd edək ki, Əmək Məcəlləsinə görə əmək müqaviləsi bağlanılarkən sınaq müddəti yaşı 18-dən az olan şəxslərlə, müsabiqə yolu ilə müvafiq vəzifəni tutanlarla, hamilə və üç yaşına çatmamış uşağı olan qadınlara, habelə üç yaşınadək uşağını təkbaşına böyüdən kişilərə, təhsil müəssisələrini bitirdiyi ildə ixtisası (peşəsi) üzrə ilk dəfə işə götürülən şəxslərə, ödənişli seçkili vəzifəyə seçilmiş şəxslərə və iki ay müddətinədək əmək müqaviləsi bağlanılan şəxslərə tərəflərin razılığı ilə müəyyən edilən digər hallarda müəyyən edilmir.

Mənbə: apa.az