Blog Full

Əmək Məcəlləsində işçiyə arayışların, xasiyyətnamənin verilməsi və onların başqa yerlərə göndərilməsi şərtləri müəyyənləşdirilib. Mövzunu əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov şərh edir.

İşçilərə arayışların, xasiyyətnamələrin verilməsi Əmək Məcəlləsinin 88-ci maddəsi ilə tənzimlənir:

1. İşəgötürən işçinin müraciəti əsasında ona vəzifəsi (peşəsi), müvafiq dövr ərzində qazancı barədə arayış, arxiv məlumatları, şəxsi sənədlərinin təsdiq edilmiş surətlərini, habelə onun peşəkarlıq, işgüzarlıq səviyyəsini və digər şəxsi xüsusiyyətlərini xarakterizə edən xasiyyətnamə verməyə borcludur.

2. İşəgötürən işçinin şəxsiyyəti və ya onun əmək fəaliyyəti barədə məlumatları başqa işəgötürənə və ya müvafiq hakimiyyət orqanlarına, habelə digər yerlərə yalnız onların yazılı sorğusu və işçinin razılığı ilə göndərə bilər. İşçi haqqında tərtib edilmiş xasiyyətnamənin, zəmanətin, işçinin şəxsi sənədlərinin, onların surətlərinin və digər sənədlərin məzmunu ilə onu tanış etmədən işəgötürən tərəfindən başqa yerə göndərilməsi yolverilməzdir. Müsbət məzmunlu xasiyyətnamə ilə, zəmanətlə işçi tanış edilmədən onların başqa yerə göndərilməsinə yol verilir. Bu halda işəgötürən həmin sənədlərin hara göndərildiyi barədə işçiyə məlumat verməlidir.

Göründüyü kimi, işəgötürən işçinin tələbi ilə qeyd edilən arayış və xasiyyətnamənin verilməsinə borcludur. Əmək Məcəlləsində bunun hansı müddətə verilməsi ilə bağlı müddəaya rast gəlinməsə də qeyd olunan sənədlərin verilməsinin məcburiliyi vurğulanıb. Eyni zamanda, işçinin razılığı olmadan tərtib edilmiş xasiyyətnamənin və digər sənədlərin başqa yerə göndərilməsi qadağandır.

Təcrübədə işçi ilə işəgötürən arasında müəyyən narazılığın yaranmasına səbəb olan məqamlardan biri də verilmiş xasiyyətnamələrin məzmunu ilə bağlıdır. Adətən, işçi fəaliyyətinə dair xasiyyətnaməni işdən çıxdığı vaxt başqa işəgötürənin tələbi ilə ona təqdim etmək üçün əldə edir. Xasiyyətnamə işəgötürən tərəfindən işçinin çalışdığı müddətdə göstərdiyi fəaliyyətə uyğun şəkildə yazılmalıdır. Buraya müsbət və ya mənfi mənada yanlış məlumatların daxil edilməsi yolverilməzdir.

Misal

Çalışdığı müddətdə bir neçə dəfə ciddi səhvlərə yol vermis işçi işəgötürənə xasiyyətnamə verilməsi ilə bağlı müraciət edib. İşəgötürən işçinin çalışdığı müddətdə əldə etdiyi uğur və uğursuzluqları ehtiva edən, davranış bacarıqlarını əks etdirən xasiyyətnaməni işçiyə təqdim edib. İşçi isə həmin xasiyyətnamə ilə razılaşmayaraq özü haqqında müsbət fikirlərlə dolu məlumatları əks etdirən xasiyyətnaməni imzalamasını istəyib. Əlbəttə, işçinin bu tələbi qanuni deyil. Çünki əmək qanunverciliyində işçinin tələbi ilə ona xasiyyətnamə verilməsi öz əksini tapıb. Lakin bu xasiyyətnaməni işəgötürən verməli olduğu üçün məzmunu da onun tərəfindən müəyyən edilməlidir. Əgər xasiyyətnamə reallığı əks etdirməyib işçinin karyera inkişafının qarşısını almaq məqsədilə yanlış məlumatları ehtiva edirsə, bu halda işçi bunun qərəzli olduğunu məhkəmə vasitəsilə sübuta yetirməli və əldən çıxmış faydanın tələbi ilə bağlı iddia qaldırmalıdır.

Mənbə: vergiler.az

Birbank Biznes ölkənin birinci bankı Kapital Bank-ın 150 illik yubileyi münasibətilə mikro biznes krediti əldə etmək istəyən fərdi sahibkarlara özəl kampaniya həyata keçirir. Kampaniya müddətində mikro biznes krediti əldə etmiş fərdi sahibkarlara kreditin 150 günədək hesablanan faiz ödənişləri hədiyyə olunur. 24 iyul – 31 avqust 2024-cü il tarixlərində qüvvədə olacaq kampaniya 12 ay və daha uzun müddətə verilən mikro biznes kreditlərinə şamil olunur.

Qeyd edək ki, faiz endirimli günlərin sayı kreditin müddətindən asılı olaraq təyin edilir.

Kampaniyadan yararlanmaq və ətraflı məlumat üçün: https://kbl.az/bbprmbk

Sahibkarlara vaxta qənaət etmək imkanı verən Birbank Biznes sistemi haqqında ətraflı məlumat üçün https://birbank.business saytına keçid alın və ya 896 məlumat mərkəzinə zəng edin.

Birbank Biznes sahibkarlar üçün biznes proseslərini asanlaşdırmağa davam edir. Belə ki, müştərilər artıq sərəncam ödənişlərini də Birbank Biznes mobil tətbiqindən edə biləcəklər. Bu funksionallıq onlara hesablarına daxil olan sərəncamları filiala getmədən, vaxt itirmədən, günün istənilən saatında rahatlıqla və operativ şəkildə ödəmək imkanı yaradır.

Bunun üçün sadəcə Birbank Biznes mobil tətbiqində Sərəncamlar bölməsinə klik edərək sərəncamı seçib ödəniş etmək kifayətdir.

Vaxt itirmədən https://onelink.to/ej5bbu linkinə keçid edərək Birbank Biznes mobil tətbiqini yükləyə və sahibkar hesabı aça bilərlər.

Qeyd edək ki, Birbank Biznes-də biznes sahiblərinin mütəmadi istifadə etdiyi bir sıra xidmətlər var:

• Onlayn biznes hesablarının açılması;
• Ölkədaxili və beynəlxalq köçürmələrin edilməsi;
• Nağdsız valyuta mübadiləsi;
• Biznes krediti üzrə müraciətlərin edilməsi;
• Cari və kart hesabından QR-nağdlaşdırma;
• Mobil POS sifarişi və əməliyyatların qəbulu;
• Biznes kartların sifarişi, çatdırılması və onlara mədaxil;
• Əməkhaqqı kartlarına mədaxil;
• POS əməliyyatlarının onlayn izlənilməsi və çıxarışların əldə olunması;
• Kliklə ödə xidməti;
• Süni intellekt əsaslı “Çat” sorğu xidməti;
• HÖP ödənişləri ( büdcə, kommunal və s.) xidmətinin həyata keçirilməsi;
• Sərəncamlara nəzarət və s.

Birbank Biznes müştərilərində suallar yaranarsa, onlara istənilən vaxt canlı çat vasitəsilə dəstək göstərilir. Sahibkarlara vaxta qənaət etmək imkanı verən Birbank Biznes sistemi haqqında ətraflı məlumat üçün https://bir.bank/bbfipr saytına keçid edin və ya 896 məlumat mərkəzinə zəng edin.

Cari il yanvarın 1-dən Vergi Məcəlləsində edilmiş dəyişikliyə görə, mikro sahibkarlıq subyektlərinin mənfəət (gəlir) vergisi ilə bağlı 75% faiz güzəştdən yararlanıb-yararlanmaması ilə bağlı müxtəlif fikirlər səsləndirilir. Bununla bağlı yaranmış bir sıra məsələlərə aydınlıq gətirmək üçün sualları sərbəst auditor Altay Cəfərov cavablandırıb: 

Vergi Məcəlləsinin 106.1.20-ci maddəsində göstərilib ki, müvafiq il üzrə orta aylıq muzdlu işçi sayı 3 nəfərdən az olmayan və məcburi dövlət sosial sığorta haqları üzrə borcu olmayan mikro sahibkarlıq subyekti olan hüquqi şəxslərin sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə etdikləri mənfəətin 75 faizi gəlir (mənfəət) vergisindən azaddır. Müvafiq il üzrə orta aylıq muzdlu işçi sayı təqvim ili ərzində muzdlu işçilərin sayının cəmlənərək 12-yə bölünməsi yolu ilə müəyyən edilir.

Vergi ödəyicisi vergi güzəştinin tətbiqi məqsədilə bu maddədə müəyyən edilmiş şərtlərə cavab vermədikdə və növbəti hesabat ilində mikro sahibkarlıq subyektindən digər kateqoriya sahibkarlıq subyektinə keçdikdə hüquqi şəxsin mikro sahibkar olduğu əvvəlki 3 təqvim ilinin yekunlarına görə hesablanmış və ödənilmiş mənfəət vergisinin 75 faizi həcmində vergi güzəşti müəyyən edilməklə digər sahibkarlıq subyekti olduğu dövrlərdə mənfəət vergisi öhdəliyindən çıxılır. Vergi ödəyicisi tərəfindən əmtəəsiz əməliyyatlar aparıldığı halda, bu maddə ilə müəyyən edilmiş vergi güzəşti əmtəəsiz əməliyyatlardan yaranan gəlirlərə münasibətdə tətbiq edilmir.

Əlavə olaraq qeyd edim ki, Vergi Məcəlləsinin 102.1.30-cü maddəsinin mahiyyəti və nəticəsi də 106.1.20-ci maddə ilə eynidir. Sadəcə, 106.1.20-ci maddə hüquqi şəxslərə, 102.1.30-cu maddə isə fiziki şəxslərə aiddir. Deməli, yuxarıdakı maddədə olan güzəşti əldə etmək üçün birinci tələb orta aylıq işçi sayının 3 nəfərdən az olmamasıdır. Bunun hesablanması üçün baza kimi təqvim ili ərzində olan işçilərin orta sayı götürülür. İkinci tələb isə məcburi dövlət sosial sığorta (MDSS) haqları üzrə borcun olmamasıdır.

Bəs hansı dövr üçün MDSS borcunun olmaması nəzərdə tutulur? Bildirdiyim kimi, orta işçi sayının hesablanması üçün dövr kimi təqvim ili götürülür. Orta işçi sayını müəyyənləşdirmək üçün təqvim ili bitməlidir ki, bundan sonra dəqiqləşdirmə aparılsın. Bundan sonra həm birinci, həm də ikinci tələbə cavab verən mikro sahibkarlıq subyektlərinin müəyyənləşdirilməsi mümkün olacaq. Başqa sözlə, MDSS üzrə borc tələbi təqvim ili qurtardıqdan sonra baxılıb təyin ediləcək.

Bəs bu tələbə işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqları üzrə borclar da aiddirmi? Qeyd etdiyimiz kimi, borcun olmaması ilə bağlı tələb yalnız MDSS haqlarına qoyulub. MDSS “Sosial sığorta haqqında” Qanun ilə tənzimlənir və həmin qanun işsizlikdən sığorta və ya icbari tibbi sığorta haqlarına aid edilmir. İşsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqlarının yığılması digər normativ aktlarla tənzimlənilir.

Misal 1

Mikro sahibkarlıq subyekti olan “AA” MMC-nin 2024-cü il dekabrın sonuna olan illik işçilərin ümumi sayı 40 nəfər (yanvar-dekabr aylarında olan ümumi işçilərin cəmi) olub. Həmçinin, şirkət MDSS üzrə birinci və ikinci rüblərə üzrə borcunu noyabr ayında ödəyib. Ancaq MMC 2024-cü il üçün hesabladığı bütün MDSS borclarını 31.12.2024-cü il tarixinə kimi ödəyib və heç bir borcu qalmayıb. Buna rəğmən, şirkətin 31.12.2024-cü il tarixində işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta üzrə borcu qalıb.

Misal 2

“AA1” MMC də əvvəlki misalda olan vəziyyətdir, sadəcə MDSS üzrə olan yanvar-noyabr borclarını 31.12.2024-cü ilə kimi, dekabr ayının borcunu isə 10.01.2025-ci ildə ödəyib.

Misal 3

“AA2” MMC-də durum 2-ci misalda qeyd olunan formadadır. Lakin MDSS üzrə olan bütün illik borcunu 10.01.2025-ci ildə ödəyib.

Misal 4

“AA3” MMC yanvar-noyabr aylarının borclarını 31.12.2024-cü ilə kimi bitirib, lakin dekabr ayının borcunu 20.01.2025-ci ildə ödəyib. Bəs bu hallarda MMC 75% mənfəət vergisi üzrə güzəştdən istifadə edə bilərmi? Əvvəldən də bildirdiyim kimi, birinci tələb illik orta işçi sayının 3 nəfər olmasıdır. Odur ki, bütün misallarda 40 nəfər :12 ay = 3,33 nəfər orta işçi sayı olduğundan və bu da 3 nəfərdən çox olduğuna görə, birinci tələb tam yerinə yetirilmiş olur.

Birinci misalda MMC rüblər üzrə MDSS borclarını vaxtında ödəmədiyinə baxmayaraq, ona güzəşt tətbiq olunacaq. Çünki hesablamalar üçün dövr kimi illik göstəricilər nəzərə alınır. İlin sonuna MDSS üzrə borcu qalmadığına görə, 75% güzəştdən yararlana biləcək.

İkinci misalda da şirkət 75%-lik güzəştdən yararlana biləcək, çünki yanvar-noyabr borcları 31.12.2024-cü ilədək, dekabr ayının borcunu da hesabat ayından sonrakı ayın 15-nə kimi ödəyib. Qeyd etdiyimiz kimi, MDSS üzrə hesablanan borclar növbəti ayın 15-dək ödənilməlidir. Buna görə, MMC borcunu vaxtında ödəmiş sayılır və 75%-lik güzəştdən istifadə edə bilər.

Üçüncü misalda göstərilən halda, artıq MMC ehtiyatlı olmalıdır. Belə ki, 2024-cü il üçün yaranmış bütün borcları yanvarın 10-da ödəyib. Əvvəlki misalda izah etdiyim kimi, cari ayın borcu növbəti ayın 15-nə kimi ödənilməlidir. Belə olan halda, vergi orqanları vergi ödəyicisinə 75% vergi güzəştinin ona aid olmaması haqqında uyğunsuzluqlar bildirə bilər. Bu zaman vergi ödəyiciləri əsaslı və tutarlı açıqlamalar təqdim etməlidir.

Dördüncü misalda isə MMC 75%-lik vergi güzəştindən yararlana bilməyəcək. Çünki MDSS üzrə borclarını vaxtında ödəməyib. Bu da güzəştin ona tətbiq edilməməsinə əsas verir.

Sonda bildirək ki, artıq hesabat ilinin yarısını keçmisik və vergi ödəyiciləri bu məsələlərdə diqqətli olmalıdırlar. Tövsiyə edilir ki, MDSS üzrə borclar vaxtında ödənilsin ki, qeyd olunan güzətdən istifadə etmək mümkün olsun.

Mənbə: vergiler.az