Blog Full

Əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin səbəbindən və əsasından asılı olmayaraq, işçiyə işdən çıxan günədək hər hansı şərt və ya məhdudiyyət qoyulmadan istifadə etmədiyi bütün iş illərinin əsas məzuniyyətlərinə görə pul əvəzi ödənilməlidir. Bəs Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsinin b) bəndinə əsasən (işçilərin sayı və ya ştatları ixtisar edildikdə) əmək müqaviləsinə xitam verilərkən əlavə təminatlar necə tənzimlənir?

İnsan resursları və əməkhaqqı üzrə mütəxəssis Firəngiz Səmədova sualı cavablandırır:

İşçilərin sayı və ya ştatları ixtisar edilərkən istifadə edilməmiş bütün iş illərinin əsas məzuniyyətlərinə görə pul əvəzindən başqa, Əmək Məcəlləsinin 77-ci maddəsinin tələbinə əsasən, rəsmi xəbərdarlıq edilməli və işdən çıxarma müavinəti ödənilməlidir. Qeyd olunan maddənin 1-ci bəndinə əsasən, əmək müqaviləsi ləğv edilməzdən əvvəl işçi işəgötürən tərəfindən həmin işəgötürənlə bağlanmış əmək müqaviləsinə (əmək müqavilələrinə) uyğun olaraq, müəyyən edilmiş əmək stajından asılı olaraq, aşağıdakı müddətlərdə rəsmi xəbərdar edilməlidir:

• bir ilədək əmək stajı olduqda – azı iki təqvim həftəsi;
• bir ildən beş ilədək əmək stajı olduqda – azı dörd təqvim həftəsi;
• beş ildən on ilədək əmək stajı olduqda – azı altı təqvim həftəsi;
• on ildən çox əmək stajı olduqda – azı doqquz təqvim həftəsi.

Misal 1

İşçi “ABC” MMC-də cari ildə mütəxəssis vəzifəsində 6 aydır ki, çalışır. Lakin ümumi stajı 8 ildir və 2013 -2014-cü illər ərzində (2 il) bu müəssisədə işləyib, daha sonrakı illərdə başqa müəssisələrdə fəaliyyət göstərib. Son 6 ayda isə yenidən “ABC” MMC-də əmək fəaliyyətinə davam edib. Bu halda işçiyə xəbərdalıq müddəti nə qədər olmalıdır?

Qeyd olunan nümunədəki halda işçinin əmək müqaviləsinə ştatın ixtisarı ilə əlaqədar xitam verilərkən azı dörd təqvim həftəsi öncədən rəsmi xəbərdarlıq edilməlidir. Burada xəbərdarlıq müddəti üçün diqqət olunmalı məqam işçinin yalnız davam edən müqaviləsi üzrə stajı yox, həmin müəssisədəki ümumi stajının nəzərə alınmasıdır (2 il 6 ay).

Əmək Məcəlləsinin 77-ci maddəsinin 3-cü bəndinə əsasən, əmək müqaviləsi bu Məcəllənin 70-ci maddəsinin “a” və “b” bəndləri ilə ləğv edilərkən işçiyə işəgötürən tərəfindən həmin işəgötürənlə bağlanmış əmək müqaviləsinə (əmək müqavilələrinə) uyğun olaraq müəyyən edilmiş əmək stajından asılı olaraq, aşağıdakı məbləğlərdə işdənçıxarma müavinəti ödənilir:

• 1 ilədək əmək stajı olduqda – orta aylıq əməkhaqqı miqdarında;
• 1 ildən 5 ilədək əmək stajı olduqda – orta aylıq əməkhaqqının azı 1,4 misli miqdarında;
• 5 ildən 10 ilədək əmək stajı olduqda – orta aylıq əməkhaqqının azı 1,7 misli miqdarında;
• 10 ildən çox əmək stajı olduqda – orta aylıq əməkhaqqının azı 2 misli miqdarında.

Həmin maddənin 4-cü bəndinə əsasən, işəgötürən işçinin razılığı ilə bu maddənin birinci hissəsi ilə müəyyən edilmiş azı 2 təqvim həftəsi xəbərdarlıq müddəti əvəzinə orta aylıq əməkhaqqının 0,5 misli, azı 4 təqvim həftəsi xəbərdarlıq müddəti əvəzinə orta aylıq əməkhaqqının 0,9 misli, azı 6 təqvim həftəsi xəbərdarlıq müddəti əvəzinə orta aylıq əməkhaqqının 1,4 misli, azı 9 təqvim həftəsi xəbərdarlıq müddəti əvəzinə orta aylıq əməkhaqqının 2 misli və bu Məcəllənin 56-cı maddəsinin ikinci hissəsi ilə müəyyən edilmiş xəbərdarlıq müddəti əvəzinə orta aylıq əməkhaqqından az olmamaqla əməkhaqqını birdəfəyə ödəməklə müvafiq əsasla əmək müqaviləsinə xitam verə bilər. Bu halda, xəbərdarlıq müddəti ərzində əmək müqaviləsinə xitam verilmiş işçilərə bu hissənin birinci cümləsində nəzərdə tutulmuş xəbərdarlıq müddəti əvəzinə verilən ödəniş xəbərdarlıq müddətinin ötmüş hissəsinə mütənasib olaraq azaldılır.

Orta aylıq əməkhaqqının hesablanması qaydası Əmək Məcəlləsinin 177-ci maddəsində öz əksini tapıb. Həmin maddənin 2-ci və 3-cü bəndlərinə əsasən, orta əməkhaqqı ödənişdən əvvəlki iki təqvim ayı ərzində işçinin aldığı əməkhaqqının cəmi həmin aylardakı iş günlərinin sayına bölünməklə bir günlük əməkhaqqı tapılır və alınan məbləğ əməkhaqqı saxlanılan iş günlərinin sayına vurulmaqla müəyyən edilir. 2 aydan az işləmiş işçilər üçün orta aylıq əməkhaqqı aşağıdakı qaydada hesablanır:

– İşçinin faktik işlənmiş günlər ərzində qazandığı əməkhaqqını həmin günlərə bölməklə bir günlük əməkhaqqı müəyyən edilir, alınan məbləğ əməkhaqqı saxlanılan iş günlərin sayına vurulur.

Misal 2

İşçinin əmək müqaviləsinə Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsinin b) bəndinə əsasən noyabr ayında xitam veriləcək. Müəssisədəki ümumi stajı 2 il 6 aydır. Əməkdaşın oktyabr ayı üzrə əməkhaqqısı 1.200 manat, həmin ay üzrə iş günü sayı 23, sentyabr ayı üzrə əməkhaqqı 1.200 manat, həmin ay üzrə iş günü sayı isə 21-dir. Bu halda, orta aylıq əməkhaqqının hesablanması aşağıdakı qaydada icra ediləcək:

(1.200 + 1.200) : (23 + 21) = 54.55 manat;

54.55 x saxlanılan iş günü sayı x 1.4

İşdənçıxarma müavinəti hesablanan zaman orta aylıq əməkhaqqı müəyyən edilərkən saxlanılan iş günü olmadığı üçün praktikada bir neçə hal üzrə icra edilir. Bu hallara 2-ci misaldakı göstəricilər üzərindən baxaq:

1) Əvvəlki 2 ayın əməkhaqqı cəminin 2-yə bölünməsi yolu ilə:

(1.200 + 1.200) : 2 = 1.200 manat;

1.200 x 1.4 = 1.680 manat.

2) Vəzifə maaşının orta aylıq əməkhaqqı kimi qəbul edilməsi ilə:

1.200 x 1.4 = 1.680 manat.

3) Əvvəlki 2 ayın əməkhaqqı cəminin həmin aydakı iş günlərinin sayına bölünüb əməliyyat icra ediləcək ayın iş günlərinin sayına vurulması yolu ilə:

(1.200 + 1.200) : (21 + 23) = 54.55 manat;

54.55 x 19 = 1.036.45 manat.

Burada 19 gün noyabr ayı, yəni xitam əməliyyatının icra olunduğu ay üzrə iş günlərinin sayıdır.

1.036.45 x 1.4 = 1.451.03 manat.

Əlavə olaraq qeyd edək ki, orta aylıq əməkhaqqı hesablanarkən nəzərə alınan və alınmayan ödənişlərin siyahısı Nazirlər Kabinetinin 126 nömrəli qərarı ilə tənzimlənir.

Mənbə: vergiler.az

Bildiyimiz kimi, bir sıra sahibkarlıq subyektləri bir VÖEN altında müxtəlif fəaliyyət sahələri ilə məşğul olurlar. Bu zaman bir fəaliyyət sahəsi mənfəətlə, digər fəaliyyət sahəsi isə zərərlə nəticələnə bilər. Bəs bu halda dividendlər necə ödənilməlidir? Hər bir fəaliyyət sahəsi üzrə ayrı-ayrılıqda dividendlər ödənilə bilərmi?

Mövzu ilə bağlı suallara sərbəst auditor Altay Cəfərov aydınlıq gətirir:

Tutaq ki, bir sahibkar eyni zamanda həm sərnişindaşıma, həm də ticarət fəaliyyəti ilə məşğul olur. Vergi Məcəlləsinin tələblərinə görə, sərnişindaşıma fəaliyyəti sadələşdirilmiş verginin ödəyicilərinə aid olan əməliyyatlardır. Yəni, fərqlənmə nişanı əldə edib bu fəaliyyəti həyata keçirirlər. Vergi Məcəlləsinin 221.4.5-ci maddəsinə əsasən, avtomobil nəqliyyatı vasitələri ilə sərnişin daşımaları həyata keçirən vergi ödəyiciləri, bu Məcəllədə başqa hallar nəzərdə tutulmamışdırsa, həmin fəaliyyətə görə vergi orqanlarına bəyannamə vermirlər.

Bundan əlavə, Vergi Məcəlləsinin 219.5-ci maddəsində göstərilib ki, sadələşdirilmiş vergini ödəyən hüquqi şəxs ƏDV-nin, mənfəət vergisinin, fiziki şəxs isə (hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirən fiziki şəxs də daxil olmaqla) gəlir vergisinin və ƏDV-nin ödəyicisi deyil. Maddədən də aydın olur ki, sadələşdirilmiş verginin ödəyicisləri ƏDV-nin, mənfəət vergisinin ödəyiciləri olmadığına baxmayaraq, təsisçilərə dividend ödəyəndə ödəmə mənbəyində vergi tutulmasından azad edilməyib (mikro sahibkarlardan başqa).

Həmçinin, Vergi Məcəlləsinin 221.6-cı maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 218.4-cü maddəsində göstərilən şəxslər digər fəaliyyət növü üzrə əldə etdikləri gəlirlərin və xərclərin uçotunu hər bir fəaliyyət növü üzrə ayrılıqda aparırlar. Həmin şəxslərin bu fəaliyyət növləri üzrə mənfəəti (zərəri) digər fəaliyyət növündən əldə edilmiş mənfəətə (zərərə) aid edilmir. Burada əsas tələb hər bir fəaliyyət növü üzrə gəlirlərin və xərclərin hesabatının ayrı-ayrılıqda aparılmasıdır. Maddənin tələblərinə görə, həm sərnişindaşıma üzrə olan mənfəət, həm də digər fəaliyyətdən əldə edilmiş mənfəət (zərər) ayrılıqda uçota alınır və bir-biri ilə qarışdırılmır. Nəticə olaraq, görünür ki, hər bir fəaliyyət üzrə əldə edilmiş mənfəət və ya zərər ayrı-ayrılıqda bölüşdürülə bilər.

Vergi qanunvericiliyinə əsasən, sərnişindaşıma üzrə fəaliyyətdən mənfəət, digər fəaliyyətdən zərər olmuşdursa, sərnişindaşımadan yaranmış xalis mənfəəti bölüşdürmək olar. Amma mühasibat uçotu baxımından, bu, düzgün deyil. Çünki bu zaman ümumi fəaliyyətin nəticələrinə görə formalaşmış xalis mənfəət bölüşdürülür. Yəni, bütün fəaliyyətlərin cəmi nəzərə alınır. Ona görə də tövsiyə edilir ki, əlavə sualların, uçot fərqlərinin yaranmaması üçün yaxşı olardı ki, təkcə sərnişindaşıma üzrə yox, ümumi fəaliyyətin nəticələrinə görə xalis mənfəət yaranarsa, o halda dividend ödənilsin.

• Amma qeyd etdiyimiz kimi, vergi uçotu ayrı-ayrılıqda bölüşdürməyə imkan verir.
• Sərnişindaşıma üzrə fəaliyyətdən əldə olunan gəlirlər və ya xərclər mənfəət vergisi bəyannaməsində nəzərə alınmır.
• Ancaq bu fəaliyyətdən əldə edimiş xalis mənfəət və ya zərər Əlavə 1-də göstərilir.

Misal

Tutaq ki, MMC-nin əsas fəaliyyətindən 2023-cü ildə 100.000 manat zərər formalaşıb, ancaq sərnişindaşımadan 50.000 manat xalis mənfəət yaranıb. Şirkət 50.000 manatı dividend kimi təsisçilərə ödəmək qərarına gəlib. Bu zaman müəssisə 2.500 manat dividend vergisini büdcəyə ödəməli və ödədiyi rübün ödəmə mənbəyində vergi bəyannaməsində qeyd etməlidir:

50000 x 5% = 2500 manat.

Mənfəət vergisi bəyannaməsi üzrə Əlavə 1-də 50.000 manat sərnişindaşımadan yaranmış xalis mənfəəti “daxil olan” sütünunda yazmalı və dividend kimi ödənilmiş 50.000 manatı həmin sətrin “silinmişdir” sütununda göstərməlidir.

100.000 manat zərəri isə aktivlərdə “digər aktivlər” hissəsində yazacaq.

Nəticə olaraq, yenə də ilin sonuna qalıqda xalis mənfəət 0,00 olacaq. Adətən, belə halda vergi orqanlarından kameral yoxlamalar zamanı uyğunsuzluq gəlmir. Çünki siz 50.000 manat dividendi ödəmə mənbəyində vergi bəyannaməsində göstərmisiniz və vergi məbləğini ödəmisiniz. Əgər uyğunsuzluq gəlsə, açıqlama verilərək məsələ aradan qalxmış olur.

Yaxud MMC-nin hər iki fəaliyyət sahəsində zərəri olub – 50.000 manat zərər sərnişindaşımadan və 100.000 manat əsas fəaliyyətdən. Bu halda hər iki cəmlənmiş zərər Əlavə 1-də “digər aktivlər” bölməsində yazılacaq.

Mənbə: vergiler.az

Ölkənin birinci bankı Kapital Bank 2024-cü il üzrə maliyyə hesabatını açıqlayıb. Hesabata görə bankın aktivləri 1 yanvar 2025-ci il tarixinə 11 milyard manat təşkil edib. Müştərilərə verilən kreditlərin həcmi isə 5.2 milyard manat olub.

1 yanvar 2025-ci il tarixinə olan nəticələrə görə bankda müştəri depozitlərinin həcmi 9 milyard  manat təşkil edib.

Bankın 1 yanvar 2025-ci il tarixinə tutulmalardan sonra məcmu kapitalı 977 milyon manat, adi və imtiyazlı səhmlər isə 265 milyon manatdır.

Ətraflı məlumat: https://kbl.az/drhp

Qeyd edək ki, Kapital Bank Moody’s və Standard & Poor’s beynəlxalq reytinq agentliklərinin reytinqlərinə malikdir. Bu reytinqlər ölkənin bank sektorunda yüksək reytinqlər sırasındadır.

Ölkənin birinci bankı olan Kapital Bank PAŞA Holding-ə daxildir və Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi, 118 filialı və 54 şöbəsi ilə müştərilərin xidmətindədir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün  https://kapitalbank.az  saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz. Nağd pul krediti sifarişi üçün— https://kbl.az/prgtk, Birbank kartı sifarişi üçün — https://kbl.az/prcrc.

Əgər 2024-cü ilin noyabr ayında vergi ödəyicisinə xidmət göstərərək 50.000 manat dəyərində xidmət qaiməsi göndərmişəmsə, növbəti rübdən gəlir vergisinin ödəyicisi olmalıyam? Həmin rübdə sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi olmaq hüququm saxlanılırmı?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 218.5.10-cu maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisi kimi vergi orqanında uçotda olmayan şəxslərə (əhaliyə) görülən işlərdən və göstərilən xidmətlərdən başqa, işlərin görülməsini və xidmətlərin göstərilməsini həyata keçirən şəxslər (bu Məcəllənin 218.4.1-ci və 220.10-cu maddələrində nəzərdə tutulan şəxslər tərəfindən işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsi istisna olmaqla) sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi olmaq hüququna malik deyil.

Vergi Məcəlləsinin 218.6.2-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 218.5.10-cu maddəsinin müddəalarından asılı olmayaraq, vergi ödəyicisi kimi vergi orqanında uçotda olmayan şəxslərə (əhaliyə) göstərilən xidmətlərdən və görülən işlərdən başqa, xidmətlərin göstərilməsini və işlərin görülməsini həyata keçirən şəxslər tərəfindən əhaliyə xidmətlə (işlə) yanaşı, hüquqi şəxslərə və vergi ödəyicisi kimi vergi orqanında uçotda olan fiziki şəxslərə xidmətlərin göstərilməsi və işlərin görülməsi həyata keçirilirsə, rüb ərzində elektron qaimə-faktura ilə rəsmiləşdirilməli olan əməliyyatların (qeyri-rezident hüquqi şəxslər və sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirən qeyri-rezident fiziki şəxslərə hesab-faktura (invoys) əsasında göstərilən xidmətlərin və görülən işlərin dəyəri də daxil olmaqla) həcmi xidmətlərin göstərilməsi və işlərin görülməsi üzrə ümumi əməliyyatların (satışdankənar gəlirlər istisna olmaqla) həcminin 30 faizindən çox olmadıqda sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi hüququna malikdir.

Əlavə olaraq nəzərə çatdırılıb ki, Vergi Məcəlləsinin 218.7-ci maddəsinə əsasən, həmin Məcəllənin 218.6.2-ci maddəsində göstərilən şərtlər ödənilmədikdə, sadələşdirilmiş verginin ödəyicisi olmaq hüququ həmin hesabat rübündən sonrakı ayın 1-dən ləğv edilir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 218-ci maddəsi

Mənbə: vergiler.az