Blog Full

Balıqyetişdirmə fəaliyyəti ilə məşğul olan müəssisə təsərrüfatında olan törədici balıqlar (ana balıqlar) saxlayır. Həmin balıqlar kürü istehsalında və balıq sürülərinin artırılmasında istifadə olunur. Bu halda törədici balıqlar əsas vəsait hesab olunurmu və əsas vəsait kimi amortizasiya edilirmi?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, amortizasiya uzunmüddətli aktivə sərf edilmiş vəsaitin hissə-hissə gəlirdən çıxılmasıdır. Aktivlər xarakterinə görə iki qrupa bölünür: maddi aktivlər və qeyri-maddi aktivlər.

Vergi Məcəlləsinin 13.2.17-ci maddəsinə əsasən, əsas vəsaitlər dedikdə, istifadə müddəti bir ildən və dəyəri 500 manatdan çox olan, bu Məcəllənin 114-cü maddəsinə uyğun olaraq amortizasiya edilməli maddi aktivlər nəzərdə tutulur. Məcəllənin 114.2.2-ci maddəsinə görə, məhsuldar heyvanlar (damazlıq inəklər, camışlar, madyanlar, dəvələr, marallar, donuzlar, qoyunlar, keçilər, döllük buğalar, kəllər, ayğırlar, nərlər, qabanlar, qoçlar, təkələr və bunlar kimi digər məhsuldar heyvanlar) amortizasiya olunmayan aktivlər hesab edilirlər.

Sorğuya cavab olaraq qeyd olunub ki, balıqlar amortizasiya olunmur və əsas vəsait hesab edilmir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 13-cü və 114-cü maddəsi

Mənbə: vergiler.az

Bələdiyyələrin gəlirlərinin formalaşması və yerli vergilərin toplanması ilə bağlı araşdırmamız davam edir.

Vergi Məcəlləsinin 8.1-ci maddəsinə əsasən, yerli vergilər (bələdiyyə vergiləri) aşağıdakılardır:

• Bu Məcəllənin 206.1-1-ci və 206.3-cü maddələrində nəzərdə tutulmuş hallarda fiziki şəxslərin torpaq vergisi;
• Bu Məcəllənin 198.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş halda fiziki şəxslərin əmlak vergisi;
• Bələdiyyə mülkiyyətində olan müəssisə və təşkilatların mənfəət vergisi.

Torpaq və əmlak vergisinin hesablanması və toplanması qaydaları əvvəlki məqalələrdə izah edilib. Sərbəst auditor Altay Cəfərov bu dəfə bələdiyyə mülkiyyətində olan müəssisə və təşkilatların mənfəət vergisinin, eləcə də bələdiyyə büdcəsini formalaşdıran digər gəlirlərin yerli büdcəyə toplanması yollarını şərh edir.

Kimlər mənfəət vergisini bələdiyyəyə ödəməlidir?

Qanunvericiliyin müddəasından aydın olur ki, burada iki nüans vardır. Birincisi, müəssisə, təşkilat (hüquqi şəxs) bələdiyyənin mülkiyyətində olmalıdır. İkincisi, həmin hüquqi şəxs mənfəətlə işləməlidir ki, mənfəət vergisi formalaşsın və bələdiyyəyə ödənilsin.

Adətən, mülkiyyət hüququ dedikdə, daşınan və daşınmaz əmlaklara mülkiyyət hüququ başa düşülür. Ancaq hüquqi şəxsin təsisçisinin, səhmdarının həmin hüquqi şəxsin mülkiyyətiçisi kimi qəbul edilməsi düzgün deyil. Hətta Mülki Məcəllənin, Vergi Məcəlləsinin və digər normativ hüquqi aktların tələblərinə görə, təsisçilər, səhmdarlar təsis etdiyi, səhmdarı olduğu hüquqi şəxslərin öhdəliklərinə və eyni zamanda həmin hüquqi şəxslər də təsisçilərin, səhmdarların öhdəliklərinə görə cavabdehlik daşımır.

Ancaq hər hansı bir daşınan və ya daşınmaz əmlakın mülkiyyətçisinın hərəkətlərinin nəticəsi birbaşa mülkiyyətçisi olduğu əmlakın varlığına təsir edir. Odur ki, qeyd etdiyimiz maddədə olan mülkiyyət məsələsi dedikdə, bələdiyyələr tərəfindən yaradılmış hüquqi şəxslər nəzərdə tutulur. Başqa sözlə, Vergi Məcəlləsinin 8.1.4-cü maddəsi təsisçiləri bələdiyyələr olan hüquqi şəxslərə tətbiq edilir. Yəni, bələdiyyələr hüquqi şəxslər təsis edirlər və həmin hüquqi şəxslər öz ərazilərində və ya başqa ərazilərdə də fəaliyyət göstərə bilərlər. Adətən, təcrübədə bələdiyyələrin təsisçisi olduğu, yaratdığı hüquqi şəxslər öz ərazilərində fəaliyyətlərini formalaşdırırlar. Yəni, qanunun həmin maddəsinin də mahiyyəti ondan ibarətdir ki, bələdiyyələr yeni strukturlar yaratsınlar, yeni istehsalat, xidmət, ticarət, iaşə obyektlərini öz ərazilərində qursunlar, bələdiyyə ərazisində olan vətəndaşlara yeni iş yerləri açsınlar. Nəticə olaraq, yaranmış mənfəət vergisi də bələdiyyə büdcəsinə ödənilsin.

Bəs bələdiyyələrin yaratdığı müəssisələr əlavə dəyər vergisi və digər vergiləri hara ödənilməlidir? Əgər bələdiyyələrin yaratdığı hüquqi şəxlər ƏDV ödəyicisi olarsa, onda ƏDV-ni dövlət büdcəsinə ödəyəcəklər. Digər vergilər də Vergi Məcəlləsinin tələblərinə görə ödəniləcək. Qeyd etdiyimiz kimi, ancaq mənfəət vergisi bələdiyyəyə ödəniləcək.

Bələdiyyələrin gəlirlərinin formalaşması

Bələdiyyələrin gəlirlərinin formalaşması mənbələri müxtəlifdir. Bunun üçün “Yerli (bələdiyyə) vergilər və ödənişlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa baxmalıyıq. Qanunun 9-cu maddəsinə əsasən, yerli ödənişlərə aşağıdakılar aiddir:

• Bələdiyyə mülkiyyətində olan daşınmaz əmlak üzərində reklam daşıyıcısının yerləşdirilməsi ilə bağlı ödəniş;
• Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq bələdiyyə mülkiyyətinin özgəninkiləşdirilməsindən, icarəyə və istifadəyə verilməsindən daxil olan ödəniş;
• Bələdiyyələr tərəfindən xüsusi ayrılmış torpaq sahələrində stasionar və ya səyyar ticarət, ictimai iaşə və digər xidmətlərə görə ödəniş;
• Bələdiyyə ərazisində mehmanxana, sanatoriya-kurort və turizm xidmətləri göstərən şəxslərdən alınan ödəniş (bu ödəniş hər bir şəxs üçün sutkada 1,1 manatdan çox olmamaqla müəyyən edilir);
• Bələdiyyə ərazilərində hüquqi və fiziki şəxslərə məxsus olan ixtisaslaşdırılmış avtomobil dayanacaqları və ya bələdiyyələrin qərarına əsasən müəyyən edilmiş yerlərdə bütün növ nəqliyyat vasitələrinin daimi və ya müvəqqəti dayanacaqları üçün ödəniş (bu ödəniş hər bir nəqliyyat vasitəsi üçün sutkada 0,1 manatdan çox olmamaqla müəyyən edilir).

Qanunun 9.2-ci maddəsində göstərilib ki, qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada bələdiyyələr yerli əhəmiyyətli proqramların maliyyələşdirilməsi üçün yerli rəy sorğusunun nəticəsinə uyğun olaraq, hüquqi və fiziki şəxslərin sərəncamında qalan mənfəət və gəlirlər hesabına ödənilən birdəfəlik könüllü ödənişlər tətbiq edə bilər. Bu ödənişlərdən yalnız təyinatı üzrə istifadə olunmalıdır.

Göründüyü kimi, bələdiyyələrin gəlirləri təkcə vergilərdən yox, yerli ödənişlərdən də formalaşır. Hətta hər il dövlət büdcəsi təsdiq edildikdə bələdiyyələrin dayanıqlı olması, inkişaf etməsi, tamlığının saxlanması üçün onlara büdcədən dotasiyalar da ayrılır.

Reklam pulunu kim almalıdır?

Yerli (bələdiyyə) ödənişlərin əldə edilməsi zamanı bələdiyyələrlə yerli icra hakimiyyəti, nəzarət orqanları ilə müxtəlif fikir ayrılıqlarının, mübahisələrin yaranmasının şahidi oluruq. Bələdiyyələrin əsas narazı qaldığı məsələlərdən biri küçə (açıq məkanda) reklamlarından və parklanmalardan əldə edilən gəlirlərin onlara ödənilməməsidir.

Qeyd etdiyimiz məsələyə uyğun gəlir mənbələri “Yerli (bələdiyyə) vergilər və ödənişlər haqqında” Qanunun 9-cu maddəsindəki 9.1.1.-ci və 9.1.5.-ci bəndləridir. Bildiyimiz kimi, açıq məkanda (küçə) reklamlara görə xidmət haqları Azərbaycan Respublikası Reklam Agentliyi (ADRA) tərəfindən toplanılır. Bəs ADRA-nın belə bir səlahiyyətləri haradan yaranıb?

Azərbaycan Respublikası Reklam Agentliyi ölkə Prezidentinin 20 iyun 2017-ci il tarixli 1472 №-li fərmanı ilə yaradılıb və onun nizamnaməsi 2017-ci il 31 iyul tarixli fərmanla təsdiq edilib.
Nizamnamədə bildirilir:

1. Ümumi müddəalar
1.1. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Reklam Agentliyi (bundan sonra – Agentlik) avtomobil yollarının torpaq sahəsində, şəhər, qəsəbə, kənd və digər (“İçərişəhər” Dövlət Tarix-Memarlıq və “Qala” Dövlət Tarix-Etnoqrafiya qoruqlarının ərazisi istisna olmaqla) yaşayış məntəqələrində (bundan sonra – açıq məkanda) reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, reklam daşıyıcılarında yerləşdirilən reklamların istehsalı (hazırlanması) və yayımlanması sahəsində (bundan sonra – müvafiq sahə) vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirən publik hüquqi şəxsdir.

2. Agentliyin fəaliyyətinin məqsədi, vəzifə və hüquqları
2.1. Agentliyin fəaliyyətinin əsas məqsədi açıq məkanda reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, reklam daşıyıcılarında yerləşdirilən reklamların istehsalı (hazırlanması) və yayımlanması sahəsində vahid tənzimləmənin və nəzarətin həyata keçirilməsini təmin etməkdir.
2.2.9. Dövlət və bələdiyyə mülkiyyətində olan daşınmaz əmlak üzərində reklam daşıyıcısının yerləşdirilməsi ilə bağlı Agentliyə edilmiş müraciət əsasında həmin əmlakın mülkiyyətçisi ilə (və ya onun barəsində sərəncam vermək hüququ olan şəxslə) müraciət edən şəxs arasında müvafiq müqavilənin bağlanmasını təşkil edir.

Beləliklə, nizamnamədən də aydın olur ki, ADRA Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində digər (“İçərişəhər” Dövlət Tarix-Memarlıq və “Qala” Dövlət Tarix-Etnoqrafiya qoruqlarının ərazisi istisna olmaqla) reklam daşıyıcılarının yerləşdirilməsi, reklam daşıyıcılarında yerləşdirilən reklamların istehsalı (hazırlanması) və yayımlanması sahəsində vahid tənzimləməni və nəzarəti həyata keçirmək üçün yaradılmış bir hüquqi şəxsdir. Yəni, sadə formada desək, ADRA açıq məkanda yerləşdirilən bütün reklamlara nəzarət edir.

Bəs bələdiyyələrin “Yerli (bələdiyyə) vergilər və ödənişlər haqqında” Qanunun 9.1.1-ci maddəsindəki gəliri kimi təsnifləndirilmiş “bələdiyyə mülkiyyətində olan daşınmaz əmlak üzərində reklam daşıyıcısının yerləşdirilməsi ilə bağlı ödəniş” dedikdə nə başa düşülür?

Bələdiyyələrin torpaqları var və həmin torpaqlar bələdiyyə mülkiyyəti sayılır. Fiziki və ya hüquqi şəxslər bələdiyyə mülkiyyətində olan torpaqlarda reklamlarını da yerləşdirə bilərlər. Əlbəttə ki, açıq məkanda həmin reklamları yerləşdirmək üçün ilkin olaraq xüsusi konstuksiyalara malik reklam saxlayıcılarını, reklam daşıyıcılarını quraşdırmaq və ya bərkitmək lazımdır.
Bu reklam daşıyıcılarının quraşdırılması üçün həmin şəxslər bələdiyyələrlə müqavilələr bağlamalıdırlar. Daha doğrusu, icarə müqavilələri bağlanmalıdır ki, bələdiyyələrə ödənilən icarə haqqının müqabilində reklan daşıyıcılarını orada quraşdıra və ya bərkidə bilsinlər. Ancaq həmin reklam daşıyıcılarında reklamların yerləşdirilməsi, reklam haqlarının hesablanması və yığılması səlahiyyətləri ADRA-ya verilib. Nəticə olaraq, görünür ki, heç bir tələb və ya qaydalar pozulmayıb.

Parklanmaya görə ödənişlər

Bəs bələdiyyələr parklanmaya görə haqları əldə edə bilərmi? İlkin olaraq, görürük ki, Bakı şəhərində parklanmaların yerləşdiyi ərazilər müvafiq bələdiyyələrin ərazilərinə düşür və məntiqlə parklanmalara görə haqlar da bələdiyyələrə ödənilməlidir. Məsələyə tam aydınlıq gətirmək üçün müvafiq normativ aktlara baxmalıyıq.

“Avtomobil yolları haqqında” Qanunun 6-cı maddəsinə əsasən, ölkə ərazisində dövlət mülkiyyətinə aid edilən, bütün yaşayış məntəqələri, dövlət müəssisələri və ictimai infrastruktur obyektləri arasında yük və sərnişin daşınmasına, habelə ölkənin müdafiə və təhlükəsizlik qabiliyyətinin güclənməsinə təminat yaradan respublika və yerli əhəmiyyətli, şəhər və sahə avtomobil yolları dövlət avtomobil yollarının tərkibinə daxil edilir. Dövlət avtomobil yollarının təsnifatı müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi qaydada tərtib və təsdiq edilir. Həmin Qanunun 7-ci maddəsində isə göstərilib ki, bələdiyyə avtomobil yollarına şəhərlərin və rayon mərkəzlərinin məhəllədaxili yolları, habelə kənd və qəsəbələrin ərazisində yerləşən və onların mülkiyyətində olan küçələr, keçidlər, ictimai nəqliyyat xətləri, digər yollar və yol qurğuları aiddir. Bələdiyyə yolları bələdiyyə qurumlarının ərazisi hüdudlarında avtomobil və başqa nəqliyyat əlaqələrini təmin edir.

Zəruri hallarda bələdiyyə yolları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilmiş qaydada bələdiyyələr tərəfindən ümumi istifadə üçün açıla bilər. Bələdiyyə yollarından istifadə qaydalarını bələdiyyələr yuxarıda qeyd olunan qanunun tələblərinə uyğun müəyyənləşdirirlər. Bələdiyyə avtomobil yollarının təsnifatı qüvvədə olan qanunvericilik aktlarının tələblərinə uyğun olaraq, müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilmiş qaydada tərtib və təsdiq edilir.

Avtomobil yollarının təsnifatı Nazirlər Kabinetinin “Azərbaycan Respublikasında avtomobil yollarının təsnifat göstəriciləri”nin və “Ümumi istifadədə olan avtomobil yollarının adlandırılması, indeksasiyası və qeydiyyata alınması Qaydaları”nın təsdiq edilməsi haqqında Qərarı ilə tənzimlənir. Həmin Qərara əsasən, dövlət avtomobil yollarının təsnifat göstəriciləri belə müəyyən olunub:

1. Yaşayış məntəqələri və dövlət müəssisələrini birləşdirən avtomobil yolları;

2. Respublika, yerli əhəmiyyətli və şəhər avtomobil yolları.

Bələdiyyə avtomobil yollarının təsnifat göstəriciləri isə belədir:

1. Bələdiyyə qurumlarının ərazisi hüdudlarında (beynəlxalq, respublika və yerli əhəmiyyətli avtomobil yolları, şəhər, sahə və özəl avtomobil yolları istisna olmaqla) avtomobil yolları;

2. Şəhərlərin və rayon mərkəzlərinin məhəllədaxili yolları, habelə kənd və qəsəbələrin ərazisində yerləşən və bələdiyyə qurumlarının mülkiyyətində olan küçələr, keçidlər, digər yollar və yol qurğuları.

Nazirlər Kabinetinin qərarından da aydın olur ki, respublika, yerli əhəmiyyətli və şəhər avtomobil yolları dövlət avtomobil yollarına aiddir. Nəticə olaraq, şəhərlərdə olan bütün avtomobil yolları dövlətə aid olduğundan, həmin yollarda da parklanmaların yaradılması və parklanmalara görə ödənişlərin əldə edilməsi dövlətin səlahiyyətindədir. Müvafiq olaraq, bu səlahiyyətlər dövlət qurumu olan AYNA-ya verilib. Ona görə də bələdiyyələrin belə parklanmalardan ödənişlər tələb etməsi düzgün deyil. Bələdiyyələrin ancaq özlərinin yaratdığı və öz ərazilərində sahibkarlar tərəfindən qurulmuş parklanmalardan ödənişləri tələb etməsi qanunauyğundur.

Mənbə: vergiler.az

2014-cü ildən mülkiyyəti təsdiq edən sənədlə (çıxarış) Sumqayıt şəhərində adıma olan fərdi yaşayış evində ailəmlə birlikdə yaşayıram. Atam təqaüdçüdür və 3-cü qrup əlilliyi var. Belə olan halda, mənə əmlak vergisindən güzəşt şamil edilirmi? Əks halda, nə qədər əmlak və torpaq vergisi ödəməliyəm?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsində əlilliyi olan şəxslər üçün müəyyən güzəştlər nəzərdə tutulub. Məcəllənin 197.1.1-ci maddəsinə əsasən, rezident və qeyri-rezident fiziki şəxslər xüsusi mülkiyyətində olan və Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerləşən tikililərinə və ya onların hissələrinə görə əmlak vergisi ödəyicisi hesab edilirlər.

Xidmətdən bildirilib ki, binaların icarəyə, kirayəyə verildiyi, habelə sahibkarlıq və ya kommersiya fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün istifadə edildiyi hallar istisna olmaqla, Vergi Məcəlləsinin 102.2-ci maddələrində göstərilən şəxslərin, habelə pensiyaçıların və müddətli hərbi xidmət hərbi qulluqçularının və onların ailə üzvlərinin müddətli hərbi xidmət dövründə binalara görə ödəməli olduqları əmlak vergisinin məbləği 30 manat azaldılır.

Qeyd olunub ki, fiziki şəxsin xüsusi mülkiyyətində olan və Bakı şəhərində yerləşən yaşayış evinə görə əmlak vergisi həmin evin ümumi sahəsinin 30 kvadratmetrindən artıq olan hissəsinin hər kvadratmetrinə 0,4 manat və həmin dərəcələrə Nazirlər Kabinetinin 6 aprel 2015-ci il tarixli 101 nömrəli Qərarı ilə müəyyən etdiyi 0,7-dən aşağı və 1,5-dən yuxarı olmayan əmsallar tətbiq edilməklə onun yerləşdiyi ərazinin bələdiyyəsi tərəfindən hesablanır.

Torpaq vergisi torpaq mülkiyyətçilərinin və ya torpaqdan icarə və ya digər əsaslarla istifadə edən şəxslərin təsərrüfat fəaliyyətinin nəticələrindən asılı olmayaraq, torpaq sahəsinə görə hər il sabit tədiyə şəklində hesablanılır. Fiziki şəxslərin Azərbaycan Respublikasının ərazisində mülkiyyətində və ya icarə, yaxud digər əsaslarla istifadəsində olan torpaq sahələri torpaq vergisinin vergitutma obyekti sayılır. Həmçinin, Vergi Məcəlləsinin 207.2-ci maddəsinə əsasən, mülkiyyətində olan torpaqlara görə torpaq vergisinin məbləğinin 10 manat azaldılması ilə bağlı güzəşt müharibə ilə əlaqədar əlilliyi olan şəxslərə şamil edilir.

Vergi Məcəlləsinin 208.2-ci maddəsinə əsasən, həmin vergini müəssisələr torpaq sahələrinin ölçüsünə və torpaq vergisinin dərəcələrinə əsasən illik olaraq hesablayır və mayın 15-dən gec olmayaraq hesablamaları vergi orqanına təqdim edirlər. Müvafiq orqanlar tərəfindən hər il iyulun 1-dək fiziki şəxslərə torpaq vergisi hesablanılır və tədiyə bildirişləri avqustun 1-dən gec olmayaraq çatdırılır.

Sorğuya cavab olaraq Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, həmin güzəştlər mükliyyətçi olan şəxslərə tətbiq edilir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 102-ci, 197-ci, 198-ci, 208-ci maddələri

Mənbə: vergiler.az

11 fevral vergi işçilərinin peşə bayramıdır. Bu tarix Azərbaycanda vergi xidmətinin yaradılması ilə əlamətdardır. Bu gün həmin vaxtdan 25 il keçir.

Azərbaycanın müasir vergi sistemi

Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra Maliyyə Nazirliyinin tərkibində vergi xidməti yaradılıb. 1991-ci ilin oktyabrından etibarən öz fəaliyyətini müstəqil orqan olaraq Azərbaycan Respublikası Baş Dövlət Vergi Müfəttişliyi kimi davam etdirib və 11 fevral 2000-ci il tarixli Prezident fərmanı ilə onun bazasında Vergilər Nazirliyi yaradılıb. 23 oktyabr 2019-cu ildən etibarən isə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti fəaliyyət göstərir. Dövlət Vergi Xidməti ölkədə aparılan vahid maliyyə və büdcə siyasəti çərçivəsində vergi siyasətinin həyata keçirilməsini, dövlət büdcəsinə vergilərin və digər daxilolmaların vaxtında və tam yığılmasını təmin edir və bu sahədə dövlət nəzarətini həyata keçirir.

Vergi sisteminin 25 illik fəaliyyəti dövründə iqtisadiyyatda başlanan inkişaf meyillərini və sahibkarlara verilən dövlət dəstəyini sürətləndirmək məqsədilə ölkədə biznesin fəaliyyəti üçün cəlbedici vergi mühiti yaradılıb. Vergi yükü azaldılıb, vergilərin sayı və dərəcələri optimallaşdırılıb, sahibkarlıq üçün əlverişli iqtisadi mühit formalaşdırılıb. Ölkəmizin sosial-iqtisadi inkişaf hədəflərinə uyğun olaraq, müxtəlif vaxtlarda vergi islahatları paketi hazırlanıb və bununla bağlı Vergi Məcəlləsində dəyişikliklər edilib.

Azərbaycanda həyata keçirilən sosial-iqtisadi siyasətin tərkib hissəsi olan vergi siyasəti iqtisadiyyatın müasir tələblərinə uyğun daim təkmilləşdirilir. Sahibkarlığın inkişafı və biznes mühitinin daha da yaxşılaşdırılması məqsədilə vergi qanunvericiliyində bir sıra dəyişikliklər edilib. Son illər Azərbaycanın vergi qanunvericiliyi təkcə fiskal məqsədlərə deyil, həm də iqtisadiyyatın inkişaf etdirilməsi, ayrı-ayrı fəaliyyət sahələrinin inkişafının stimullaşdırılması, investisiyaların və yeni texnologiyaların cəlb olunması, sosial sahələrin dəstəklənməsi kimi məqsədlərə də xidmət edir. Bazar iqtisadiyyatına keçid şəraitində məqsədyönlü və ardıcıl iqtisadi siyasətin həyata keçirilməsində, ölkənin iqtisadi və sosial inkişafının əsasını təşkil edən dövlət büdcəsi gəlirlərinin formalaşmasında vergi xidməti orqanlarının rolu getdikcə artır.

Dayanıqlı fiskal artım və biznes mühitinə töhfələr

Vergi sistemində aparılmış islahatlar vergi daxilolmalarının davamlı şəkildə artmasını təmin edir. Azərbaycanın vergi sisteminin və inzibatçılığının rəqabətə davamlı olması üçün vergi sistemində beynəlxalq təcrübənin tətbiqi məsələləri daim diqqətdə saxlanılır, bu məqsədlə beynəlxalq əlaqələr genişləndirilir. Biznesin davamlı olaraq şəffaflaşması dövlət büdcəsinə vergi daxilolmalarının dinamikasına ciddi töhfə verir. 2024-cü il ərzində Dövlət Vergi Xidmətinin xətti ilə dövlət büdcəsinə 15 milyard 808 milyon manatdan artıq vergi daxil olub ki, bu da proqnozdan 538 milyon manat çoxdur. Qeyri-neft-qaz sektorunda daxilolmalar 11 milyard 27,4 milyon manata yaxın təşkil edib, büdcəyə proqnozdan əlavə 337,3 milyon manatdan artıq vəsait daxil olub. 2023-cü il ilə müqayisədə bu sektordan vergi daxilolmaları 1,3 milyard manat və ya 13,6 faiz artıb. Ödənilən vergilərin 69,8 faizi qeyri-neft-qaz sektorunun, 30,2 faizi isə neft-qaz sektorunun payına düşüb.

Xüsusilə qeyri-neft-qaz sektorundan daxilolmaların artması vergi islahatlarının ölkə iqtisadiyyatının diversifikasiya prosesinə töhfələrinin nəticəsi kimi səciyyələnir. Qeydə alınan bu göstəricilər həyata keçirilən iqtisadi islahatların, səmərəli vergi inzibatçılığının və əlverişli biznes mühitinin təmin edilməsinin, cəmiyyətdə vergi mədəniyyətinin yüksəlməsinin nəticəsidir. Əldə olunan fiskal nəticələrdə iqtisadi artımla yanaşı, şəffaf münasibətlərin qurulması, “kölgə iqtisadiyyatı”nın miqyasının azaldılması, biznes fəaliyyətinin və gəlirlərin leqallaşdırılması kontekstində atılan addımların böyük rolu var.

“Kölgə iqtisadiyyatı”nda cəmlənmiş dövriyyələrin “ağarması” prosesi də son illər sürətlənib. Bu, bəyan edilən dövriyyələrdə, ticarət əməliyyatlarında sənədləşmənin səviyyəsində, elektron qaimələrin dövriyyədəki payında, bağlanmış əmək müqavilələrinin sayında özünü büruzə verir. Dövlət büdcəsinə vergi daxilolmalarının təmin edilməsi, iqtisadi artımın bərpasında vergi təşviq alətlərindən fəal istifadə, vergi ödəyicilərinə xidmətlərin çeşidinin və biznesin fəaliyyətinə effektiv vergi nəzarətinin qurulmasında rəqəmsallaşmanın genişləndirilməsi vergi orqanlarının fəaliyyətinin başlıca prioritetlərindəndir.

Vergi orqanlarında aparılan islahatların effektiv nəticələrindən biri də əmək bazarında son illər müşahidə edilən leqallaşmadır. 2019-cü ildən etibarən qeyri-neft sektorunun özəl bölməsi üzrə fiziki şəxslərin aylıq əməkhaqqının 8 min manatadək olan hissəsi gəlir vergisindən 7 il müddətinə azad edildi və güzəştin tətbiqi və fiskal stimullar nəticəsində qeyri-dövlət bölməsində yeni əmək müqavilələrinin sayı 82 faizdən çox artdı. İslahatların nəticələri Harvard Universitetinin ekspertləri tərəfindən də yüksək dəyərləndirildi. Universitetin “Growth Lab” Mərkəzi ölkəmizin iqtisadiyyatı üzrə aparılan diaqnostik qiymətləndirmə layihəsi çərçivəsində əmək bazarında həyata keçirilən islahatların nəticələrini təhlil etdi və bu məsələdə Azərbaycanın uğur hekayəsini müsbət nümunə kimi göstərdi. Əmək bazarında əldə edilən bu nəticələr iqtisadiyyatın şəffaflaşması ilə yanaşı, başlıca olaraq sosial rifaha və əhalinin hüquqlarının qorunmasına xidmət edən müsbət tendensiyanı ehtiva edir.

Azərbaycanda vergi siyasəti biznes subyektlərinin fəaliyyətinə dəstək verən əsas iştirakçı kimi iqtisadi aktivliyi fəal təşviq edir. Vergi güzəştləri sahibkarlara səmərəli fəaliyyət üçün geniş imkanlar yaradır. “Ələt azad iqtisadi zonası haqqında” Qanuna əsasən, azad zona səlahiyyətli qurumu, inzibati müəssisələri və səlahiyyətli qurumun qəbul etdiyi daxili qaydalarda müəyyən edilən hallarda azad zonada fəaliyyət göstərən hüquqi şəxslər buradakı fəaliyyətlərinə aid bütün vergilərdən azaddırlar. İşğaldan azad edilmiş ərazinin rezidentləri 2023-cü il yanvarın 1-dən etibarən 10 il müddətində mənfəət (gəlir), əmlak, torpaq və sadələşdirilmiş vergidən azad olunublar. İnvestisiya fəaliyyətinin cəlbediciliyinin artırılması üçün kifayət qədər geniş təşviqlər sistemi mövcuddur. “Yaşıl iqtisadiyyat”ın, innovasiyaların, xarici investisiyaların təşviqi istiqamətində də vergi güzəştləri mövcuddur. Bütün bunlar biznes subyektlərinin fəaliyyətinə fəal dəstək sərgiləyir. Belə ki, 2023-cü il ərzində işğaldan azad edilmiş ərazinin rezidenti statusuna malik olan 12 vergi ödəyicisi Vergi Məcəlləsinin 227.1-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş güzəştlərdən yararlanaraq ümumilikdə dövlət büdcəsinə 2023-cü il ərzində 3,4 milyon manat, 2024-cü ilin yanvar-sentyabr ayları ərzində isə 3,7 milyon manat daxilolmanı təmin edib. İqtisadiyyat Nazirliyinin tabeliyindəki İqtisadi Zonaların İnkişafı Agentliyinin idarəçiliyində olan sənaye parklarında tətbiq edilən idxal ƏDV-si və gömrük güzəştləri nəticəsində rezidentlər indiyədək 501 milyon manatdan çox maliyyə vəsaitinə qənaət ediblər.

Vergi sistemi həm də innovativ layihələrin həyata keçirilməsi ilə diqqəti çəkir. Bu kateqoriyadan olan “ƏDV geri al” layihəsi şəffaflaşma prosesini ictimai iştirakçılığı cəlb etməklə təmin edən unikal imkanlar yaradır. 2020-ci ilin may ayından etibarən həyata keçirilən “ƏDV geri al” layihəsində cəmiyyət böyük maraqla iştirak edir. Layihə fiskal stimulların verilməsi ilə ticarət obyektlərində dövriyyələrin şəffaflaşmasına və iqtisadiyyatın “ağarmasına” təkan verir.

Azərbaycanın vergi sisteminə beynəlxalq etimad da yüksək səviyyədədir. Belə ki, ötən ilin iyun ayında 2024-2025-ci illər üzrə Avropadaxili Vergi Administrasiyaları Təşkilatının (IOTA) prezidentliyi İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinə həvalə edilib. Bu etimad ölkəmizin vergi sisteminə olan inamın təzahürüdür. Çünki bu mötəbər beynəlxalq təşkilata rəhbərlik qlobal biznes mühitində mühüm rola malik, mütərəqqi və dəyişikliklərə çevik uyğunlaşan vergi sistemlərinə etibar edilir. Beynəlxalq təşkilata sədrlik qlobal ictimai maraqlara xidmət etməklə beynəlxalq vergi siyasətinə təsir göstərmək, faydalı təşəbbüslər irəli sürmək və iqtisadi sabitliyə töhfə vermək imkanı yaradır.

Vergi sisteminin yeni inkişaf hədəfləri

Azərbaycanın vergi sistemində formalaşmış bu ənənələr yeni çağırışlar şəraitində müasir transformasiya yoluna qədəm qoyub. Dövlətimizin milli inkişaf və sosial-iqtisadi inkişaf prioritetlərinə əsaslanaraq Dövlət Vergi Xidməti tərəfindən də inkişaf strategiyası hazırlanıb. Ortamüddətli dövrdə həyata keçiriləcək strategiya vergi yığımlarını təmin etməklə yanaşı, vergi inzibatçılığının sadələşdirilməsinə, vergi ödəyiciləri ilə vergi orqanları arasında qarşılıqlı etimad mühitinin formalaşmasına, könüllü əməletmənin təşviqinə və təşkilatın hərtərəfli inkişafı üçün səriştələrin artması istiqamətində fəaliyyətlərin icrasına yönəldilib. Sahibkarlığın inkişafına göstərilən dəstəyin artırılması, biznes mühitinin əlverişliliyinin təmin edilməsi, dövlət-özəl tərəfdaşlığının təşviqi mühüm hədəflər sırasında yer alır. Strategiyanın əsas məqsədi investisiya və rəqabət mühitini təşviq etməklə bərabər, vergidən yayınmaqla qanunsuz vergi üstünlüyü əldə etməyə çalışan şəxslərin biznes cəmiyyətinə zərər vurmasının qarşısını almaq, ümumi məqsədə – inklüziv və dayanıqlı iqtisadi artıma nail olmaq üçün səmərəli, əlaqələndirilmiş və ardııl addımları təmin etməkdir.

Göründüyü kimi, 25 illik inkişaf tarixini qət edən Azərbaycanın vergi sistemi üçün yeni hədəflər müəyyənləşdirilib. Keyfiyyətcə yeni mərhələyə transformasiyanın mahiyyətini şəffaf fəaliyyət, etimad mühiti və hərtərəfli inkişaf təşkil edir. Vergi sistemində aparılan islahatlardan əldə edilən nəticələr və yeni hədəflər vergi orqanlarının bundan sonra da ölkəmizin sosial-iqtisadi tərəqqisinə mühüm töhfələr verəcəyinə əsaslı bünövrə yaradır.

Mənbə: vergiler.az