Blog Full

Əmək Məcəlləsinin 10-cu maddəsində işçilərin əmək müqaviləsi üzrə əsas vəzifələri yer alıb. Onlardan biri də işçinin işəgötürənə vurduğu maddi ziyana görə məsuliyyət daşımasıdır. Bu məsuliyyətin nədən ibarət olması və ziyanın hansı formada ödənilməsi ilə bağlı suallara əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Kəmalə Yusifova aydınlıq gətirir. 

Maddi məsuliyyət – işçinin təqsiri və hüquqazidd hərəkətləri nəticəsində işəgötürənə vurulmuş ziyana görə əvəzin qanunvericiliyə uyğun şəkildə ödənilmə vəzifəsidir.

İşəgötürənin Əmək Məcəlləsinin 11-ci maddəsində təsbit edilmiş əsas hüquqlarından biri də işçilərin ona və ya mülkiyyətçiyə vurduğu maddi ziyanın ödənilməsi üçün qanunvericiliyə müvafiq tədbirlər görməkdir. Göründüyü kimi, işçinin iş yerinə, işəgötürənə vurduğu ziyana görə məsuliyyəti qanunvericiliklə müəyyən edilib. Aşağıdakı şərtlərin eyni zamanda hər üçü olduqda tərəflərin birinin digərinə qəsdən və ya ehtiyatsızlıqla vurduqları ziyana görə maddi məsuliyyəti yaranır:

a) Ziyanın həqiqətən vurulduğu aşkar olduqda;

b) Təqsirkarın əməli, yəni hərəkəti və ya hərəkətsizliyi qanuna zidd olduqda;

c) Təqsirkarın qanunazidd əməli ilə bu əməlin nəticəsi arasında səbəbli əlaqə olduqda.

Tərəflərin maddi məsuliyyəti işəgötürənin və işçinin hərəkət və ya hərəkətsizliyi nəticəsində birinin digərinə ziyan vurduğu aşkar edildiyi andan başlayır. Tərəflər maddi ziyanın məbləğini və onun vurulduğunu, habelə digər tərəfə ziyan vurmaqda təqsiri olmadığını iddia etdikdə bunu sübut etməyə borcludurlar.

Əmək Məcəlləsinin 199-cu maddəsinə əsasən, işçi qanunazidd hərəkətləri ilə aşağıdakı hallarda vurduğu ziyana görə tam həcmdə maddi məsuliyyət daşıyır:

a) saxlanmaq və başqa məqsədlər üçün işçiyə verilmiş əmlakın və digər sərvətlərin salamatlığını təmin etməməyə görə əmək müqaviləsi bağlanarkən, habelə əmək münasibətləri prosesində əmək funksiyasının xarakteri ilə əlaqədar olaraq işçinin öz üzərinə tam maddi məsuliyyət götürməsi haqqında işəgötürənlə yazılı müqavilə bağlandıqda;

b) işçi əmlakı və digər sərvətləri birdəfəlik etibarnamə və ya digər birdəfəlik hüquqmüəyyənedici sənədlər əsasında işəgötürənə, yaxud onun nümayəndəsinə hesabat vermək şərti ilə qəbul etdikdə;

c) inzibati xətalar, yaxud cinayət, habelə vergi qanunvericiliyi ilə cəza verilməsi nəzərdə tutulmuş hərəkət və ya hərəkətsizliyində ictimai təhlükəli əməllərin əlamətləri olduqda;

ç) əmlakı və ya digər maddi sərvətləri qəsdən korladıqda, məhv etdikdə, habelə digər üsulla işəgötürənə qəsdən ziyan vurduqda;

d) alkoqol, toksik (zəhərli), psixotrop maddələrdən və ya narkotik vasitələrdən sərxoş vəziyyətdə ziyan vurulduqda;

e) işəgötürənin kommersiya sirrini yaydıqda;

ə) işəgötürənin şəxsiyyətini ləkələyən, şərəf və ləyaqətini alçaldan, habelə həqiqətə uyğun olmayan böhtanlı və təhqirli iftiralar, yalan məlumatlar yaymaqla onun sahibkarlıq fəaliyyətinə ciddi xələl gətirmiş mənəvi ziyan vurulduqda.

Həmin maddənin 2-ci bəndində göstərilib ki, ziyanın vurulması aşkar edilən anda 18 yaşı tamam olmamış işçilər yalnız bu maddənin birinci hissəsinin “c”, “ç” və “d” bəndlərində göstərilən hallarda qanunvericiliklə müəyyən edilən qaydada tam maddi məsuliyyət daşıyırlar.

Həmçinin, işçinin hərəkət və ya hərəkətsizliyi nəticəsində vurulan faktiki ziyandan əlavə, işəgötürənin gələcəkdə əldə edə biləcəyi gəlirin, mənfəətin itirilməsinə görə işçi maddi məsuliyyət daşımır. Əgər işçi qabaqcadan bilə-bilə, qəsdən işəgötürəni gələcəkdə əldə edə biləcəyi gəlirdən, mənfəətdən məhrum etmək üçün qanunazidd hərəkətləri (hərəkətsizliyi) ilə işəgötürənə müəyyən ziyan vurmuşdursa, onda o, yalnız məhkəmənin qərarı ilə işəgötürənin gələcəkdə qazana biləcəyi gəlirin məbləğində ziyana görə maddi məsuliyyətə, həmçinin qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada digər məsuliyyətə cəlb edilə bilər.

Ziyanın məbləğinin işçidən tutulması qaydası

Əmək Məcəlləsinin 175-ci maddəsinə əsasən, əməkhaqqından tutulmalara yol verilən hallardan biri də odur ki, işəgötürənə işçinin (tam maddi məsuliyyət daşıdığı hallar istisna olunmaqla) təqsiri üzündən onun orta aylıq əmək haqqından artıq olmayan miqdarda vurduğu ziyanın məbləği qədər tutulma edilə bilər.

Məcəllənin 198-ci maddəsində isə göstərilib ki, tam maddi məsuliyyət daşıdığı hallardan başqa, qalan bütün hallarda işçi işəgötürənə vurduğu ziyana görə bir aylıq orta əməkhaqqı məbləğinədək maddi məsuliyyət daşıyır.

Əmək Məcəlləsinin 205-ci maddəsinə əsasən, işəgötürənə vurduğu ziyanın məbləği işçinin orta əməkhaqqından çox deyildirsə, onun tutulması işəgötürənin əmri (sərəncamı, qərarı) ilə həyata keçirilir.

İşçi zərəri ödəməkdən imtina edərsə…

Əgər işçinin tam maddi məsuliyyət daşıdığı hallarda işəgötürənə vurulan ziyanın məbləği onun orta aylıq əməkhaqqından çoxdursa və işçi onu könüllü olaraq ödəməkdən imtina edirsə, işəgötürənin müraciəti əsasında həmin ziyan məhkəmə qaydasında ödənilə bilər.

İşçi ziyanın ödənilməsi barədə işəgötürənin əmri (sərəncamı, qərarı) ilə razı olmadıqda, o, ərizə ilə işəgötürənə və müəyyən edilmiş qaydada məhkəməyə müraciət edə bilər.

Vurulan ziyanın ödənilməsi üçün hakimin prosessual tədbirləri aşağıdakı kimi olur:
1. Məhkəmə təqsirlilik dərəcəsini, konkret şəraiti, işçinin maddi vəziyyətini və iş üzrə əhəmiyyət kəsb edən digər halları nəzərə alaraq, müəyyən olunmuş ziyanın məbləğini azalda və ya ziyanın məbləğinin azaldılması barədə tərəflərin barışıq sazişini təsdiq edə bilər.
2. Əgər tərəflərdən birinə ziyanın vurulması ilə istər işçinin, istərsə də işəgötürənin hərəkət və ya hərəkətsizliyi nəticəsində cinayət tərkibi yaranmışdırsa, onda məhkəmə cinayət işi başlayaraq qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada istintaqın aparılmasının və ziyanın ödənilməsinin təmin olunması üçün müvafiq prosessual tədbirlər görür.

Mənbə: vergiler.az

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətində (DVX) vergi və sosial sığorta qanunvericiliyində edilən dəyişikliklərin sahibkarların ictimai birlikləri, sahəvi assosiasiyalar, palatalar, auditorlar və konsaltinq şirkətləri üçün təqdimatı keçirilib. Tədbirdə bir sıra dövlət qurumlarının nümayəndələri və iqtisadçı ekspertlər də iştirak ediblər.

Tədbirdə çıxış edən Vergi siyasəti baş idarəsinin rəisi Nicat İmanov aparılan islahatların əsas məqsədinin iqtisadi artımı, investisiya mühitini, sahibkarlığı təşviq etmək, “kölgə iqtisadiyyatı”nın miqyasını azaltmaq olduğunu vurğulayıb. Bildirib ki, ümumilikdə sahibkarlıq subyektləri tərəfindən daxil olan 170 təklifdən 103-ü son illər ərzində qanunvericiliyə dəyişikliklər zamanı nəzərə alınıb. Son dəyişikliklər üç əsas istiqamət üzrə formalaşıb. Bunlar investisiya və sahibkarlığın təşviqi, büdcə gəlirlərinin tənzimlənməsi və vergi nəzarətinin təkmilləşdirilməsidir. Qanunvericiliyə dəyişikliklər vergi yükünün optimallaşdırılmasına və vergi ödəyiciləri ilə səmərəli əməkdaşlığa xidmət edəcək.

Daha sonra tədbir iştirakçıları üçün geniş təqdimat edilib. Baş idarə rəisinin müavini Əvəz Quliyev bildirib ki, 2026-cı ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasına işğaldan azad edilmiş ərazilərlə eyni vergi rejiminin tətbiqi, fərdi sahibkarların sosial sığorta yükünün dövriyyəyə uyğun tənzimlənməsi, yerli avtomobil istehsalı, gəmiqayırma və kənd təsərrüfatı kimi prioritet sektorlara güzəştlərin verilməsi nəzərdə tutulur.

Həmçinin nağdsız ödənişlərin stimullaşdırılması üçün pərakəndə ticarət və xidmət sahələrində POS-terminal vasitəsilə nağdsız dövriyyə limiti 400.000 manata çatdırılacaq və nağdsız dövriyyənin yalnız 50%-i ƏDV qeydiyyatı məqsədləri üçün nəzərə alınacaq. Eyni zamanda, muzdlu işdən gəlirlər üzrə vergi yükü optimallaşdırılacaq.

Bundan başqa, orta və iri vergi ödəyiciləri ilə münasibətlərin şəffaflaşdırılması məqsədilə elektron audit sistemi ləğv ediləcək, əvəzində üfüqi monitorinq mexanizmi tətbiq olunacaq. Şəffaflığın genişləndirilməsi məqsədilə bərbərxana, gözəllik salonu və kosmetoloji mərkəzlərdə göstərilən xidmətlər üzrə “ƏDV geri al” mexanizminin tətbiqi və fiziki şəxslərin kirayə gəlirləri üzrə vergi dərəcəsinin 14%-dən 10%-ə endirilməsi də qanunda öz əksini tapıb.

Tədbirin sonunda iştirakçıların sualları cavablandırılıb və təklif edilən dəyişikliklərin iqtisadiyyatın inkişafına gözlənilən müsbət təsirləri geniş müzakirə olunub.

Mənbə: taxes.gov.az

Dövlət qurumunda çalışan işçinin atası 1993-cü ildə Qarabağ döyüşlərinin iştirakçısı olub, 2009-cu ildə vəfat edib. Əməkdaş 2010-cu ildən həmin dövlət qurumunda çalışır. Döyüşçü övladı üçün 2019-cu ildən Vergi Məcəlləsində güzəşt müəyyən edilsə də, o, bu barədə 2023-cü ildə məlumatlandıqdan sonra təsdiqedici sənədlərini təqdim edib və güzəştin 2010-cu ildən tətbiq edilməsini tələb edib. Sözügedən güzəşt həmin işçiyə münasibətdə hansı tarixdən tətbiq olunmalıdır?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 102.2.5-ci maddəsinə əsasən, həlak olmuş, yaxud sonralar vəfat etmiş döyüşçülərin dul arvadlarının (ərlərinin) və övladlarının muzdlu işdən vergi tutulmalı olan aylıq gəliri 400 manat məbləğində azaldılır.

Sözügedən azadolma həlak olmuş, yaxud sonralar vəfat etmiş döyüşçülərin övladlarına münasibətdə 2019-cu ilin yanvarın 1-dən tətbiq edilir.

Qeyd olunan güzəştdən faydalanmaq üçün fiziki şəxs tərəfindən əsas iş yerinə təqdim edilməli olan müvafiq güzəşt hüququnu təsdiq edən sənədlərin siyahısı Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti tərəfindən 2001-ci il 4 yanvar tarixli 4 nömrəli Qərar ilə təsdiq edilib və Vergi Məcəlləsinin 102.2.5-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş güzəşt hüququnu təsdiq edən sənədlər həmin Qərar ilə təsdiq edilmiş “Əməkhaqqından tutulan vergi hesablanarkən fiziki şəxslərin vergi güzəştləri hüququnun müəyyənləşdirilməsi üçün sənədlərin Siyahısı”nın 1.5-ci bəndinə əsasən müəyyən edilib.

Buna əsasən, sorğuda göstərilən halda həlak olmuş, yaxud sonralar vəfat etmiş döyüşçünün övladı olaraq müvafiq təsdiqedici sənəd əsas iş yerinə təqdim edilməklə həmin şəxsin muzdlu işdən əldə olunan gəlirlərinə 400 manat vergi güzəşti tətbiq oluna bilər. Bu zaman güzəşt hüququnu təsdiq edən müvafiq sənədin əsas iş yerinə təqdim edilmə vaxtından asılı olmayaraq, sözügedən vergi güzəşti 2022-ci ilin yanvarın 1-dən tətbiq ediləcək.

Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 102.8-ci maddəsində edilmiş və 1 yanvar 2022-ci il tarixdən qüvvəyə minmiş dəyişikliyə əsasən, əməkhaqqından tutulan vergi hesablanarkən fiziki şəxslərin bu maddədə sadalanan vergi güzəştləri hüququ müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyənləşdirilmiş sənədlərin təqdim edildiyi andan tətbiq edilir və yalnız fiziki şəxsin əsas iş yerində (əmək kitabçasının olduğu yerdə) həyata keçirilir. Fiziki şəxsin bu maddədə sadalanan vergi güzəştlərini əldə etməyə əsas verən statusu olduğu, lakin güzəşt hüququnu təsdiq edən müvafiq sənədləri əmək müqaviləsi (kontraktı) hüquqi qüvvəyə mindikdən sonra təqdim etdiyi halda vergi güzəşti həmin fiziki şəxsin əmək müqaviləsi (kontraktı) hüquqi qüvvəyə mindiyi tarixdən hesablanır.

Yuxarıda qeyd olunanlar Vergi Məcəlləsinin 102-ci maddəsi, Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 4 yanvar tarixli 4 nömrəli Qərarı ilə tənzimlənir.

Mənbə: vergiler.az

Vergi Məcəlləsinə təklif edilən dəyişikliklərdən biri də müntəzəm və daimi əsaslarda göstərilən xidmətlərə görə təqdim olunan elektron qaimə-fakturanın vaxtı ilə bağlıdır. Bəs müntəzəm və daimi əsaslarda göstərilən xidmətlərə hansı sahələr aiddir? Qanunvericilikdə bu anlayışlar barədə hər hansı müddəa göstərilibmi? Xidmətlərin dövriliyi 1 təqvim ayı deyil, 2-3 aydan bir və ya illik olarsa, mütləq qaydada aylıq hesablamaya görə elektron qaimə-faktura (EQF) tərtib edilməlidirmi?

Bu və digər suallarına Azərbaycan Respublikasının Auditorlar Palatasının üzvü, auditor Mehdi Babayev aydınlıq gətirir.

İlkin sənədlərin tərtib edilməsi ilə bağlı hazırkı qanunvericiliyin tələbinə görə, bütün iş və xidmət sahələri üzrə xidmət göstərənin (iş görənin) xidmətləri (işləri) qəbul edən tərəfə göstərdiyi iş və xidmətlərə görə işlərin görüldüyü və xidmətlərin göstərildiyi, yəni təhvil-qəbul edildiyi tarixdən 5 gün müddətində elektron qaimə-faktura təqdim etməlidir. Lakin bəzi xidmət sahələrində icraçılar tərəfindən EQF-lərin göndərilməsində sui-istifadə hallarına rast gəlinirdi. Məsələn, təcrübə göstərdi ki, göstərilən xidmətlərə görə EQF təqdim etmək üçün verilən 5 gün müddətlə vergiödəmə dövrünün haqsız dəyişdirilməsinə və beləliklə də xidmətlərin faktiki göstərildiyi vergi dövrü ilə bəyannamədə əks olunan vergi dövrü arasında uyğunsuzluğa şərait yaranır.

Bu cür halların qarşısını almaq məqsədilə gələn ildən bəzi xidmət sahələri üzrə göstərilən xidmətlərə görə EQF təqdim edilməsi müddətləri dəyişdirilə bilər. Bununla bağlı Vergi Məcəlləsinə 01 yanvar 2026-cı il tarixdən təklif olunan dəyişikliklərdə ayrıca müddəalar nəzərdə tutulub. EQF təqdim edilməsi müddətlərinin dəyişdirilməsi gözlənilən xidmətlər aşağıdakılardır:

1. Beynəlxalq daşıma xidmətləri;

2. Müntəzəm və daimi əsaslarda göstərilən xidmətlər.

Digər bütün xidmət (iş) sahələri üzrə görülən işlərə və göstərilən xidmətlərə görə EQF-nin təqdim edilməsi müddətləri dəyişdirilmədən, hazırkı versiyada olduğu kimi, işlərin görüldüyü və xidmətlərin göstərildiyi tarixdən 5 gün müddətində nəzərdə tutulur. EQF təqdim edilməsi müddətləri ilə bağlı nəzərdə tutulan dəyişiklikliyin biri belə verilib: Maddə 71-1.1.3-2. Müntəzəm və daimi əsaslarda göstərilən xidmətlər üzrə – hər təqvim ayı üçün xidmətlərin göstərilməsinə başlanıldığı vaxt.

Müntəzəm xidmətlər birdəfəlik deyil, müəyyən vaxt intervalında (gündəlik, həftəlik, aylıq və s.), planlı və davamlı şəkildə göstərilən, adətən təkrarlanan ehtiyacları ödəyən xidmət növləridir. Qısaca desək, müntəzəm – əvvəlcədən müəyyən olunmuş qrafik üzrə icra olunur, daimi – uzun müddət fasiləsiz davam edir, birdəfəlik deyil – ehtiyac olduqda yox, davamlı ehtiyac əsasında göstərilir.

Məsələn:

• abunə əsaslı xidmətlər (internet, mobil rabitə, TV və s.);
• icarə xidmətləri;
• təhlükəsizlik və mühafizə xidmətləri;
• planlı texniki servis xidmətləri;
• vergi hesabatlarının müntəzəm hazırlanması;
• autsorsinq mühasibat xidmətləri;
• maliyyə hesabatlarının daimi aparılması;
• hüquqi məsləhət və hüquqi müşayiət xidmətləri;
• HR, insan resurslarının idarə edilməsi;
• kommunal – tullantıların daşınması xidmətləri;
• video-müşahidə sistemlərinin daimi nəzarəti;
• Sosial media hesablarının idarə olunması;
• PR və ictimaiyyətlə əlaqələr xidmətləri;
• daxili nəzarət və uyğunluq xidmətləri;
• müntəzəm olaraq korporativ daxili təlimlərin təşkili;
• digər müntəzəm formada göstərilən xidmətlər.

Beləliklə, əsas məsələ müntəzəmlik anlayışı barədə tam təsəvvürün olmasındadır. Yəni xidmətlər əvvəlcədən müəyyən edilmiş qrafik üzrə icra olunan (müntəzəm), uzun müddət fasiləsiz davam edən (daimi) və ehtiyac olduqda yox, davamlı ehtiyac əsasında göstərilən olmalıdır (birdəfəlik deyil). Əks halda, xidmət birdəfəlik hesab edilir.

Dəyişikliyin məzmununda göstərilən “hər təqvim ayı üçün xidmətlərin göstərilməsinə başlanıldığı vaxt” EQF göndərilməsi tələbi o deməkdir ki, vergi məqsədləri üçün müntəzəm xidmətlərin dövriliyi dolayısilə 1 təqvim ayıdır. Təqvim ayı – təqvimdə qəbul olunmuş ay deməkdir və ayın ilk günündən son gününə qədər olan tam dövrü əhatə edir. Məsələn, aprel təqvim ayı 1 aprel – 30 aprel tarixlərini əhatə edir. Bağlanılan müqavilədə, məsələn, 3 aydan bir hesablaşma nəzərdə tutulsa da hər aya düşən müntəzəm xidmət haqqına görə EQF təqdim edilməlidir. Deməli, məsələn, icarə üzrə təqdim olunan EQF-də 2 və daha artıq təqvim ayını əhatə edən (3 aylıq, 6 aylıq, illik və s.) icarə haqqı barədə məlumatlar göstərilməsi düzgün hesab olunmayacaq (və ya hesab edilməyə bilər).

Müntəzəm xidmətlər üzrə EQF-lərin tərtib olunması və göndərilməsi təqvim ayının ilk günündə (və ayın ilk iş günündə) hər hansı səbəblərdən fiziki olaraq mümkün deyildirsə, EQF hər təqvim ayının daxilində, məsələn, ayın 1-dən başlayaraq sonuna qədər olan müddətdə, lakin növbəti aya keçməmək şərtilə təqdim olunarsa, bu, ciddi qayda pozuntusu hesab edilməyə bilər. Əsas odur ki, mümkün qədər təqvim ayının ilk günlərində EQF-lər təqdim olunsun.

Müntəzəm xidmətlər üzrə təqvim ayının ortasında, məsələn, ayın 12-də bağlanılan müqaviləyə əsasən xidmətlər təqvim ayının 12-dən başlayaraq göstərilməyə başlayırsa, EQF həmin təqvim ayının 12-də təqdim olunmalıdır. Bu halda, ilk təqvim ayında xidmətin göstərilməyə başlanıldığı tarixdən həmin təqvim ayının sonuna qədər olan dövrü (gün sayını, məsələn, 30-12=18 gün) əhatə edən xidmət haqqı müəyyən edilməlidir və həmin müddət üzrə ilk xidmət haqqı ilk təqdim olunan EQF-də tam ayı əhatə etməyən xidmət haqqı kimi əks olunacaq. Bəzən elə müntəzəm xidmət göstərilməsi halı ola bilər ki, xarakterindən asılı olaraq, xidmətə hər ayın konkret 20-dən 30-dək olan müddətdə başlanılır, ayın əvvəlki 20 günündə isə faktiki xidmət həyata keçirilmir. Məsələn, avadanlıqlara müntəzəm texniki baxış xidmətləri zamanı belə hal yarana bilər. Bu zaman xidmət göstərən tərəfdən EQF ayın əvvəlində deyil, 20-də təqdim oluna bilər. Çünki təqvim ayı üçün xidmətlərin göstərilməsinə başlanıldığı vaxt ayın 20-sidir.

Eyni sahə (ad oxşarlığı olan) xidmət həm müntəzəm formada, həm də birdəfəlik qaydada göstərildiyi halda, müntəzəm göstərilən xidmətlərə görə ayrı EQF, birdəfəlik göstərilən xidmətlərə görə də ayrı EQF tərtib edilməlidirmi? Eyni sahə xidməti həm müntəzəm formada, həm də birdəfəlik qaydada göstərdiyi hallar da mövcuddur. Bəs bu zaman EQF necə tərtib edilməlidir? Bu hallarda müntəzəm göstərilən xidmətlərə görə ayrı EQF, birdəfəlik göstərilən xidmətlərə görə də ayrı EQF tərtib edilməsi tövsiyə olunur. Məsələn, hər ikisi hüquq sahəsində fəaliyyət hesab edilən, lakin müntəzəm xidmət kimi – müəssisənin fəaliyyətinin daimi hüquqi müşayiəti, müqavilələrin mütəmadi hazırlanması və hüquqi məsləhətlərin verilməsi, birdəfəlik xidmət kimi – konkret bir məhkəmə işinin aparılması və ya tək bir müqavilənin hazırlanması xidmətlərini göstərmək olar. Hər ikisi də mühasibat xidmətlərinə aid olan, lakin müntəzəm xidmət kimi – aylıq mühasibat uçotunun aparılması, vergi və maliyyə hesabatlarının davamlı hazırlanması, birdəfəlik xidmət kimi – bir illik maliyyə hesabatının tərtib edilməsi və ya vergi yoxlamasına hazırlıq xidmətlərini göstərmək olar. Bu cür eyni adlı xidmətlərə görə ayrı-ayrı EQF-lərin tərtib edilməsi və göndərilməsi vacibdir.

Bəzən göstərilən müntəzəm xidmətlərə digər xidmətlər və ya satışlar da əlavə edilir. Məsələn, aylıq icarə haqqına icarəyə götürənin istifadə etdiyi elektrik enerjisi, qaz və su haqqını əlavə edirlər. Belə əlavələr müntəzəm xidmətlərlə birlikdə bir EQF-də yazıla bilərmi? Belə hallarda əlavələrə görə təqvim ayının sonunda və ya müvafiq kommunal təsərrüfatlar tərəfindən sayğac məlumatları alınan gündən başlayaraq təqvim ayının istənilən günündə ayrıca EQF-də tərtib edilməsi və göndərilməsi tövsiyə olunur. Çünki kommunal haqların məbləği faktiki sərfiyyatdan sonra bilinir və əvvəlcədən müəyyən edilə bilməz. Hər əvvəlki təqvim ayının elektrik enerjisi, qaz və su srfiyyatı üzrə haqlar icarəyə götürənə növbəti ayın əvvəlində təqdim olunan EQF-də əks etdirilə bilər. Lakin bu da əməliyyatın baş verdiyi vaxtın pozulması kimi qiymətləndirilə bilər. Ona görə də icarəyə götürəndən elektrik enerjisi, qaz və su haqqı barədə tələblərə görə ayrıca EQF göndərilməsi daha məqsədəmüvafiqdir.

Təqvim ayının əvvəlində təqdim olunan EQF üzrə ay sona çatmamış müntəzəm xidmət göstərilməsi müqaviləsinə xitam verilərsə, icraçı tərəf təqdim etdiyi EQF-ni qaydaların vaxt baxımından verdiyi imkanlar daxilində düzəlişə, ləğvə göndərə və yenisi ilə əvəz edə bilər.

Qeyd edək ki, vergi ödəyiciləri EQF tərtib edərkən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2021-ci il 2 fevral tarixli 26 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Elektron qaimə-fakturanın forması, tətbiqi, uçotu və istifadəsi” Qaydalarının tələblərinə əməl etməlidirlər. Qaydaların 1.3-cü maddəsində göstərilir ki, bu Qaydalara uyğun tərtib edilməyən və ya Nazirlər Kabinetinin 2020-ci il 28 iyul tarixli 265 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Riskli vergi ödəyicisinin, o cümlədən riskli əməliyyatların Meyarları”na əsasən əmtəəsiz əməliyyat çərçivəsində tərtib edilmiş elektron qaimə-faktura mal (iş, xidmət) təqdim olunmasının (göndərilməsinin, qaytarılmasının, təsərrüfatdaxili yerdəyişməsinin) və ya avans alınmasının rəsmiləşdirilməsinə əsas vermir. Həmçinin, Qaydaların 2.18-ci maddəsinin tələbləri onu göstərir ki, elektron qaimə-faktura tərtib edilən zaman o cümlədən təqdim olunmuş xidmətlərin adlarının dəqiq qeyd olunmamasına, ümumiləşdirilmiş adlardan (məsələn, müqaviləyə əsasən iş, xidmət” və digər bu kimi adlar) istifadə edilməsinə yol verilmir.

…Bir sözlə, müntəzəm xidmət göstərən sahibkarlıq subyektləri tərəfindən təqdim edilən EQF-lərdə xidmətlərin adı əks olunarkən xidmətin müntəzəmliyini bildirən və xidmətin tərkibinin aydın başadüşülən olmasını təmin edən geniş məzmunların yazılması tövsiyə olunur.

Mənbə: vergiler.az