Oxunma sayı: 133. 068
1 Fev 2022

Təhsil məzuniyyəti zamanı məzuniyyət haqqının hesablanması və rəsmiləşdirilməsi

by | posted in: Xəbər | 0

təhsil məzuniyyəti , mənfəət vergisinin hesablanması, məzuniyyət haqqı, məzuniyyət götürmək, Mühasib köməkçisi VakansiyaQanunvericiliyə əsasən, işləməklə yanaşı, təhsil alan işçilərə ödənişli yaradıcılıq və təhsil məzuniyyətləri verilir. Bəs təhsil məzuniyyəti zamanı məzuniyyət haqqının hesablanması və rəsmiləşdirilməsi qaydası necədir? Əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov aydınlıq gətirir.

Əmək Məcəlləsinin 123-cü maddəsinə əsasən, işləməklə yanaşı, təhsil alan işçilərə aşağıdakı məqsədlərlə ödənişli təhsil məzuniyyətləri verilir:

– müvafiq tədris mövsümü sessiyalarında tədris-təlimdə iştirak etmək, laboratoriya işlərini yerinə yetirmək, yoxlamaları və imtahanları vermək üçün;

– dövlət imtahanlarını vermək üçün;

– diplom layihəsini (işini) hazırlamaq və müdafiə etmək üçün.

Ödənişli təhsil məzuniyyəti müddətində işçiyə bu Məcəllənin 177-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydada müəyyən edilən orta əməkhaqqı ödənilir.

Təhsil məzuniyyətinin müddəti Məcəllənin 124-cü maddəsində müəyyənləşdirilib. Həmin maddəyə əssasən:

– ali təhsil müəssisələrinin qiyabi şöbələrində oxuyan işçilərə laboratoriya işlərini yerinə yetirdikləri, yoxlama və imtahan verdikləri dövrdə hər tədris ilində birinci və ikinci kurslarda 30 təqvim günü;

– qalan kurslarda 40 təqvim günü;

– orta ixtisas təhsili müəssisələrinin qiyabi şöbələrində oxuyan işçilərə birinci və ikinci kurslarda 20 təqvim günü;

– digər kurslarda 30 təqvim günü;

– ali və orta ixtisas təhsili müəssisələrinin qiyabi şöbələrində təhsil alan işçilərə dövlət imtahanları dövründə 30 təqvim günü;

– diplom işinin hazırlandığı və müdafiə edildiyi dövrdə ali təhsil müəssisələrinin qiyabi şöbələrində təhsil alan işçilərə 4 təqvim ayınadək;

– orta ixtisas təhsili müəssisələrinin qiyabi şöbələrində təhsil alan işçilərə isə 2 təqvim ayınadək;

– peşə təhsili müəssisələrində istehsalatdan ayrılmadan təhsil alan işçilərə imtahanlara hazırlaşmaq və imtahanları vermək üçün tədris ilində 30 təqvim günü;

– ümumtəhsil müəssisələrinin qiyabi qruplarında təhsil alan işçilərə buraxılış siniflərində imtahanlarını vermək üçün 20 təqvim günü müddətində məzuniyyət verilir.

Bu maddədə nəzərdə tutulmuş məzuniyyətlərdən təhsil proqramları ilə müəyyən edilən dövrlərdə, təhsil müəssisəsinin verdiyi arayış əsasında istifadə oluna bilər.

“Startap” şəhadətnaməsi ilə vergi güzəştlərinin əldə edilməsi

Yuxarıda da qeyd edildiyi kimi, ödənişli təhsil məzuniyyəti müddətində işçiyə Əmək Məcəlləsinin 177-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydada müəyyən edilən orta əməkhaqqı ödənilir.

Misal: Fərz edək ki, işçinin maaşı noyabr ayında 700, dekabr ayında isə 900 manat olub. Bu zaman məzuniyyət haqqını hesablamaq üçün məzuniyyətdən əvvəlki son iki ayın əməkhaqqı məbləği cəmlənib, həmin aydakı iş günlərinin sayına bölünür. Məzuniyyət günlərində olan iş günlərinin sayına vurulur. İşçinin 30 günlük təhsil məzuniyyətinə çıxdığını, noyabr və dekabr aylarında iş günlərinin sayının 22 və 24 olduğunu nəzərə alsaq, məzuniyyət haqqı aşağıdakı kimi hesablanır:

700+900 = 1.600 manat

22+24 = 46 iş günü

1.600 : 46 = 34,78 manat

34,78 x 23 = 799,94 manat.

Təhsil məzuniyyətinin rəsmiləşdirilməsi Əmək Məcəlləsinin 138-ci maddəsi ilə tənzimlənir. Həmin maddəyə əsasən, bütün növ məzuniyyətlərin verilməsi işçinin ərizəsi əsasında işəgötürənin əmri (sərəncamı, qərarı) ilə rəsmiləşdirilir. Əmrdə (sərəncamda, qərarda) işçinin adı, atasının adı və soyadı vəzifəsi (peşəsi), verilən məzuniyyətin növü, müddəti, müvafiq iş ili, məzuniyyətin başlandığı, qurtardığı və məzuniyyət müddəti bitdikdən sonra işçinin işə başlamalı olduğu il, ay, gün göstərilməlidir.

Məzuniyyətin verilməsi barədə əmr (sərəncam, qərar) məzuniyyətin başlanmasına azı beş gün qalmış verilir və işçi onunla tanış edilir.

İşəgötürən məzuniyyətlərin verilməsinin uçotunu dürüst və vaxtında aparmağa borcludur. Məzuniyyətlərin verilməsinin uçotu işçilərin iş illəri, məzuniyyətlərin növləri, müddətləri, verildiyi vaxt və müvafiq əmrin (sərəncamın, qərarın) nömrəsi, tarixi göstərilməklə aparılmalıdır. Məzuniyyətlərin verilməsi işəgötürənin imkanlarına müvafiq olaraq kompüter proqramları və ya sadələşdirilmiş kargüzarlıq yolu ilə aparılır.

Əmək Məcəlləsinin 140.5 ci maddəsinə əsasən, işçiyə məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqı məzuniyyətin başlanmasına ən geci 3 gün qalmış ödənilir.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

31 Yan 2022

Mühasibat uçotunun inkişaf mərhələləri (16-cı hissə)

by | posted in: Mühasibat, muhasibat, Xəbər | 0

mühasibat uçotu , Mühasib, vakansiya,Mühasibat uçotunun informasiya və psixoloji aspektlərinə nəzər salarkən, Rossi hesabdarlığı və hesabşünaslığın “cəmiyyətin iqtisadi maraqlarının mühafizəçiləri kimi çıxış etdiyini, təhlükələrin və onların aradan qaldırılması üsullarının olduğunu, sui-istifadələri ifşa etdiyini, onların qarşısının alınması və qarşısının alınması vasitələrini diktə etdiyini” göstərirdi. Rossinin fikrincə, şəxslərin iqtisadi maraqları təsərrüfat əməliyyatlarında kəsişir. Bu əməliyyatları mühasibat uçotu predmeti hesab edirdi və üç qrupa təsnif etmişdi:

1)      iqtisadi (maddi nemətlərin istehsalı, paylanması və ya istehlakı);

2)      hüquqi (hüquq və öhdəliklərin izahı, əldə edilməsi, itirilməsi və ya dayandırılması);

3)      administrativ (dəyərlərin müəssisə daxilində hərəkəti).

Hər bir əməliyyat iki subyektə  toxunduğundan, onlar isə üçdür, belədə Rossi uçotunun əsas prinsipi ikili üçlük adını almışdır. Rossi mühasibat uçotu sahəsində böyük bir tarixçi və hesablamaların şahmat formasının yaradıcısı (uçot qeydlərinin şahmat qaydasında  yerləşdirilməsi) kimi tanınır. Rossi istifadə etdiyi formanın yalnız İngiltərə xəzinədarlıq palatasında tətbiq edilən metodların restavrasiyası olduğunu sübut etməyə çalışırdı, həmin səbəbdən onu normand forması adlandırmışdı.

Çerboninin bütün şagirdləri loqismoqrafik ideyaları inkişaf etdirirdilər – ikili qeydiyyat – bu, abstrakt, süni şəkildə yaradılmış üsul deyil, əks qütblərdə duran maraqların razılaşdırılması – idarəçiliyin əsas ideyasını ifadə edən prinsipdir.

Venetsiya məktəbi. Bu məktəbin banisi uçotda iqtisadi istiqaməti inkişaf etdirən F. Besta (1845-1923-cü il) idi. O, iddia edirdi ki, mühasibat uçotu iqtisadi nəzarət vasitəsi kimi müəyyən fəaliyyətlərlə bağlı olan dəyərlərin hərəkətini öyrənir:

1) rəhbərliyi;

2) idrəetməni;

3) təsərrüfatın agentlərinə nəzarət.

Mühasibat uçotunda ilkin mərhələdə təlimatlar, əsasnamələr, smetalar işlənib hazırlanır, planlı iş aparılır; sonra inventarlaşdırma aparılır, etibarnamələr, mədaxil və məxaric maddi və kassa orderləri rəsmiləşdirilir. Besta hazırkı nəzarətin müəssisənin agentlərinin əks maraqlarını təmin etdiyi təqdirdə uğurla təşkil edildiyini, mühasibat uçotu zamanı maliyyə cəhətdən məsul şəxslərin qarşılıqlı nəzarəti təmin edilməsini vacib sayırdı. Üçüncü mərhələ, iqtisadi həyatın gerçəkləşdirdiyi faktların qeydləri ilə bütün ənənəvi mühasibatlıqları əhatə edir, kompüter texnologiyaları isə mühasibat metodunun elementi kimi qiymətləndirilir. Mühasibat uçotunun iqtisadi şərhinə uyğun olaraq, Besta qeyd edirdi ki, uçotda təsərrüfat dəyərlərinin kəmiyyət və keyfiyyət strukturu deyil, onların dəyəri öyrənilir. Uçotun obyekti kimi dəyərlərin özü deyil, onların qiymətinin çıxış etdiyini elan edən Besta, o vaxt üçün məşhur olan fond nəzəriyyəsini irəli sürdü. Fond – bu, məssisəyə yatırılmış qiymətin ümumi həcmi idi. Fond ayrı-ayrı elementlərdən təşkil olunur və hər bir element müvafiq hesaba uyğun gəlir.

Bütün hesablar dəyər xarakteri daşıyır və birbaşa və törəmə hesablara bölünür.  Birbaşa hesablar bütün aktivləri və kreditorları daxil edir, törəmə hesablar isə şəxsi vəsaitləri və nəticələri. Birbaşa hesablar birbaşa elementləri əks etdirir və müsbətə (aktiv) və mənfiyə (kreditor) bölünür. Bütün birbaşa və törəmə elementlərdəki dəyişikliklər aktiv və passiv xarakter daşıya bilər.

Məqalənin 15-ci hissəsini buradan oxuya bilərsiniz

Bestanın işində müəssisənin balansının təkcə vertikallar üzrə deyil, həm də horizontallar üzrə aydın bölgüsü müşahidə olunur.

Tədiqatçıların fikrinə görə, Bestanın xidmətləri uçot sisteminə onun formasından asılı olmayaraq baxmasındadır və əgər mühasiblərin böyük əksəriyyəti yeni formaların yaradılmasını elmdə tərəqqi kimi görürdülərsə, Besta isə qeyd formasını hesabdarlığın forması kimi müəyyənləşdirmişdi. Üç səbəbə görə onların ən yaxşı təsnifatı Bestaya məxsusdur:

1) registr növü;

2) qeydin xarakteri;

3) hesablarda qeydlərin yerinə yetirilməsi üsulu.

F.Bestanın şagirdlərini – V. Alfiyeri, K. Qidilya, A. Stabilini, D. Malyone – smetanın uçot ideyası cəlb edirdi, belə ki, smeta müəyyən müddət ərzində təsərrüfatın aparılmasının ehtimal olunan nəticələrinin nə olacağını göstərirdi. F. Bestanın təlimlərinin təsiri altında E. Pizani özünün yaratdığı statmoqrafiya elmi əsasında bütün italyan məktəbinin ideyalarının sintezini həyata keçirməyə cəhd edib. Pizani iqtisadi prosesi bir mexanizmə bənzədirdi, ona görə mühasibatlıq üç növ əməliyyatı öyrənirdi:

  • dinamik (mülkiyyət hesabları),
  • statik (xalis mülkiyyət hesabı) və
  • statik-dinamik.

Zahirən statmoqrafiya loqismoqrafiyadan onunla fərqlənirdi ki, loqismoqrafiyada qeydiyyatın yerinə yetirildiyi günlər cədvəldə horizontal, qeydiyyatın aparıldığı hesablar isə vertikal üzrə yerləşirdi. Statmoqrafiyada isə əksinə qeydiyyatın aparıldığı hesablar horizontal üzrə, günlər isə vertikal üzrə terləşir.

Pizaninin əsərlərini qiymətləndirən müasirləri onun sələflərinin təsiri altında olduğunu vurğulayırdılar və hesab edirdilər ki, mühasib mühəndis maşınları icad etdiyi kimi, obyektiv mövcud kateqoriyaları qeyd edir. Statmoqrafiyanın müasirlərə təsiri logismoqrafiyanın təsirindən daha zəif idi.

Rusiya imperiyasında və SSRİ-də qeyri-adi vergilər (1-ci hissə)

XX əsrin əvvəllərində italyan alimləri hesabdarlıqda üç elmi müəyyənləşdirdilər: 1) loqismologiya – mühasibat hesabları barədə elm; 2) statmologiya – mühasibat balansı barədə elm; 3) lemmalogiya – qalıqlar haqda elm. Loqismologiya ənənəvi mühasibata daha yaxın idi, statmologiya təsərrüfat fəaliyyətinin təhlilinə çevrildi, lemmalogiya ehtiyatların idarə olunması üzrə təlimdə mürəkkəb riyazi aparatdan istifadə edərək anglo-sakson ölkələrində inkişaf etdirilirdi. Baxışların rəngarəngliyinə baxmayaraq, italyan məktəbinə bir vahid, tam kimi baxıla bilər. Onun nümayəndələrini uçot elminin əsas kateqoriyalarının məqsədyönlü məzmunlu şərhi birləşdirir. Hətta hüquqi (toksaniya) və iqtisadi (venetsiya) istiqamətləri arasındakı fərqlər çox cüzidir. Həm toskaniyalılar, həm də venetsiyalılar uçota lombardiya məktəbi ruhunda idarəetmə vasitəsi kimi baxırdılar, yalnız birincilər uçotun məqsədini insanların idarə olunması kimi təfsir edirdilər, ikincilər isə – təsərrüfat fəaliyyətində iştirak edən resurslar və dəyərlərin idrəediciləri kimi şərh edirdilər. Sonuncu halda, uçot, iqtisadi fəaliyyətə nəzarət elminə çevrildi.

İtalyanlar üçün mühasibatlığa bir yanaşma ilə xarakterik idi ki, bu da mənfəətin balans dəyərinin mühasibat uçotunun hüquqi təfsiri ilə tamamilə uyğun gələn vergi tutulan məbləğlə eyni olmalıdır.

Daha ətraflı oxumaq üçün aşağıdakı keçidlərə daxil ola bilərsiniz

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

31 Yan 2022

Aristotel, fəlsəfə, mühasibat uçotu və müasirliyimiz (2-ci hissə)

by | posted in: Xəbər | 0

mühasibat uçotu istiqamətləriSual olunur,  dərc edildiyi zaman hadisələrin gedişatına təsir edəcəyi zaman belə bir proqnozun etibarlılığını qiymətləndirə bilərikmi? Əlbəttə, yox. İqtisadçıların dəyərləndirmələrinin imkanlılığını obyektiv olaraq yalnız onları ciddi şəkildə gizli saxladıqda, qiymətləndirmək olar.

Mühasibat uçotu və bizim davranışımız

Beləliklə, biz insanların şüuruna təsir edərək, qiymətləndirilən proseslər üzərində müəyyən hakimiyyətə malik olan baxış sistemi ilə məşğul oluruq. Axı,  iqtisadiyyat – bu, ilk növbədə, özlərini müəyyən şəkildə aparan insanlardır. İqtisadi həyat iştirakçıları hansı informasiyaya malik olmasından asılı olaraq, müəyyən qərarlar qəbul edərək aparırlar. Və burada cəmiyyətin iqtisadi həyatında mühasibat uçotunun böyük rolu var.

Mühasibat hesabatları – bu, məlumatların təhlili və qiymətləndirilməsi şirkətlərin vəziyyəti haqqında maraqlı şəxslərin fikirlərini təşkil edir. Bu məlumatlar mühasibat uçotunun iki fundamental sualına cavabların nəticəsi kimi formalaşır: tanınma məsələsi və qiymətləndirmə məsələsi.

Tanınma – o, bu və ya digər obyektin və ya faktın hesabat elementi ilə müəyyən edilməsidir: aktiv, öhdəlik, kapitalın bir hissəsi, gəlir, xərc.

Qiymətləndirmə – bu, qiymətləndirilmiş obyektin pulla ölçülməsidir.

Bu iki sualın cavabları təsərrüfat həyatına baxış sisteminin mühasibat uçotu prinsipləri və qaydaları əsasında qəbul edilmiş və onu formalaşdıran faktlardan asılıdır.

Məqalənin 1-ci hissəsini buradan oxuya billərsiniz

Bir şüşə su əhvalatı

Bununla əlaqədar olaraq, tələbələrə mühazirələr oxuyaraq, sizin itaətkar xidmətçiniz aşağıdakı nümunəni təqdim etməyi çox sevir: qarşımda mühazirədən əvvəl aldığım su şüşəsi var. Mən ona 50 rubl pul ödəmişəm. Bu səbəbdən pulum azalıb və əvəzində bir şüşə suyum var. Bunlar az-çox aşkar faktlardır. Onları mühasibat uçotu baxımından necə şərh etmək olar?

Suya sərf olunmuş 50 rublun zərər olduğunu demək olar. Mühazirə ərzində mən suyu içəcəm və hər şey bitdi – nə pul, nə də su var.

Bununla yanaşı, mən suyu mühazirə zamanı boğazım qurumasın və öskürək tutmasın deyə içirəm. Beləliklə, mən maaş aldığım işimin keyfiyyətini artırıram. Əməkhaqqı – bu mənim gəlirimdir, əlimə çatan pul məbləğidir.Vakansiya Baş Mühasib, Mühasib köməkçisi

Və nəticə etibarilə, suya xərclənən pul, gələcək dövrlər üçün xərclərimdir, ehtimal ki, maaşım hesablanarkən əvəzi ödəniləcək.

Təsəvvür edək ki, mən öz həmkarıma 50 rubl borcluyam. Və belə hesab edək ki, o, həmin şüşə suyu borcun əvəzinə götürməyə razılaşıb. Mühazirə zamanı əgər mən dözüm göstərib su şüşəsini açmasam, bu əmlak cari öhdəliklərin ödənilməsini təmin edən aktivlərimin elementi kimi nəzərdən keçirilə bilər. Bundan əlavə, ola bilsin ki, mən bu bir şüşə su ilə 60 rublluq və ya 40 rublluq borcumu bağlaya bilərəm. Həm birinci, həm də ikinci halda hesabatlarda mənim bu cür əməliyyatlarımdan maliyyə nəticəsi əks oluna bilər.

Digər bir ssenari də mümkündür

Tutaq ki, bu su şüşəsini ticarət avtomatından aldıqdan sonra orada dayanıb su şüşələrinin qurtarmasını gözləyirəm, orada susamış bir nəfərə həmin suyu 70 rubla satıram. Bu halda, bu hadisələrin həyata keçirilməsindən əvvəl, gələcək dövrlərin mal və ya gəlirlərinin hesabatlarında əks oluna biləcəyi barədə danışmaq olar.

İndi təsəvvür edək ki, biz bir şüşə su haqqında deyil, dəyəri şirkətin maliyyə vəziyyətinin mənzərəsində, məsələn, 500.000.000 rubl qiymətində əhəmiyyətli yer tuta bilən xərclərdən danışırıq. Bu məbləği zərər, mallar, təxirə salınmış xərclər və ya əksinə gələcək gəlir kimi göstərməyimizdən, şirkətin bəyanatlarında əks olunan halın vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə dəyişəcəkdir.

Son illərin maliyyə hesabatları ilə bağlı səs-küylü korporativ qalmaqallarını xatırlayaq – onlar, məhz, müəyyən məbləğin mühasiblər tərəfindən zərər kimi göstərilməməsinin nəticəsi idi, bunlar gələcək dövrlərin xərclərinə də aid edilirdi ki, bu da hesabatlarda işlərin vəziyyətinin münasib mənzərəsini təqdim etməyə imkan verirdi.

Ssenari kimi hesabat

Mühasibat obyektlərinin tanınması və qiymətləndirilməsi üçün bu və ya digər variant seçməklə, biz, həqiqətən, şirkətin iqtisadi həyatının inkişaf ssenarisini ən çox ehtimal edirik. Və bizlərin, mühasiblərin ardınca şirkətin mövcudluğunun perspektivlərini qiymətləndirən hesabat istifadəçilərinin gözündə o, daha çox ehtimal olunur.

Rusiya imperiyasında və SSRİ-də qeyri-adi vergilər (1-ci hissə)

Nə qədər paradoksal olsa da, şirkətlərin bütün müasir maliyyə hesabatları – bu və ya digər fəaliyyət ssenarilərinin həyata keçirilməsi ehtimalının qiymətləndirilməsidir. Biz obyekti əsas vasitə kimi qəbul edirik, ona görə yox ki, onun qiyməti 100 000 rubldan artıqdır, texniki xarakteristikalar isə onu bir ildən artıq istismar etməyə imkan verir, ilk növbədə, ona görə qəbul edirik ki, biz onun bu cür istifadəsinin ssenarisini ən çox ehtimal olunan ssenari kimi qiymətləndiririk.

Biz müəyyən əmlakı əmtəə kimi ona görə mədaxil edirik ki, yararlılıq müddətinin başa çatması ilə əlaqədar onların itməsi ehtimalı ilə müqayisədə alıcılara satışının ehtimalını daha yüksək qiymətləndiririk. Biz “ödəniş üzrə” gəlirləri ona görə etiraf edirik ki, alıcılardan alınan pulların əldə olunması ehtimalı gəlirləri tanımaq üçün kifayət edir.

Bu ssenarilər həmişə həyata keçirilmir, lakin, onların hesabatda əks olunması hadisələrin yalnız mühasiblərin deyil, həm də (hesabat) istifadəçilərin ən çox ehtimal olunan hadisələrin belə inkişafını nəzərə almasına səbəb olur. Və ən əsası, bu qiymətləndirmələrə əsaslanaraq, müəyyən bir şəkildə hərəkət etməyə – öz vəsaitlərindən istifadə edərək fəaliyyət göstərməyə, yəni, iqtisadiyyatdakı şeylərin vəziyyətini həqiqətən dəyişdirməyə təhrik edir.

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

31 Yan 2022

Cari vergi ödəyicilərinin işi yüngülləşdirilib

by | posted in: Vergi, Xəbər | 0

güzəşt , Vergi yükünün azaldılması, maliyyə sanksiyaları, xronometraj metodu, kameral vergi yoxlamasının müddəti, kameral vergi yoxlaması, xronometraj metodu, mülki-hüquqi müqavilə, vergi sanksiyası, Vergi Məcəlləsi, ədv öhdəliyi, güzəştlər cari vergi arayışıVergi Məcəlləsinə son dəyişikliklərin bir istiqaməti də cari vergi ödəyicilərinin işinin asanlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Mövzunu iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 151.1-ci maddəsinə əsasən, hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar rüb qurtardıqdan sonra 15 gündən gec olmayaraq cari ödəmələri dövlət büdcəsinə ödəməlidirlər. Bələdiyyə mülkiyyətində olan müəssisə və təşkilatlar mənfəət vergisini yerli büdcəyə (bələdiyyə büdcəsinə) ödəyirlər. Hər ödəmənin məbləği əvvəlki vergi ilində hesablanmış vergi məbləğinin 1/4 hissəsini təşkil edir.

Cari vergi ödəmələrinin hesablanması ilə bağlı qanunvericilik 3 üsul təklif edir

1. Hər ödəmənin məbləği əvvəlki vergi ilində hesablanmış vergi məbləğinin 1/4 hissəsini təşkil etməsi (Maddə 151.1);

2. Cari vergi ödəmələrinin məbləğini bu rübdəki gəlirinin həcmini onun keçən ilin ümumi gəlirində (gəlirdən çıxılan məbləğlər nəzərə alınmadan) verginin xüsusi çəkisini göstərən əmsala vurmaqla müəyyənləşdirməsi (Maddə 151.2);

3. Təqvim ili ərzində rüblər üzrə artan yekunla bu Məcəllə ilə müəyyənləşdirilən müvafiq vergi dərəcələrinə əsasən hesablanması (Maddə 151.5).

Vergi Məcəlləsinin 1 yanvar 2022-ci il tarixədək qüvvədə olan 151.5-ci maddəsini əvvəlki vergi ilində fəaliyyəti olmayan və növbəti vergi ilində fəaliyyət göstərən hüquqi şəxslər və sahibkarlıq fəaliyyətini hüquqi şəxs yaratmadan həyata keçirən fiziki şəxslər, habelə yeni yaradılmış və fəaliyyət göstərən vergi ödəyiciləri tətbiq edirdi. Bunlara öncəki il sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olan və ya hesabat ilində mənfəət (gəlir) vergisi ödəyicisi olan şəxsləri misal olaraq göstərmək olar.

Vergi Məcəlləsinə edilən yeni dəyişikliyə əsasən, əvvəlki vergi ilində vergi tutulan mənfəəti (gəliri) olmayan vergi ödəyiciləri də Vergi Məcəlləsinin 151.5-ci maddəsini tətbiq etməyə borcludur. Bununla əlaqədar olaraq, 151.5-ci maddəsinin müvafiq bəndlərinə “və ya vergi tutulan mənfəəti (gəliri)” sözləri əlavə edilib.

“Startap” şəhadətnaməsi ilə vergi güzəştlərinin əldə edilməsi

Bu dəyişikliyin səbəbləri nədir?

Əvvəlki vergi ilini zərərlə başa vuran vergi ödəyicisi növbəti ilin rüblərində mənfəətlə işləsə də, ondan cari vergi ödəmələrini həyata keçirmək tələb edilmir. Çünki vergi ödəyicisi Vergi Məcəlləsinin 151.1-ci maddəsi üzrə cari vergi ödəməsini seçərsə, ötən il zərərlə işlədiyi üçün rüblük ödənişdə mənfəətin ¼-ni müəyyənləşdirmək mümkün olmur. Vergi ödəyicisi Vergi Məcəlləsinin 151.2-ci maddəsini seçdikdə isə ötən vergi ili üzrə mənfəət vergisi olmadığından xüsusi çəki müəyyənləşdirmək alınmır.

Göründüyü kimi həm Vergi Məcəlləsinin 151.1-ci, həm də 151.2-ci maddələri üzrə cari vergi ödəmələrini hesablayarkən, rüb üzrə cari vergi ödəməsi formalaşmır. Bu səbəbdən də vergi orqanı ötən il zərərlə işləyən vergi ödəyicilərinin Vergi Məcəlləsinin 151.5-ci maddəsinə uyğun cari vergi ödəməsinin hesablanması tələbini müəyyən edib.

Misal 1: Kiçik sahibkarlıq subyekti olan vergi ödəyicisi 2021-ci ili 20.000 manat məbləğində zərərlə başa vurub. Vergi ödəyicisinin 2022-ci ilin birinci rübündə gəlirləri 30.000 manat, xərcləri isə 10.000 manat olub. Vergi ödəyicisinin Vergi Məcəlləsinin 151.5-ci maddəsi üzrə arayışında 20.000 manat mənfəət (gəlir) göstərildiyi üçün o, 4.000 manat məbləğində cari vergi ödəməsini aprel ayının 15-dək dövlət büdcəsinə ödəməlidir.

Misal 2: Orta sahibkarlıq subyekti olan vergi ödəyicisinin 2021-ci il üzrə zərəri 50.000 manat olub. 2022-ci ilin yekunlarına görə mənfəəti 30.000 manat olduğu üçün vergi ödəyicisi 2022-ci ildə 6.000 manat cari vergi ödəməlidir. Mümkündür ki, vergi ödəyicisi 2022-ci ilin mənfəətini 2021-ci ilin zərərinə aid etdiyi üçün mənfəət vergisi bəyan etməsin. Bu halda 2022-ci il ərzində ödənilən 6.000 manat məbləğində cari vergi ödəməsi mənfəət vergisi üzrə artıq ödəmə hesab ediləcək.

Misallarla bağlı bir məqamı qeyd etmək istəyirik ki, Vergi Məcəlləsinin 151.5.2-ci maddəsi vergi ödəyicisinə rüb ərzində hesabladığı cari vergi ödəmələrinin məbləği mənfəətdən və ya gəlirdən verginin məbləğinin 75 faizindən az olmayan hissəsini ödəməyə imkan verir.

Mənbə: vergiler.az

Teleqram qrupumuza üzv olun

Ən son mühasibat xəbərlərini qaçırmaq istəmirsinizsə, bu linkə daxil olaraq XƏBƏRLƏRƏ ABUNƏ OLUN

Mühasibat, Audit və Kadr Xidmətləri üçün linkə daxil olun

Mühasibat sahəsində ən son iş elanları və xəbərlərini izləmək üçün linkə daxil olaraq qrupumuza üzv olun

1 … 574 575 576 577 578 579 580 … 2. 391