Blog Full

Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisindən mənfəət vergisi ödəyicisinə keçid zamanı gəlirlərin, xərclərin, qalıq maddələrin və hesabatlılığın hansı formada olacağı sahibkarlarda sual yaradan məsələlərdəndir. Mövzunu sərbəst auditor Altay Cəfərov şərh edir.

Keçid zamanı yaranan suallara aydınlıq gətirmək üçün mövzunu sadə misal üzərində konkret hallara əsasən nəzərdən keçirməyi daha məqsədəyuğun hesab edirəm.

Misal: “AA” MMC pərakəndə ticarətlə məşğul olan sadələşdirilmiş vergi ödəyicisidir. 2022-ci ilin yanvar-mart aylarında aldığı malların dəyəri 50.000 manat olub və 40.000 manatlıq malı 48.000 manata satıb. MMC may ayından başlayaraq topdansatış fəaliyyəti ilə də məşğul olmağa başlayıb. Müəsisənin may-dekabr aylarında topdansatış üzrə gəlirləri 100.000 manat, aldığı malların dəyəri 95.000 manat və pərakəndə ticarətdən gəliri 40.000 manat, aldığı malların dəyəri isə 30.000 manat olub. Bu halda uçot və hesabatlılıq necə aprılacaq?

Göründüyü kimi, MMC 2022-ci ilin may ayından mənfəət vergisi ödəyicisi kimi uçota durmalıdır. Vergi Məcəlləsinin 218.6.1-ci maddəsində göstərilib ki, bu Məcəllənin 218.5.9-cu maddəsinin müddəalarından asılı olmayaraq pərakəndə satış qaydasında malların təqdim edilməsini həyata keçirən vergi ödəyicisi, eyni zamanda, topdansatış qaydasında malların satışını həyata keçirdikdə, rüb ərzində elektron qaimə-faktura ilə rəsmiləşdirilməli olan əməliyyatların həcmi ümumi ticarət əməliyyatlarının (satışdankənar gəlirlər istisna olmaqla) həcminin 30 faizindən çox olmadıqda vergi ödəyicisinin sadələşdirilmiş vergi metodunu tətbiq etmək hüququ saxlanılır.

Nəzərə alaq ki, iyul-sentyabr aylarında 30% çox dövriyyə olub. Bu halda “AA” MMC 2022-ci ilin mayında topdansatış ilə məşğul olmasına baxmayaraq, həm birinci rüb, həm də ikinci rüb sadələşdirilmiş vergi ödəyici olacaq. Tutaq ki, ikinci rübdə pərakəndə ticarətdən gəlir 30.000 manat, topdansatışdan gəlir isə 20.000 manat olub. Onda sadələşdirilmiş vergi belə hesablanacaq:

– Birinci rüb – 48.000×2% = 960 manat;
– İkinci rüb – 30.000+20.000 = 50.000 manat

50.000×2% =1.000 manat.

Fərz edək ki, müəssisənin üçüncü rübdə pərakəndə ticarətdən gəliri 5.000 manat, topdansatışdan gəliri isə 30.000 manat olub. Aydın olur ki, müəssisənin üçüncü rübdəki dövriyyəsində 30%-lik mütənasiblik pozulub, yəni topdansatış dövriyyə 30%-dən çox olub. Ona görə də “AA” MMC artıq mənfəət vergisi ödəyicisi olmalıdır. Bu halda müəssisə mənfəət vergisi ödəyicisi kimi hansı tarixdən müəyyənləşdirilir: 1 iyul 2022-dən yoxsa, 1 oktyabr 2022-ci ildən?

Vergi Məcəlləsinin 218.6.1-ci maddəsinə əsasən, dövr kimi rüb ərzində olan əməliyyatlar götürülür. Yəni hər hansı bir rüb tam başa çatmalıdır ki, bundan sonra elekron qaimə-fakturaların məbləğinin 30% aşıb-aşmadığı müəyyənləşdirilsin. Əgər aşmışdırsa, onda növbəti dövr üçün mükəlləfiyyət dəyişir.

Odur ki, “AA” MMC 1 oktyabr 2022-ci ildən mənfəət vergisi ödəyicisi olacaq və vergi orqanlarına mükəlləfiyyətin dəyişdirilməsi haqqında müraciət etməlidir. Əks halda, vergi orqanları vergi ödəyicisindən həm sadələşdirilmiş, həm də mənfəət vergisi bəyannamələrini tələb edəcək.

– Üçüncü rüb – 5.000 +30.000 = 35.000 manat;
35.000 x 2% = 700 manat (sadələşdirilmiş vergi)

“AA” MMC-nin dördüncü rüb üçün gəlirləri isə aşağıdakı kimi olacaq:

Pərakəndə ticarət üzrə 40.000-30.000-5.000 = 5.000 manat;
Topdansatış üzrə 100.000-20.000-30.000 = 50.000 manat.

– Dördüncü rübdə mənfəət vergisinə cəlb edilən dövriyyə –
5.000+50.000 = 55.000 manat.

Bəs 55.000 manat mənfəət vergisinə cəlb edilən dövriyyənin maya dəyəri necə olacaq? Bunu sadə hesablamalar ilə müəyyənləşdirək.Yəni vergi ödəyiciləri malların uçotunu həm FİFO, həm də orta maya dəyəri ilə apara bilərlər.

Pərakəndə ticarətdə ümumi satışın maya dəyəri 40.000+30.000 = 70.000 manat, ümumi satış isə 48.000+40.000 = 88.000 manat təşkil edib. Bunun da müəssisənin gəliri sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olduğu dövrdə 83.000 manat, mənfəət vergisi ödəyicisi dövrdə isə 5.000 olub.

Beləliklə, 5.000 manat satışın maya dəyəri 3.977,27 manat olacaq:

(70.000 : 88.000) x 5.000 = 3.977,27 manat.

Həmçinin, topdansatışda ümumi satışın maya dəyəri 95.000 manat, ümumi satış isə 100.000 manat təşkil edib ki, bununla da müəssisənin gəliri sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olduğu dövrdə 50.000 manat, mənfəət vergisi ödəyicisi dövrdə də 50.000 manat olub.

50.000 manatlıq satışın maya dəyəri 47.500 manat olacaq:

(95.000 : 100.000) x 50.000 = 47.500 manat.

Beləliklə, 2022-ci ilin mənfəət vergisi bəyannaməsində ümumi satış kimi 55.000 manat, satışın maya dəyəri kimi isə 3.977,27+47.500 =51.477,27 manat qeyd olunacaq.

Mənbə: vergiler.az

İş günü ərzində istirahət vaxtının, eləcə də həftələr arasında istirahət günü və ya günlərinin verilməsi işçilərin əsas hüquqlarındandır. Bu hüququn təmin olunması ilə bağlı yaranan suallara insan resurslarının idarə olunması mütəxəssisi Nihad Əliyev “Əmək qanunvericiliyinin tətbiqi və əmək haqqı hesablanması zamanı yaranan aktual məsələlərin tam praktiki izahı” kitabında aydınlıq gətirir.

Əmək Məcəlləsinin 103-cü maddəsinə əsasən, iş günü (növbəsi) ərzində işçilərə istirahət və nahar etmək üçün fasilə verilməlidir. Fasilənin verilməsi vaxtı və davamiyyəti müəssisədaxili intizam qaydaları, növbə cədvəlləri və ya əmək müqaviləsi, kollektiv müqavilə ilə müəyyən edilir. Əmək şəraitinin xarakterinə görə işi dayandırmaqla fasilənin vaxtını və davamiyyətini müəyyən etmək mümkün olmadıqda, işəgötürən işçiyə nahar etməyə şərait yaratmalıdır.

Növbəli iş vaxtı rejimində işçilərin istirahət vaxtının müddəti müvafiq növbə cədvəlləri ilə tənzimlənir.

Bəs kifayət qədər aydın görünən bu məsələdə hansı suallar yaranır və onlar necə həll olunur?

1. İş günü ərzində istirahət və ya nahar vaxtının müddəti nə qədər olmalıdır?

İş günü ərzində istirahət vaxtının müddəti barədə Əmək Məcəlləsində dəqiq tələb yoxdur. Sadəcə, istirahət vaxtı əmək müqaviləsinin əsas şərtlərindən biridir və bu şərt tərəflərin qarşılıqlı razılığı əsasında, Məcəllənin 103-cü maddəsinə əsasən iş günü ərzində müəyyən olunmalıdır. İstirahət və ya nahar vaxtının minimum və maksimum müddətləri, eləcə də konkret başlanma və bitmə zamanları qanunvericilikdə qeyd olunmayıb. İstirahət və ya nahar fasiləsinin vaxtı 1 saatdan az və ya çox müəyyən oluna bilər. Nə vaxt başlayıb nə vaxt bitməsi isə tərəflərin qarşılıqlı razılığı əsasında müəyyənləşdirlir.

Adətən, nahar fasiləsi saat 13:00-dan 14:00-dək müəyyənləşdirilir, ancaq bunun üçün başqa vaxt aralığı da seçilə bilər.

2. İş günü ərzində müəyyən olunan istirahət və ya nahar vaxtı iş vaxtına daxil edilirmi?

Əmək Məcəlləsinin 104-cü maddəsinə əsasən, əmək müqaviləsində istirahət və nahar fasilələrinin müddəti iş vaxtına daxil edilmir. İşçi bu müddəti öz mülahizəsi ilə istədiyi kimi istifadə edə bilər.

3. Həftələrarası istirahət günlərinin sayı və müddəti nə qədər olmalıdır?

Həftələrarası istirahət günləri mütləq işçi və işəgötürən arasında yaranan əmək münasibətlərində qeyd olunmalıdır. Əmək Məcəlləsinin 104-cü maddəsinə əsasən, hər bir işçiyə həftələrarası fasiləsiz istirahət günlərindən istifadə etməyə şərait yaradılmalıdır. Məcəllənin 90 və 104-cü maddələrinə əsasən, beşgünlük iş həftəsində iki gün, altıgünlük iş həftəsində isə bir gün istirahət günü təyin olunur. Ancaq tərəflərin qarşılıqlı razılığı əsasında həftələrarası istirahət günlərinin sayı az və ya çox da ola bilər.

Təcrübədə istirahət günləri kimi daha çox şənbə və bazar günləri qəbul olunur. Bu, qanunvericilik baxımından mütləq deyil. Yəni həftələrarası istirahət günləri tərəflərin qarşılıqlı razılığı əsasında həftənin digər günlərinə də salına bilər.

Misal: Tutaq ki, işçi növbəli iş qrafiki ilə çalışır. İşçinin həmin qrafik əsasında həftələrarası istirahət günü 1-ci iş həftəsində həftənin 2-ci gününə, növbəti istirahət günü isə növbəti iş həftəsinin 5-ci gününə düşür. Bu, yanlışdır. Çünki 1-ci iş həftəsinin müddətinin 7 təqvim günü olduğunu nəzərə alsaq, onda həftələrarası istirahət günü 1-ci iş həftəsi ilə 2-ci iş həftəsi arasında olmalıdır.

Onu da qeyd edək ki, Əmək Məcəlləsinin 103-cü maddəsinə əsasən, işçinin bir iş günü ilə növbəti iş günü arasındakı gündəlik istirahət vaxtı azı 12 saat olmalıdır.

Mənbə: vergiler.az

Kapital Bank fiziki şəxslər üçün müqavilələri məsafədən imzalamaq imkanını təqdim edir. Xidmət çərçivəsində fiziki şəxslərin zaminlik müqavilələri və hüquqi şəxslərin təsisçiləri fiziki şəxs olduqda təsisçi qərarları, həmçinin fərdi sahibkarların kredit, qarantiya, akkreditiv və s. kimi öhdəlik müqavilələri, zaminlik və girov müqavilələri üz tanıma sistemi vasitəsilə banka gəlmədən və əlavə tətbiqdən istifadə etmədən imzalana bilər.

Bu zaman vaxta qənaət olunur, sənədlərin kağız daşıyıcılarda olması zərurəti aradan qalxır, həmçinin bank tərəfindən müqavilənin əlavə təsdiq edilməsi tələb edilmir. İndiyədək digər imza üsullarında mütləq müqavilələr bank tərəfdən təsdiq edilməli, müştəri əlavə olaraq hər hansı bir digər tətbiqdən istifadə etməli, fiziki imza zamanı müqavilələr kağız daşıyıcıda olmalı və müştəri banka fiziki olaraq yaxınlaşma idi. Lakin yeni xidmət vasitəsilə bütün bu qeyd edilən prosedurlara ehtiyac qalmır. Yeni xidmətdən smartfon vasitəsilə də yararlanmaq mümkündür.

Artıq müştərilər bankın filialına yaxınlaşmadan, hətta ölkə xaricində olsalar belə, bank tərəfindən müqavilənin təsdiq etməsini gözləmədən müqaviləni imzalayacaqlar və bununla da imzalanan sənəd qüvvəyə minmiş sayılacaq. Bunun üçün müştərinin mobil nömrəsinə SMS ilə göndərilən linkə daxil olub, əlavə edilən sənədi təsdiq etmək zəruridir.

Qeyd edək ki, Kapital Bank mütəmadi olaraq müştərilərə göstərilən xidmətləri və təqdim edilən məhsulların şərtlərini sadələşdirərək məsafədən həyata keçirilməsi üçün müxtəlif yeniliklər təqdim edir. Bununla da müştərilər vaxta qənaət etməklə prosesləri daha sürətli yerinə yetirə bilirlər.